Đánh giá cao ý tưởng của nhóm nghiên cứu khi công bố bảng xếp hạng đại học, nhưng lãnh đạo các trường cũng chỉ ra nhiều điểm bất hợp lý.

Tại buổi tọa đàm “Một cách xếp hạng các cơ sở giáo dục Việt Nam” chiều 7/9 ở Hà Nội, nhóm chuyên gia nghiên cứu độc lập nhận được nhiều thắc mắc sau khi công bố bảng xếp hạng đại học đầu tiên tại Việt Nam. Trong đó, việc các đại học lâu đời, điểm chuần đầu vào cao như Ngoại thương, Bách khoa, Kinh tế Quốc dân… chỉ xếp hạng từ trung bình trở xuống gây bất ngờ.

Băn khoăn tiêu chí và số liệu đánh giá

Đánh giá cao ý tưởng của nhóm nghiên cứu, nhưng lãnh đạo một trường đại học luôn lấy điểm chuẩn đầu vào cao bậc nhất Việt Nam cho rằng đánh giá thông tin để xếp hạng đại học là việc khó, chỉ cần sai lệch một chút là ảnh hưởng đến kết quả. Nhóm nghiên cứu đã thu thập thông tin độc lập, không liên hệ với trường đề nghị cung cấp số liệu. Vì vậy, bảng xếp hạng chưa phản ánh chính xác năng lực và hoạt động của trường.

"Tuy nhiên, kết quả này cũng có giá trị giúp các trường nhìn nhận lại mình, trước hết là việc cập nhật số liệu thống kê mới nhất lên website của trường", ông nói.

PGS Lê Thị Thu Thủy, Hiệu phó Đại học Ngoại thương - trường xếp thứ 23 trong bảng xếp hạng - cho rằng kết quả xếp hạng muốn thuyết phục thì dữ liệu phải chuẩn, tiêu chí đánh giá phù hợp, mẫu nghiên cứu đủ lớn và cần có sự tham gia của trường đó. Nhóm nghiên cứu xếp hạng dựa trên báo cáo ba công khai của các trường, nhưng chưa biết số liệu đó đã được cập nhật đầy đủ hay chưa.

Về tiêu chí đánh giá, theo bà Thủy, thế giới có xếp hạng chung, xếp theo nhóm trường do mỗi nhóm có đặc thù riêng, ví dụ Ngoại thương và Y khoa khác hẳn nhau về quy mô giảng dạy, hoạt động đào tạo, nghiên cứu... Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu đã gộp chung các trường với nhau.

Tham dự tọa đàm, PGS.TS Tạ Hải Tùng, Giám đốc Trung tâm Navis, Đại học Bách khoa Hà Nội, bày tỏ lo ngại về chất lượng dữ liệu các nhà nghiên cứu sử dụng. Bách khoa có khoảng 2.300 cán bộ, bao gồm 700 người phục vụ thí nghiệm, trong khi tiêu chí năng suất nghiên cứu (chiếm 10% đánh giá xếp hạng) được tính theo số bài báo ISI trên mỗi giảng viên. Điều này dẫn đến kết quả thiếu hợp lý.

Bang xep hang 49 dai hoc 'chi co tinh tham khao' - Anh 1

PGS.TS Tạ Hải Tùng (Đại học Bách khoa) cho rằng cần công bố dữ liệu công khai. Ảnh: Thùy Linh

“Việc tổng hợp bài báo ISI cũng cần xem xét kỹ. Ở Việt Nam, một trường đôi khi có nhiều tên quốc tế, hơn nữa tên các trường lại chưa được hệ thống hóa. Đại học Bách khoa là Hanoi University of Science and Technology, nhưng có một trường nữa là Hanoi University of Science - Đại học Khoa học Tự nhiên. Tôi nghĩ cần công bố dữ liệu công khai để các trường kiểm tra, tránh nhầm lẫn”, anh nói.

Điểm thứ hai, TS Tùng không đồng ý với kết quả đánh giá theo thước đo cơ sở vật chất và quản trị. Trong bảng xếp hạng theo tiêu chí này, Bách khoa Hà Nội thậm chí không nằm trong top 20, trong khi khuôn viên và thư viện của trường "chắc chắn thuộc top đầu miền Bắc".

