Từ ngày 1-12, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, xăng sinh học E5 được bán rộng rãi trên thị trường cả nước (tại Quyết định số 53/2012/QĐ-TTg). Ngày 31-8-2015, Thủ tướng đã có Chỉ thị số 23/CT-TTg yêu cầu đến ngày 30-11, các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng, dầu; các thương nhân phân phối, tổng đại lý, đại lý, thương nhân nhận quyền bán lẻ xăng, dầu phải đạt ít nhất 50% số cửa hàng (CH) thuộc hệ thống phân phối của mình bán xăng sinh học E5 tại tám địa phương gồm Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Quảng Ngãi, Quảng Nam và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, mới chỉ có ba trong tổng số 22 đầu mối nhập khẩu tổ chức kinh doanh xăng E5 gồm Petrolimex, PV Oil và Saigon Petro. Cụ thể, Petrolimex có 330 CH (trong tổng số hơn 2.200 CH trực thuộc, tại thời điểm ngày 30-11). Còn PV Oil có 329 cửa hàng (trong tổng số hơn 500 CH trực thuộc) và Saigon Petro có bảy CH (trong 10 CH trực thuộc) tính đến ngày 30-10. Khảo sát tại hai đô thị lớn nhất là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, cho thấy tỷ lệ CH có bán xăng E5 còn rất thấp. Tại Hà Nội, mới có 89 CH trên tổng số 484 CH, ở TP Hồ Chí Minh mới có 53 trên tổng số 518 CH. Những CH còn lại chỉ bán xăng RON92 và RON95 cùng nhiều loại dầu khác.

Khó khăn dễ thấy khi chuyển đổi từ bán xăng RON92 sang xăng E5 ở các CH là cần nguồn vốn khá lớn để xây mới, mở rộng, cải tạo CH sẵn có, đầu tư thêm bể chứa, cột bơm xăng E5. Đặc biệt, việc tìm mặt bằng để mở rộng CH bán xăng, dầu tại các thành phố, đô thị lớn hết sức khó khăn. Tuy nhiên, theo phân tích của một số chuyên gia kinh tế, trở ngại lớn nhất lại ở cơ chế, chính sách chưa được thống nhất và đồng bộ, khiến việc triển khai bán xăng E5 rộng rãi trên thị trường gặp rất nhiều vướng mắc.

Thứ nhất, cơ quan quản lý nhà nước chưa công bố cách tính giá cơ sở với xăng E5. Hiện, trong thời gian thí điểm, xăng E5 đang được tạm tính giá cơ sở như với xăng khoáng, nhưng khi triển khai bán rộng rãi trên phạm vi cả nước, cách tính giá cơ sở như vậy không còn phù hợp.

Thứ hai, chính sách thuế, phí đối với xăng E5 chưa hợp lý, khiến giá xăng E5 bán đến tay người tiêu dùng chỉ thấp hơn xăng khoáng RON92 khoảng 500 đồng/lít, chưa đủ “hấp dẫn” cả người bán lẫn người mua. Để hạn chế lựa chọn của người tiêu dùng, một số địa phương đã chỉ đạo ngừng lưu thông xăng RON92 trên địa bàn, nhưng đây là mệnh lệnh hành chính, không phù hợp quy luật thị trường.

Thứ ba, giá cồn sinh học E100 sản xuất trong nước để phục vụ việc phối trộn thành xăng E5 chưa được quản lý một cách bài bản. Hiện, có quá ít doanh nghiệp sản xuất cồn sinh học E100, hình thành sự độc quyền, chưa tạo được môi trường cạnh tranh đúng nghĩa, giúp các doanh nghiệp đầu mối có thêm lựa chọn. Mặt khác, sản lượng cồn sinh học E100 sản xuất trong nước chưa nhiều, khi tổ chức bán rộng rãi, sẽ khó có đủ để phối trộn. Khi giá xăng, dầu thế giới đang ở mức thấp trong thời gian khá dài vừa qua, giá thành cồn sinh học E100 và xăng E5 sản xuất trong nước cao hơn sản phẩm cùng loại nhập khẩu.

Xăng E5 thân thiện, có lợi cả về môi trường cũng như sức khỏe cộng đồng và là xu hướng tiêu dùng tất yếu của xã hội hiện đại. Sử dụng rộng rãi nhiên liệu sinh học, thay thế dần xăng khoáng là đúng đắn và cần thiết. Tuy nhiên, nếu bước đi chưa thích hợp và thiếu cơ chế thích đáng, kịp thời theo xu thế và quy luật thị trường, đạt được đồng thuận cao của các chủ thể liên quan, chắc chắn sẽ không mang lại hiệu quả xã hội, hiệu quả kinh tế như mong muốn. Do vậy, các cơ quan chức năng không nên nóng vội mà cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm đầy đủ các yếu tố mới tiến hành triển khai đại trà, tránh lúng túng, bị động và cũng để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả của chính sách quản lý.

YÊN THY