Để làm dự án thoát nước, đơn vị thi công bịt dòng chảy mà không dẫn dòng hợp lý, lại thi công rề rà khiến tình trạng ngập càng nghiêm trọng, kéo dài.

Kỳ 2: Càng chống, càng ngập! Hiện, TP HCM có nhiều công trình chống ngập quy mô lớn cùng hàng chục công trình chống ngập cục bộ, cấp bách... Khi bắt đầu khởi công, ai cũng gửi vào đó niềm tin và hy vọng từ nay sẽ không còn cảnh “phố biến thành sông”. Nhưng mọi việc diễn ra theo chiều hướng ngược lại: đại công trình chống ngập lại làm công tác chống ngập thêm… rối. Rối nên ngập vẫn cứ ngập, công trình thì vẫn thi công với tốc độ… rùa. Vì thế câu hát chế “Sài Gòn ngập lắm, Sài Gòn ơi…” vẫn cứ vang lên mỗi khi mưa xuống hoặc thủy triều lên. Ai là thủ phạm? Thủ phạm đầu tiên gây ngập phải kể đến là các dự án thoát nước trên địa bàn, như dự án đại lộ Đông -Tây và cải thiện môi trường nước, dự án Vệ sinh môi trường, dự án nâng cấp đô thị… Để thực hiện trên diện rộng ba dự án này, hầu hết các tuyến đường buộc phải lật tung lên để lắp đặt khoảng 250 km cống thoát nước mưa, 40 km cống bao và cống chuyền tải loại lớn... Trong quá trình thi công, đơn vị thi công chủ quan, thiếu trách nhiệm, bít lối chặn dòng chảy nhưng không có biện pháp dẫn dòng hợp lý, lại thi công hết sức… rề rà khiến tình trạng ngập ngày càng nghiêm trọng và kéo dài. Theo Trung tâm điều hành chống ngập thành phố, 9 tháng đầu năm nay có đến 171 vị trí cống thoát nước bị ảnh hưởng bởi các công trình. Đến nay, chỉ mới khắc phục được 71 điểm, trong đó dự án Vệ sinh môi trường thành phố khắc phục 41 điểm. Theo Trung tâm điều hành chống ngập, các đơn vị thi công rất chây ì trong việc khắc phục sai phạm. Ông Đỗ Tấn Long, trưởng phòng Quản lý hệ thống thoát nước, Trung tâm điều hành chống ngập, cho biết: Dự án nâng cấp, đặt cống hộp tuyến đường Nguyễn Văn Luông (phường 12, quận 6), thuộc gói thầu TH3 Lưu vực Tân Hóa - Lò Gốm do Ban Quản lý dự án Nâng cấp đô thị thành phố làm chủ đầu tư. Các đơn vị thi công đã phá vỡ hệ thống thoát nước hiện hữu, đồng thời làm bít các cửa xả, cống thoát nước trên tuyến đường. Do đó, Trung tâm phải điều hai máy bơm thường trực để hút, bơm nước giảm ngập cho khu vực, nhưng vô dụng vì không có đường lấy nước. Khu vực Chợ Lớn (quận 5) cũng trong tình trạng tương tự. Tại đây, có ba hướng thoát nước chính: thoát ra rạch Hồng Bàng, theo cống trên đường Ngô Nhân Tịnh và cống trên đường Châu Văn Liêm ra khu vực cầu Chà Và (sau đó tất cả đều đổ ra kênh Tàu Hủ - Bến Nghé). Nhưng trong khi hai hệ thống thoát nước trên đường Ngô Nhân Tịnh và rạch Hồng Bàng nhỏ, lưu lượng thoát nước thấp thì các cửa xả tại khu vực cầu Chà Và (gồm ba cống lớn) lại bị đơn vị thi công dự án Đại lộ Đông - Tây bịt hết. Theo ông Long, hiện cuối mùa mưa ở Nam bộ nhưng khả năng ngập nặng vẫn còn rất cao bởi các cửa xả chưa được khơi thông. Chỉ cần một vài cơn mưa lớn là các khu vực này sẽ chìm trong biển nước. Tiền nhiều, hiệu quả không bao nhiêu Thành phố hiện có đến hai quy hoạch chống ngập: quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước TP HCM đến năm 2020 do thành phố thực hiện cùng sự giúp sức của chính phủ Nhật Bản, tập trung đề xuất các giải pháp chống ngập do mưa; và quy hoạch thủy lợi chống ngập lụt ở TP HCM do Bộ Nông nghiệp - Phát triển nông thôn thực hiện, chủ yếu triển khai các giải pháp chống ngập do lũ và triều cường. Từ năm 2001, rất nhiều hạng mục của quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước đã được thành phố triển khai, như dự án Cải thiện môi trường lưu vực Nhiêu Lộc - Thị Nghè, dự án Cải thiện môi trường nước lưu vực Tàu Hủ - Bến Nghé, nâng cấp lưu vực Tân Hóa - Lò Gốm… Còn quy hoạch chống ngập do lũ và triều cường chưa được thực hiện, nhưng cũng đã có nhiều phần được đầu tư, như dự án bờ bao ven sông Sài Gòn và các tuyến đê bao vùng ngoại thành. Ngoài ra, còn hàng loạt các dự án chống ngập cục bộ, công trình xóa nhập cấp bách… Kinh phí cho công tác này không phải là ít, thế nhưng tình trạng ngập ngày càng bi đát, điểm ngập này được xóa thì điểm mới lại phát sinh. Các chuyên gia cho rằng, phương pháp chống ngập của TP HCM đang đi đúng hướng, nhưng điều cốt lõi là không kiểm soát được quá trình phát triển đô thị. Có quá nhiều kênh, rạch và cống thoát nước bị lấp để phục phục vụ cho các công trình xây dựng. Thống kê trong 10 năm gần đây, TP HCM có đến 47 rạch lớn nhỏ với khoảng 17 ha bị san lấp. Khi phương pháp chống ngập quy mô lớn chưa phát huy tác dụng thì thành phố buộc phải tính đến các giải pháp cấp bách, trước mắt, đó là sử dụng van ngăn triều và trạm bơm. Từ đầu năm đến nay, có 250 van ngăn triều được đặt tại các điểm ngập tập trung, giúp xóa và làm giảm ngập cho 50 điểm. Tuy nhiên, theo ông Long, việc xóa các điểm ngập, giảm ngập kiểu này chỉ làm theo kiểu “xóa đến đâu thì hay đến đó”, bởi điểm ngập nào cũng có công trình… gây ngập. Thạc sĩ Lê Thị Xuân Lan, Phó phòng Dự báo, Đài Khí tượng thủy văn khu vực Nam Bộ, cho biết từ nay đến cuối năm, TP HCM sẽ còn hứng chịu vài đợt triều cường nữa. Theo quy luật, càng về cuối năm, mực nước triều cường càng cao hơn nên người dân vẫn còn “sống chung với lũ” dài dài.