PGS.TS Nguyễn Hội Nghĩa (Phó giám đốc Đại học Quốc gia TP HCM, Giám đốc Trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục - Đại học Quốc gia TP HCM) nêu ý kiến: "Chúng ta cần theo dõi các bảng xếp hạng khác nhau, tuy nhiên nên cân nhắc trong kết luận".

Ông phân tích, tổ chức xếp hạng QS nổi tiếng thế giới phải nỗ lực rất nhiều, tìm mọi biện pháp thu thập thông tin đầy đủ, chính xác. Họ cũng thay đổi bộ tiêu chuẩn theo thời gian, thay đổi hệ số trong việc tính toán kết quả định lượng.

Bảng xếp hạng chỉ mang tính tham khảo

Xếp thứ 14 trong bảng xếp hạng, Hiệu trưởng Đại học Sư phạm kỹ thuật TP HCM, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, cho rằng kết quả chỉ mang tính tham khảo, mức độ chính xác tương đối bởi chỉ do một nhóm thực hiện, dựa trên một số tiêu chí.

Theo ông Dũng, việc so sánh giữa một trường đại học với các đại học quốc gia, đại học vùng trong bảng xếp hạng là không công bằng vì sẽ có chênh lệch về số lượng báo cáo quốc tế. "Không thể so sánh một trường đại học riêng lẻ có 800 cán bộ, giảng viên với một đại học quốc gia 5.000 giảng viên được", ông nói.

Ngoài ra, việc so sánh giữa các trường đại học phải theo phân tầng là nghiên cứu hay công nghệ để tránh khập khiễng. Ví dụ, Đại học Sư phạm kỹ thuật định hướng công nghệ, tập trung đào tạo kỹ sư đáp ứng nhu cầu xã hội, nên việc nghiên cứu khoa học chỉ ở mức độ vừa phải.

Hiệu trưởng này đề xuất nhóm nghiên cứu đưa thêm tiêu chí đổi mới sáng tạo, mô hình quản lý vào trong bảng xếp hạng bởi sức ỳ của các đại học hiện nay rất lớn, bộ máy nhiều trường còn cồng kềnh. Việc đánh giá xếp hạng đại học cũng cần xem xét những tiêu chí thực tế, thiết thực như tỷ lệ việc làm của sinh viên sau khi ra trường, đánh giá của doanh nghiệp và xã hội với chất lượng đại học đó.

PGS.TS Đỗ Văn Xê (Phó hiệu trưởng Đại học Cần Thơ) đánh giá nhóm nghiên cứu đã dũng cảm khi công bố bảng xếp hạng đại học, có tiêu chí có thể tin cậy như "cơ sở vật chất và quản trị". Nhìn vào bảng xếp hạng, các trường có thể định hình vị trí của mình ở từng tiêu chí, từ đó có kế hoạch phát triển phù hợp.

Nói về xếp hạng thứ sáu của Đại học Cần Thơ, ông Xê cảm thấy vui nhưng khẳng định, xếp hạng chỉ mang tính tham khảo và đại học muốn phát triển phải chú trọng yếu tố chất lượng đào tạo.

Thừa nhận gặp khó khăn khi thu thập số liệu

Nhóm nghiên cứu bao gồm sáu chuyên gia Việt Nam đến từ các tổ chức trong và ngoài nước xác định ba thước đo xếp hạng bao gồm nghiên cứu khoa học (40%), giáo dục và đào tạo (40%), cơ sở vật chất và quản trị (20%). Trong đó, mỗi thước đo được chia nhỏ thành nhiều tiêu chí cụ thể.

Về số liệu, nhóm nghiên cứu khẳng định lấy từ website của mỗi trường, theo báo cáo ba công khai, đồng thời sử dụng phương pháp của Ngân hàng Thế giới, mỗi lần lấy số liệu thì chụp ảnh màn hình để đánh dấu thời điểm thu thập. Nếu số liệu đó không được cập nhật thì "đó là lỗi của trường".

Trước câu hỏi tại sao không lấy tiêu chí số lượng sinh viên ra trường có việc làm, nhóm nghiên cứu cho hay chỉ có 15 trên 100 trường cung cấp thông tin này, do đó việc đo lường tổng thể trở nên bất khả thi. “Việc kiểm chứng số liệu rất khó. Hơn nữa, sinh viên ra trường làm gì mới quan trọng, nếu chạy xe ôm cũng là có việc thì rất khó để đánh giá”, TS Giáp Văn Dương nói.

