Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, ngành thuế và hải quan đang tích cực triển khai các giải pháp cắt giảm thủ tục hành chính, mục tiêu đến cuối năm 2014 giảm thời gian nộp thuế xuống còn 300 giờ, thời gian làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu (XNK) qua cảng/cửa khẩu bằng mức bình quân chung các nước ASEAN+6... Tuy nhiên, khoảng cách từ chính sách đến thực thi trong thực tế vẫn còn khá lớn.

Doanh nghiệp chưa tin

Các ý kiến tại hội nghị đối thoại mới đây giữa Cục Thuế TPHCM với gần 400 doanh nghiệp (DN) về các quy định liên quan đến Thông tư 119/2014/TT-BTC ngày 25-8-2014 của Bộ Tài chính (có hiệu lực từ ngày 1-9-2014), cho thấy DN vẫn chưa đặt 100% niềm tin vào những chính sách cắt giảm thủ tục hành chính của ngành thuế.

Nhiều vướng mắc xung quanh việc các cải cách thủ tục thuế còn mới, chưa đồng bộ dẫn đến chưa có phối hợp giữa cơ quan thuế và hải quan, khiến DN phải đi lại nhiều lần vẫn không xong thủ tục. Đơn cử vướng mắc của Công ty TNHH XNK Đại Dương Xanh về việc có phải xuất hóa đơn đối với hoạt động XK hay không. Bởi theo Thông tư 119 thủ tục hoàn thuế không cần hóa đơn giá trị gia tăng (GTGT) và hóa đơn XK, thay vào đó sử dụng hóa đơn thương mại.

Thông tư 119 quy định bãi bỏ một số thủ tục, mẫu biểu, hồ sơ liên quan trong hồ sơ khai thuế nhằm giảm bớt thủ tục và thời gian cho DN trong quá trình kê khai nộp thuế. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai một số cán bộ thuế vẫn chưa thực hiện đầy đủ các quy định của thông tư. Cục Thuế TPHCM sẽ quán triệt đến tất cả cán bộ thuế trong quá trình kiểm tra, kiểm soát, không được yêu cầu DN cung cấp các mẫu biểu kèm hồ sơ không có trong quy định.

Trần Thị Lệ Nga,
Phó Cục trưởng Cục Thuế TPHCM

Hoặc Công ty cho thuê tài chính Chailease thắc mắc về việc kê khai khi xuất hóa đơn cho thuê tài chính trong trường hợp xuất lại hóa đơn (do nhà cung cấp đã xuất cho công ty cho thuê tài chính), vì Thông tư 119 bãi bỏ mục 5 kê khai trên bảng kê đầu vào đầu ra. Đại diện Cục Thuế TPHCM cho biết không phải kê khai thuế GTGT, nhưng với các tài sản cho đơn vị khác thuê, mua tài chính, công ty phải nộp hồ sơ khai thuế GTGT theo quy định.

Đối với bảng kê đầu ra bỏ nhóm “hàng hóa dịch vụ không phải tổng hợp kê khai trên tờ khai 01/GTGT”, còn hàng hóa dịch vụ không thuộc đối tượng phải kê khai, tính thuế GTGT nên công ty phải kê khai trên bảng kê đầu ra. Ngoài ra, liên quan đến quy định bỏ bảng kê phân bổ số thuế GTGT đầu vào, Tổng cục Thuế sẽ chỉnh sửa phần mềm khai thuế tự động, tính thuế GTGT được khấu trừ lên tờ khai 01/GTGT, trường hợp phần mềm chưa được hỗ trợ sẽ có hướng dẫn xử lý sau.

Liên quan đến việc bãi bỏ một số chỉ tiêu kê khai trên bảng kê đầu vào, đầu ra của Thông tư 119, nhiều DN lo ngại sẽ không giảm bớt được thủ tục và thời gian nếu cán bộ thuế kiểm tra hồ sơ vẫn yêu cầu phải giải trình về các chỉ tiêu đã được bãi bỏ theo quy định của Thông tư 119.

Theo thông tin từ Công ty Samsung Vina, cán bộ thuế đến kiểm tra tại DN vẫn yêu cầu phải đưa ra bảng liệt kê các hóa đơn mua hàng, sau đó có thể yêu cầu xuất trình một số hóa đơn gốc bất kỳ chứ không yêu cầu xuất hóa đơn gốc ngay từ đầu. Việc này khiến DN mất nhiều thời gian đi lại để thực hiện kê khai.

