Trong vô số nguyên nhân tăng giá xăng, nâng khung thuế, lại thiếu lý do chính đáng nhất: bảo vệ môi trường.

Bien ho thue 8.000 dong/lit “danh roi” nhiem vu bao ve moi truong - Anh 1

“Ma trận” lý do

Trả lời trên Vietnamnet, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế (Bộ Tài chính) Vũ Khắc Liêm lý giải ba nguyên nhân dẫn đến Bộ đề xuất năng khung thuế bảo vệ môi trường, khiến giá xăng tăng cao nhất 8.000 đồng/lít.

Thứ nhất, tăng thuế bảo vệ xăng dầu từ 4.000-8.000 đồng/lít là nhằm ứng phó với việc thuế nhập khẩu xăng dầu giảm mạnh sau các hiệp định tự do thương mại quốc tế mà Việt Nam đã ký kết với ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc - đưa mức thuế nhập khẩu xăng dầu về 0-5%. Như vậy, tự do thương mại về cơ bản vẫn nằm trên đường biên.

Thứ hai, do nguồn thu ngân sách phụ thuộc nhiều vào thuế xuất nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, cho nên, khi thuế nhập khẩu giảm, phải tăng thuế bảo vệ môi trường để bù đắp. Nhìn lại bản đồ thế giới, các nước có tỷ trọng đóng góp của tài nguyên “vàng đen” cao trong cơ cấu thu ngân sách thường có nền kinh tế mất cân đối, phụ thuộc lớn vào giá hàng và mỗi khi biến động giảm lại đe dọa sự phát triển của đất nước.

Thứ ba, cũng theo ông Liêm, tăng thuế môi trường đối với xăng dầu là để giá mặt hàng này của Việt Nam “không thấp hơn các nước xung quanh”, tránh phát sinh nạn buôn lậu trái phép. Như vậy, không khó hiểu khi các nước đánh thuế cao vào hàng Việt Nam - vốn có ưu thế rẻ hơn (chất lượng chưa bàn) - dưới danh nghĩa chống bán phá giá. Có lẽ, họ cũng sợ buôn lậu.

Thuế môi trường không trực tiếp chi cho môi trường

Có thể thấy, trong ba nguyên nhân được nêu, không đề cập đến chuyện bảo vệ môi trường - nhiệm vụ cốt yếu của loại thuế “8.000 đồng/lít” này.

Quả thực, từ số liệu được công bố, thuế môi trường cũng không hẳn chi cho môi trường. Theo số liệu của Bộ tài chính, từ thời điểm áp dụng vào năm 2012, số thu thuế bảo vệ môi trường năm sau đều tăng hơn năm trước, cụ thể năm 2012 thuế môi trường thu vào là 11.160 tỷ đồng và vào năm 2016 con số này là 42.393 tỷ đồng. Trong khi đó, số chi để bảo vệ môi trường thấp hơn số thu này, là 9.000 tỷ đồng năm 2012, 2013 và 12.290 tỷ đồng năm 2016.

Lý giải vấn đề này, ông Liêm cho biết hiện không tính toán được hàng năm Nhà nước đầu tư cho môi trường bao nhiêu, vì ngoài mức tối thiểu 1% tổng thu ngân sách, thì còn có vốn vay ODA, quỹ nọ quỹ kia về môi trường. Nhưng số chi để xử lý môi trường thì rất lớn, đầu tư cho vấn đề môi trường cũng rất lớn.

Đại diện Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế cho hay: “Thuế môi trường là để góp phần bảo vệ môi trường. Còn chúng ta không thể nói Thuế bảo vệ môi trường là trực tiếp chi cho môi trường. Nó chi cho môi trường nhưng chi từ ngân sách nhà nước còn nhiều khoản còn lớn hơn, chứ cái này rất nhỏ”. Ông Liêm cũng nói thêm rằng thu thuế bảo vệ môi trường là thu về ngân sách, còn chi thì ở nhiều khoản khác, “Không phải thu đồng nào là ra đồng ấy”.

Không cùng quan điểm, ông Phan Thế Ruệ, Chủ tịch Hiệp hội xăng dầu Việt Nam, cho rằng thuế môi trường phải quay về bảo vệ môi trường chứ không thể đưa số tiền thu được này vào cân đối ngân sách để chi cho việc khác. Ông đưa ra biện pháp “mang tính dung hòa” hơn: “Thuế bảo vệ môi trường đã tăng lên 3.000 đồng/lít vào tháng 5/2015 nên có thể tăng tiếp khoảng 3.500-4.500 đồng/lít, không nên tăng quá cao.”

Đây là một đề xuất khéo léo, bởi sau khi bị choáng váng với con số 8.000 đồng/lít, người tiêu dùng rất dễ chấp nhận một mức đóng nhỏ hơn.

Xem thêm

Bụi siêu mịn Hà Nội gấp 5 lần ngưỡng WHO

Chỉ số không khí Hà Nội sáng nay gần chạm mức nguy hiểm

P.V