QĐND - Không phải đến bây giờ mà từ thời bao cấp, vấn đề nhà ở của cán bộ quân đội đã là đề tài “nóng”. “Trong cái khó, ló cái hay”, để đáp ứng một phần nhu cầu nhà ở cho cán bộ quân đội, Bộ Quốc phòng và các đơn vị trong toàn quân đã có nhiều giải pháp, nhiều cách làm sáng tạo. Chuyện lo nhà thời bao cấp là bài học kinh nghiệm cho công tác giải quyết nhà ở cho cán bộ quân đội thời nay.

Khu tập thể quân đội 16A Lý Nam Đế (thuộc phường Hàng Mã, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) được xây dựng từ thời bao cấp. Ảnh: Ngọc Minh

Thượng tướng Nguyễn Trọng Xuyên, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng kể với chúng tôi rằng, năm 1979, khi đồng chí được điều về giữ chức Phó tư lệnh Quân khu 3, lúc bấy giờ kinh tế đất nước rất khó khăn, đại đa số cán bộ trong Quân khu đều chưa có nhà ở kiên cố. Thời bao cấp, mua gạch, ngói, xi măng, sắt thép… đều phải có “tiêu chuẩn”, nhiều khi có tiền cũng không mua được.

Để góp phần ổn định hậu phương cán bộ quân đội, Quân khu 3 đã động viên bộ đội tranh thủ giờ nghỉ, ngày nghỉ làm gạch, ngói. Quân khu còn xây dựng Nhà máy xi măng ở Vạn Chánh để có xi măng bán theo giá “cung cấp” cho cán bộ xây dựng nhà ở, rồi tổ chức mua sắt thép, vật liệu xây dựng về bán rẻ cho cán bộ làm nhà. Thời ấy, việc vận chuyển vật liệu xây dựng còn bị “ngăn sông, cấm chợ”, Quân khu 3 đã mạnh dạn sử dụng xe ô tô chở vật liệu đến từng gia đình cán bộ. Nhờ cách làm này, Quân khu đã giải quyết nhà ở cho hàng nghìn gia đình liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, người có công và cán bộ quân đội trên địa bàn quân khu.

Từ cách làm của Quân khu 3 để giải quyết nhu cầu bức xúc và cấp bách về nhà ở cho cán bộ quân đội, Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương đã nghiên cứu và ban hành Nghị quyết 47 về công tác hậu phương quân đội (đồng chí Nguyễn Trọng Xuyên, sau này về giữ chức Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng đã được Thường vụ Đảng ủy Quân sự Trung ương giao nhiệm vụ làm Trưởng ban giải quyết chính sách hậu phương quân đội, gọi tắt là Ban 47- NV). Nội dung chủ yếu của Nghị quyết 47 là các đơn vị tạo điều kiện để giải quyết nhà ở cho cán bộ quân đội bằng cách hỗ trợ vật liệu xây dựng cho cán bộ làm nhà ở nông thôn, cải tạo doanh trại không sử dụng để thu xếp chỗ ở cho gia đình cán bộ quân đội, xây nhà bán hoặc cho cán bộ quân đội thuê…

Thực hiện Nghị quyết 47, hàng vạn gia đình cán bộ quân đội qua các thời kỳ đã có nhà ở kiên cố. Người có quân hàm cao, có thâm niên nhiều được “ưu tiên” ở nhà tập thể cao tầng. Người có quân hàm thấp, năm công tác ít “phải” nhận đất, nhận nhà cấp 4. Sau này giá đất tăng cao, cán bộ cấp cao, năm công tác nhiều lại chịu thiệt thòi…

Vào thập kỷ 90 của thế kỷ trước, sau khi Đảng và Nhà nước ta có chủ trương tiền tệ hóa các chế độ đối với cán bộ công chức, trong đó có cán bộ quân đội, chế độ bao cấp về nhà ở cho quân đội bị xóa bỏ, Ban 47 của Bộ Quốc phòng và các đơn vị trong toàn quân cũng hết nhiệm vụ. Thế nhưng, nhu cầu nhà ở của cán bộ quân đội vẫn hết sức bức xúc. Do đặc thù của quân đội, đại đa số cán bộ, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân viên quốc phòng đều dành phần lớn thời gian ở trong doanh trại, nhất là đối với cán bộ cơ sở. Một tháng, nếu đơn vị hoạt động bình thường, họ cũng chỉ được về thăm gia đình một lần, còn không thì hai, ba tháng một lần. Nếu nhà gần đơn vị, ít phải chi phí các khoản đi đường thì còn có đôi chút tiền lương hỗ trợ vợ con, gia đình. Nhưng nếu cán bộ đóng quân ở xa gia đình vài trăm cây số, thì số tiền tích lũy được trong tháng chỉ đủ mua quà cho vợ, con, không thể xây được nhà ở nông thôn hoặc mua được nhà ở thành phố.

Trước những nhu cầu mang tính cấp thiết về nhà ở của cán bộ trong quân đội, Bộ Quốc phòng đã thành lập Công ty kinh doanh nhà (nay là Tổng công ty Đầu tư phát triển Nhà và Đô thị) với mục đích tham gia chủ đầu tư các dự án phát triển nhà ở cùng với các địa phương, trong đó dành một phần diện tích bán cho cán bộ trong quân đội chưa có nhà ở theo phương thức bảo toàn vốn (không có lãi kinh doanh) và một phần bán kinh doanh để lấy lãi bù cho phần chính sách trong dự án. Sự ra đời của doanh nghiệp đầu tư phát triển nhà chính sách cho quân đội đã góp phần giải quyết được một phần nhu cầu nhà ở cấp bách của cán bộ quân đội. Thế nhưng do cơ chế chính sách chưa phù hợp, nên số lượng cán bộ quân đội chưa có nhà ở vẫn tiếp tục gia tăng. Theo số liệu mới đây của Bộ Quốc phòng, những đối tượng hưởng tiêu chuẩn như sĩ quan theo quy định của Chính phủ chưa được sở hữu nhà ở là khoảng 100.000 người.

“Ủy ban Quốc phòng và An ninh nhất trí xác định tính chất, nhiệm vụ của quân đội “là ngành lao động đặc biệt” như đề nghị của Chính phủ là hoàn toàn phù hợp vì hoạt động quân sự của quân đội nhân dân nói chung và sĩ quan nói riêng là loại lao động bắt buộc với cường độ cao, hoạt động chủ yếu ở những vùng xa, khó khăn, phức tạp, luôn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu”.

Trích báo cáo số 335/BC-QPAN12 , ngày 14-4-2008 của Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội

Bài 3: Cần một cơ chế chính sách đặc thù

Đỗ Phú Thọ Hoàng Gia Minh

Bài liên quan:

Bài 1: Thu nhập thấp, nhà thiếu