Chưa thể có hải quan một cửa quốc gia

Vừa qua, Tổng cục Hải quan đã công bố kết quả đo thời gian giải phóng hàng hóa của ngành hải quan năm 2013. Theo đó, trong tổng thời gian từ khi đăng ký tờ khai đến khi thông quan/giải phóng hàng, khoảng thời gian cơ quan hải quan có tác động chính vào quá trình làm thủ tục hàng hóa NK chiếm khoảng 28% (32 giờ 37 phút/115 giờ). Vậy 72% khoảng thời gian còn lại là những khâu gì?

Đó chính là khoảng thời gian từ khi hàng đến tới khi đăng ký tờ khai và khoảng thời gian từ khi hoàn thành thủ tục thông quan/giải phóng hàng đến khi lấy được hàng hóa đưa ra khỏi cảng/cửa khẩu. Các khoảng thời gian này nhanh hay chậm phụ thuộc vào sự tác động của quá trình tác nghiệp của cơ quan kinh doanh cảng/quản lý cửa khẩu, cơ quan làm các thủ tục giao nhận/logistics, cơ quan quản lý chuyên ngành có liên quan đến quá trình làm thủ tục hàng hóa của DN; thời gian được phép lưu thông hàng hóa trên đường đối với những xe chở container.

Tất cả DN đều có nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước. Nhưng cán bộ thuế có thể có những quyết định tác động mạnh đến hoạt động, thậm chí ảnh hưởng đến sự tồn tại của DN. Do vậy, DN thường e ngại trong việc nêu ý kiến phản ánh về những tồn tại, khó khăn, vướng mắc hay phiền hà từ cơ quan thuế. Để chấm dứt tình trạng này cần có cơ chế đánh giá, chấm điểm cơ quan thuế, hải quan độc lập và khách quan.

TS. Đậu Anh Tuấn,
Trưởng Ban Pháp chế VCCI

Bên cạnh đó, kết quả tổng hợp theo tuyến đường của hàng hóa NK cho thấy thời gian giải phóng hàng phụ thuộc vào đặc thù hàng hóa vận chuyển theo từng tuyến đường. Cụ thể, tổng thời gian giải phóng hàng của tuyến đường biển dài nhất (137 giờ 35 phút, xấp xỉ 5-7 ngày), tuyến đường bộ ngắn nhất (8 giờ 32 phút). Ngược lại, thời gian kiểm tra thực tế hàng hóa của tuyến đường bộ dài nhất (52 phút), trong khi tuyến đường hàng không chỉ 13 phút.

Điều này do tính chất đặc thù của các lô hàng thuộc diện kiểm tra thực tế hàng hóa tại các cửa khẩu đường bộ (thí dụ mặt hàng gỗ) dễ phát sinh vi phạm, buôn lậu nên thời gian kiểm tra kéo dài hơn. Thời gian từ khi có quyết định thông quan/giải phóng hàng đến khi hàng thực rời cổng cảng/cửa khẩu của tuyến đường biển dài nhất (22 giờ 30 phút) do hàng hóa đường biển thường cồng kềnh, các xe chuyên chở bị hạn chế về thời gian được phép lưu thông trên đường, DN phải chờ thời điểm thích hợp để vận chuyển hàng về.

Đặc biệt, thời gian thực hiện thủ tục hải quan (từ khi đăng ký tờ khai đến khi có quyết định thông quan/giải phóng hàng) của tuyến đường bộ ngắn nhất (14 giờ 35 phút) tuyến đường hàng không dài nhất (37 giờ 5 phút). Khoảng thời gian này không hoàn toàn phụ thuộc vào cơ quan hải quan, vì có khoảng trống là thời gian chờ DN hoàn thiện hồ sơ để kiểm tra chứng từ (thời gian từ khi kết thúc đăng ký tờ khai đến khi bắt đầu kiểm tra chứng từ) đối với hàng hóa vận chuyển qua tuyến đường hàng không dài nhất.

Thí dụ: đối với hàng NK thuộc luồng Xanh phải kiểm tra chứng từ (Xanh điều kiện); đường hàng không là 40 giờ 8 phút, đường biển là 32 giờ 2 phút, đường bộ là 14 giờ 35 phút. Khoảng thời gian này còn phụ thuộc vào các cơ quan quản lý chuyên ngành khác (thời gian chờ cấp giấy chứng nhận kiểm tra chuyên ngành) và phụ thuộc vào kế hoạch hoạt động của DN.

