Một sự thực phũ phàng: Lâu nay người nuôi trồng chế biến thủy sản Việt Nam “đốt” không biết bao tiền để học và áp dụng hàng loạt các tiêu chuẩn như Gap, Global... do các tổ chức quốc tế đưa vào với nhầm tưởng đó là tiêu chuẩn quy phạm bắt buộc, nhưng thực tế không hề có tính pháp lý.

Nên mới đây khi lại có “gợi ý” rằng cần áp dụng hệ thống tiêu chuẩn ASC của WWF đã khiến người nuôi và doanh nghiệp bức xúc cho rằng đến lúc dừng lại việc “đẽo cày giữa đường”... Loạn chứng chỉ Theo Hiệp hội Chế biến và XK thủy sản (Vasep), chỉ có quy tắc phát triển thủy sản có trách nhiệm CoC của FAO ban hành năm 2004 được coi là quy định chung, có tính pháp lý trên toàn cầu. Tuy nhiên hiện nay, nông dân và DN nuôi cá tra Việt Nam đang “è cổ”, “đốt tiền” cho nhiều loại giấy chứng nhận như: SQF, HACCP, Global GAP... với lầm tưởng đó là những tiêu chuẩn bắt buộc về sản phẩm của thế giới. Đơn cử, để xâm nhập vào thị trường EU, DN phải có chứng chỉ Global GAP (thực hành sản xuất nông nghiệp tốt). Vào Mỹ phải có tiêu chuẩn HACCP... Chỉ riêng khoản học phí cho tiêu chuẩn SQF (đưa ra các yêu cầu về hệ thống quản lý chất lượng cần thiết để xác định rủi ro về chất lượng và ATTP cũng như để đánh giá và theo dõi các biện pháp) đã mất cả 100USD/người/lần học, đó là chưa bao gồm chi phí kiểm tra và chứng nhận. Đối với Global GAP, số tiền để được chứng nhận là 7.500USD/lần/năm với tối thiểu 5ha nuôi cá trở lên. Tính toán sơ sơ của người nuôi, những tiêu chí Global GAP, SQF... chiếm gần 10% giá thành sản phẩm. Thực tế phũ phàng, theo ông Nguyễn Tử Cương (Ủy viên thường trực Hiệp hội Nghề cá Việt Nam) rất nhiều trong các chứng chỉ tiêu chuẩn trên không hề có tính pháp lý đối với người tiêu dùng trên thế giới mà chỉ là những tài liệu hướng dẫn của một số tổ chức kinh doanh thực phẩm quốc tế. Nội dung của những tiêu chuẩn này đều dựa vào 4 tiêu chí của CoC. Chỉ khác nhau ở chỗ, mỗi tiêu chuẩn “xoáy” một nội dung, cái thì đặt nặng về ATVSTP, cái đi sâu kiểm soát dịch bệnh, truy nguyên nguồn gốc... Mặc dù áp dụng nhưng nhiều nước trong khu vực ASEAN đã điều chỉnh tiêu chuẩn cho phù hợp với tình hình sản xuất của nước họ như hệ thống SALM của Malaysia, INDON GAP của Indonesia, VF GAP của Singapore, Q Thái của Thái Lan... Đang “bội thực” tiêu chuẩn, mới đây người nuôi cá tra lại thêm “điên đầu” khi hay tin phải áp dụng tiêu chuẩn ASC (bộ tiêu chuẩn chứng nhận dựa trên những nền tảng về bảo vệ loài thủy sản nuôi và những mối quan hệ về xã hội học, an sinh xã hội cũng như việc cung cấp dinh dưỡng hằng ngày cho người tiêu dùng) của WWF. Trao đổi với báo chí, ông Trương Đình Hòe (Tổng Thư ký Vasep) cho hay, ASC là một tiêu chuẩn tự nguyện, WWF không ép phải sử dụng tiêu chuẩn của họ. Tuy nhiên nếu áp dụng thì WWF sẽ có trách nhiệm phát triển thị trường tại nhiều nước mà tổ chức này có trụ sở, qua đó giá trị của những sản phẩm chế biến từ cá tra được nâng lên. Không nên “đẽo cày giữa đường” nữa... Hẳn người ta không quên việc dù “cặm cụi” áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế, thậm chí còn được chọn để xây dựng bộ tiêu chuẩn toàn cầu cho việc nuôi loài thủy sản này, nhưng khi “cần” thì WWF sẵn sàng “đổi màu” cá tra Việt Nam. Nên với tiêu chuẩn ASC, tiếng là “không ép” nhưng dư luận e ngại rằng, nếu không theo ASC thì biết đâu với “uy tín” của mình, WWF lại làm một cú “khuyến cáo” như vụ “đổi màu” cá tra thì... Còn nếu theo, người nuôi thủy sản lại “è cổ” tiếp tục trả học phí cho tiêu chuẩn... không có tính pháp lý. Và nguy hại hơn, nó sẽ tạo thành tiền lệ để rồi không ai biết sắp tới sẽ có thêm tiêu chí nào, của tổ chức nào nữa để mà “đẽo cày giữa đường”. Ngô Nguyên