Theo mạng tin "Hồ sơ Trung Quốc", căng thẳng do tranh chấp quần đảo Điếu Ngư (Xen-ca-cư theo cách gọi của người Nhật) trên biển Hoa Đông thời gian qua như một đám mây đen phủ lên mối quan hệ Trung Quốc và Nhật Bản làm cho họ không nhìn thấy triển vọng hứa hẹn nào vào thời điểm hiện nay.

Quần đảo tranh chấp Xen-ca-cư / Điếu Ngư. Ảnh: Internet

Ngày 15-8, Hải quân Trung Quốc đã tiến hành các cuộc tập trận kéo dài 4 ngày ở biển Hoa Đông, một phần của những chiến dịch đe dọa mới của Bắc Kinh đối với Nhật Bản và trùng với dịp kỷ niệm thất bại của Quân đội Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Động thái thể hiện sức mạnh quân sự của Trung Quốc diễn ra khi Bắc Kinh đang thể hiện sự giận dữ đối với quyết định của các chính trị gia hàng đầu Nhật Bản đến thăm ngôi đền Y-a-xư-cư-ni ở Tô-ki-ô, nơi thờ các binh sĩ Nhật Bản tử trận trong Chiến tranh thế giới thứ hai, trong đó có một số là tội phạm chiến tranh. Chuyên gia bình luận chính trị Nghê Lạc Hùng, Đại học Khoa học Chính trị và Luật pháp Thượng Hải cho rằng, các động thái tập trận nêu trên của Hải quân Trung Quốc diễn ra là nhằm mục đích gây sức ép, buộc Tô-ki-ô không gây căng thẳng. Chuyên gia này nhận định, Hải quân Trung Quốc sẽ có thêm nhiều cuộc tập trận khác ở biển Hoa Đông, trong đó, khả năng tàu sân bay của Trung Quốc sẽ tham gia một trong số những cuộc tập trận này để tăng cường khả năng chiến đấu. Trong khi đó, một bài bình luận khác của Tân Hoa xã viết rằng, cộng đồng quốc tế nên gây sức ép để buộc Tô-ki-ô phải "đối diện với lịch sử".

Căng thẳng giữa Trung Quốc và Nhật Bản xung quanh vấn đề Điếu Ngư/Xen-ca-cư đã tác động ngay lập tức đến ASEAN. Bởi hai nước láng giềng này là những thế lực chủ chốt trong vô số cơ chế tác động đến thương mại và đầu tư khu vực và giờ đây là cả vấn đề an ninh. Chuyến thăm ASEAN lần thứ ba của Thủ tướng Sin-dô A-bê trong vòng 6 tháng là dấu hiệu rõ ràng nhất về mong muốn của Nhật Bản, nhằm biến quan hệ kinh tế lâu nay trở thành quan hệ chiến lược hoàn thiện hơn, đồng nghĩa với việc thiết lập quan hệ an ninh mạnh mẽ với riêng ASEAN, đặc biệt là những nước có chung quan ngại về an ninh hàng hải. Sau khi trở lại nắm quyền Thủ tướng vào tháng 12-2012, ông A-bê đã nhanh chóng củng cố quan hệ hữu nghị giữa Nhật Bản với ASEAN. Chưa có nhà lãnh đạo giai đoạn hậu chiến nào của Nhật Bản kể từ năm 1977, lại có sự chú ý đặc biệt như vậy với ASEAN. Tuy nhiên, môi trường khu vực đang thay đổi do sự trỗi dậy của Trung Quốc cũng như động lực kinh tế và chiến lược Mỹ - Trung được củng cố. Các yếu tố an ninh và chiến lược mới đã bắt đầu tác động đến quan hệ song phương Nhật Bản - ASEAN. Đây là điều mới và chưa được thử thách với Nhật Bản.

Sau khi trải qua giai đoạn thụt lùi ngoại giao hồi năm ngoái, quan hệ ASEAN - Trung Quốc hiện nay đang được cải thiện. Giống như Nhật Bản, trong chính sách đối ngoại của mình, Trung Quốc đang ưu tiên ASEAN. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã thăm ASEAN ba lần trong nửa đầu năm nay. Tân Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cũng đã tới một số nước thành viên ASEAN trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên... Hai cường quốc châu Á đã và đang lựa chọn các đối tác thích hợp dựa trên nhu cầu kinh tế - an ninh và nhanh chóng xây dựng các mối quan hệ này.

Đầu tháng 7-2013, tại Bru-nây, ASEAN và Trung Quốc đã nhất trí bắt đầu thúc đẩy Bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC). Tuy nhiên, con đường này còn gặp khó khăn. Bắc Kinh ngày càng trở nên kỹ tính hơn trong việc lựa chọn giữa các nước ASEAN thân thiện và không hữu hảo. Chính vì thế, ASEAN cần một lộ trình mới để "chèo lái" giữa Nhật Bản và Trung Quốc. Lựa chọn tốt nhất cho các nước thành viên ASEAN là gắn kết chặt chẽ mật thiết với nhau. Đây là một thách thức lớn với các nước ASEAN, tuy nhiên, mọi chuyện vẫn chưa là quá muộn. ASEAN cần kiên định với Hiến chương ASEAN và kế hoạch an ninh cụ thể của mình, bởi vì thất bại trong việc duy trì Hiến chương ASEAN sẽ làm xói mòn sức mạnh đàm phán của ASEAN và hủy hoại hòa bình khu vực.

Thế Phương

Email Print Góp ý