Theo Tổng cục Hải quan, để đạt mục tiêu giảm thời gian thông quan, XNK hàng hóa theo chỉ đạo của Chính phủ, bên cạnh sự nỗ lực của ngành rất cần sự tham gia tích cực của các bộ, ngành quản lý khác và các DN để giảm thiểu các giấy tờ trong bộ hồ sơ, giảm thời gian và chi phí làm các thủ tục có liên quan đến quá trình XNK hàng (thủ tục kiểm dịch, thủ tục kiểm tra chất lượng nhà nước, thủ tục liên quan đến logistics…).

Vấn đề này chỉ được giải quyết triệt để khi thực hiện cơ chế hải quan một cửa quốc gia theo Quyết định 48/2011/QĐ-TTg. Nhưng đến nay việc triển khai cơ chế này còn rất khiêm tốn, 3 cơ quan tham gia giai đoạn 1 (Tổng cục Hải quan, Bộ Giao thông-Vận tải và Bộ Công Thương) mới thực hiện khai trương kết nối kỹ thuật.

Đối với các bộ, ngành tham gia giai đoạn 2 (Bộ Nông nghiệp-Phát triển nông thôn, Tài nguyên - Môi trường, Y tế) đang ở giai đoạn chuẩn bị về cơ sở pháp lý và chuẩn bị kỹ thuật (đầu tư phát triển hệ thống công nghệ thông tin). Chính vì vậy Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục kéo dài thời gian thí điểm cơ chế này đến tháng 6-2016 mới chính thức triển khai.

Băn khoăn nộp thuế qua mạng

Theo Ban Pháp chế Phòng Thương mại - Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đơn vị hỗ trợ triển khai đề án đánh giá sự hài lòng của người nộp thuế, việc xây dựng cơ chế để người nộp thuế chấm điểm cơ quan thuế sẽ ngăn chặn nạn tiêu cực, cửa quyền của các cán bộ công chức thuế.

Đồng thời thể hiện quan điểm của Nhà nước trong cung cấp dịch vụ công (tư duy Nhà nước phục vụ) đồng hành với sự phát triển. Song muốn cải thiện dịch vụ công trong lĩnh vực thuế, đánh giá được chất lượng phục vụ, điều quan trọng phải biết người đang sử dụng dịch vụ; người thụ hưởng chất lượng phục vụ, đánh giá như thế nào, cảm nhận và kỳ vọng ra sao. Nhất là khi các thủ tục hành chính thuế đang tác động đến tất cả cộng đồng DN.

Hiện nay trên địa bàn TPHCM có 96% trong tổng số 150.000 DN thực hiện kê khai thuế qua mạng. Dự kiến đến cuối năm 2014 sẽ có khoảng 10.000 DN thực hiện nộp thuế điện tử. Đến nay Tổng cục Thuế đã ký kết với 5 ngân hàng thương mại là BIDV, Vietcombank, VietinBank, MB và Agribank. Trong đó, BIDV sẵn sàng triển khai nộp thuế điện tử do đã kết nối được dữ liệu kỹ thuật với Tổng cục Thuế. 4 ngân hàng còn lại đang tích cực kết nối dữ liệu, dự kiến chậm nhất tháng 11 tới sẽ liên thông được với Tổng cục Thuế.

Chi cục Hải quan khu vực 1 - Cát Lái làm thủ tục thông quan hàng hóa tự động
cho doanh nghiệp. Ảnh: CAO THĂNG

Ông Trần Ngọc Tâm, Phó Cục trưởng Cục Thuế TPHCM, cho biết việc kê khai thuế qua mạng đã giảm tối đa thời gian khai thuế cho DN. Theo đó, DN có thể thực hiện nộp thuế ở mọi lúc, mọi nơi qua Cổng thông tin của Tổng cục Thuế với thủ tục đơn giản, nhanh chóng, thuận tiện, tiết kiệm thời gian, chi phí với ưu đãi từ các ngân hàng và đảm bảo sự bảo mật an toàn về thông tin, dữ liệu.

Ngoài ra, DN có thể tra cứu tình hình nộp thuế của mình để kiểm soát các sai sót trong quá trình nộp thuế. Tuy nhiên, nhiều DN vẫn băn khoăn về việc nộp thuế qua mạng, như công ty mẹ có thể nộp thuế điện tử thay cho công ty con hay không, hay xử lý thế nào nếu DN bị chậm nộp do lỗi mạng…