Quá trình xây dựng bảng xếp hạng, nhóm gửi công văn cho các trường nhằm đề nghị xác minh số liệu, nhưng chỉ một số ít phản hồi, đó cũng là một yếu tố xác định việc quản trị thông tin tốt hay kém.

Bang xep hang 49 dai hoc 'chi co tinh tham khao' - Anh 2

TS Giáp Văn Dương, TS Lưu Quang Hưng và TS Nguyễn Ngọc Anh trả lời thắc mắc tại buổi tọa đàm. Ảnh: Thùy Linh

Trả lời việc Đại học Ngoại thương có chất lượng đầu ra tốt bậc nhất nhưng chỉ xếp thứ 23, TS Nguyễn Ngọc Anh (DEPOCEN, Việt Nam), cho rằng việc sinh viên ra trường có việc làm, lương cao chỉ đánh giá được một phần chất lượng. “Nhiệm vụ của đại học là tạo ra con người và tri thức. Ngoại thương tạo ra con người rất tốt nhưng nhiệm vụ tạo ra kiến thức mới cho xã hội thì chưa được tốt lắm. Hiện trường có thêm động lực để làm việc đó thông qua bảng xếp hạng này”, ông nói.

Về công bố quốc tế, đây là tiêu chí được nhiều bảng xếp hạng uy tín trên thế giới lựa chọn, thể hiện năng lực nghiên cứu khoa học của cơ sở giáo dục. “Một số người e ngại việc chọn tiêu chí này sẽ gây ra nạn chạy đua theo thành tích. Tuy nhiên, xét tình trạng Việt Nam hiện nay, riêng việc khuyến khích giảng viên viết công bố quốc tế theo đúng chuẩn đã là một bước tiến. Chúng ta đang vô định hình và cần một hướng đi rõ ràng”, TS Dương nói.

Khi thực hiện, nhóm nghiên cứu từng “giật mình” với kết quả thấp của Bách khoa, Ngoại thương, Y Hà Nội… nhưng số liệu đã nói lên tất cả. Đại học Tôn Đức Thắng thể hiện rất tốt về tiêu chí công bố khoa học (chiếm 40% đánh giá xếp hạng) nên xếp vị trí thứ hai là điều "không thể chối cãi".

Nhóm thừa nhận điểm bất hợp lý trong đánh giá cơ sở vật chất của Đại học Bách khoa và sẽ xem xét lại. Xét tiêu chí này, nhiều trường khai báo hàng trăm hecta diện tích theo quy hoạch, dù cơ sở chưa hoàn thiện.

Chủ biên báo cáo xếp hạng, TS Lưu Quang Hưng (Melbourne, Australia) cho rằng mỗi bảng xếp hạng xây dựng bộ tiêu chí riêng nên tạo ra kết quả không giống nhau. Ví dụ, bảng xếp hạng Webometrics đánh giá thông số website của cơ sở giáo dục, trường nào chăm sóc tốt website thì sẽ có cơ hội xếp thứ hạng cao.

Đó cũng là lý do không nên nhìn vào chỉ một bảng xếp hạng để đánh giá các trường đại học. Nhóm hy vọng thời gian tới, Việt Nam sẽ có nhiều bảng xếp hạng hơn nữa để cung cấp góc nhìn đa chiều hơn.

Sáu thành viên chính tham gia dự án gồm: TS Lưu Quang Hưng (Melbourne, Australia); TS Nguyễn Ngọc Anh (DEPOCEN, Việt Nam); TS Giáp Văn Dương (GiapGroup, Việt Nam); TS Ngô Đức Thế (Đại học Manchester, Anh quốc); ThS Trần Thanh Thủy (DEPOCEN, Việt Nam) và ThS Nguyễn Thị Thu Huyền (Đại học Sư phạm TPHCM, Việt Nam).

GS Trần Nam Bình (Đại học New South Wales, Australia), GS Lê Văn Cường (Đại học Paris 1, Pháp) đã cố vấn và góp ý để hoàn thiện báo cáo.

Theo VnExpress