Với mong muốn có một hình thể nở nang, mạnh mẽ, không ít người đặc biệt là cánh mày râu đã âm thầm sử dụng các sản phẩm tăng cơ - gọi nôm na là “hoóc-môn tăng cơ, tăng trọng” - mà không biết chúng ẩn chứa nhiều mối nguy hại khôn lường cho sức khỏe lẫn đời sống sinh lý.

Không nên quá tin vào quảng cáo

Có lẽ nắm bắt được nhu cầu làm đẹp này mà các nhà sản xuất đã cho ra đời không ít sản phẩm gắn mác “thuốc tăng cường cơ bắp”. Các sản phẩm này vào Việt Nam chủ yếu qua đường “xách tay” và rao bán tràn lan trên mạng thông qua các web rao vặt, các diễn đàn mua bán… với những lời quảng cáo “một tấc lên trời”. Theo quảng cáo trên các trang web mua bán trực tuyến những loại thuốc giúp tăng cơ tạo thể hình thì đây là sản phẩm giúp bổ sung các protein cần thiết mà cơ thể thiếu hụt do hoạt động và tập luyện nhiều, trong khi chế độ dinh dưỡng hàng ngày không cung cấp đủ.

Với thành phần chủ yếu là kẽm, vitamin B3, calcium, L-Arginine, L-Taurine, L-Lysine, caffeine anhydrous, citric axít… các chế phẩm trên được giới thiệu là những loại hoóc-môn nam tính, tăng cường sản sinh testosterone nội sinh tự nhiên trong máu, giúp tổng hợp protein, cung cấp dưỡng chất cần thiết tới các mô, làm cho cơ bắp săn chắc… Và người tiêu dùng nếu không cảnh giác có thể bị mê hoặc bởi những lời quảng cáo có cánh, đại loại: “***TM giúp bạn có một thân hình cường tráng. Sản phẩm ***TM chứa đựng các thành phần đã được chứng minh trên lâm sàng về những kết quả ngoài sức mong đợt của bạn, giúp bạn nổi trội trong phòng tập thể hình”.

Theo như lời người bán thì, uống loại thuốc này vào thì cơ thể của chúng ta hoàn toàn có thể có được vẻ đẹp cơ bắp, sự cường tráng của gân cốt và cả “khoản ấy”. Những cái tên sản phẩm tăng cơ bắp xuất hiện tràn lan trên mạng. Trong số đó nổi trội hơn cả là “thuốc cường tráng cơ bắp ***VP2”. Theo người bán, đây là “một trong những loại siêu cường protein tốt nhất trên thế giới để tăng cường sự cường tráng của cơ bắp”, “giúp tăng khối lượng cơ bắp và sự cường tráng cơ thể một cách rõ rệt”. Nhà cung cấp cũng khẳng định chắc như đinh đóng cột là rằng nó giúp “kiến tạo cơ bắp mạnh và nhanh hơn bất kỳ sản phẩm nào”. Chỉ cần gọi điện tới những số máy được cung cấp trên các trang mạng thì có thể yên tâm rằng lúc nào hàng cũng có sẵn. Còn khi hỏi về công dụng và lượng thuốc phải dùng thì hầu hết những người bán hàng dù muốn quảng cáo hàng của mình chất lượng cũng không dám khẳng định là uống lượng bao nhiêu thì hiệu nghiệm, bởi “nó cũng không phải là thuốc tiên nên không thể trong một cái nháy mắt là xong”, nhưng họ vẫn bảo đảm chắc chắn rằng có nhiều người uống vào mà cơ cứ cuồn cuộn ra...

Theo những nhà chuyên môn thì thật ra, việc sử dụng các sản phẩm hoóc-môn tăng cơ này là giải pháp đưa hoóc-môn hóa chất từ bên ngoài vào, mà điển hình là testosterone tổng hợp. Hình thức này còn gọi là testosterone ngoại sinh, khác biệt hoàn toàn với liệu pháp testosterone nội sinh phù hợp với sự chuyển hóa tự nhiên của cơ thể. Các hoóc-môn sinh dục nam được gọi chung là androgen, gồm nhiều hormone khác nhau trong đó được nhắc đến nhiều nhất và cũng có vai trò quan trọng nhất đối với nam giới chính là testosterone. Testosterone do các tế bào Leydig ở tinh hoàn tiết ra, có vai trò quyết định đến toàn bộ thể trạng, sức khỏe, tâm sinh lý của nam giới. Dựa trên tác dụng quan trọng của testosterone đối với hệ xương, cơ như: giúp tăng mật độ xương, tăng quá trình đồng hóa chất đạm, phát triển bắp thịt, giúp cơ bắp săn chắc, nở nang, giảm mỡ thừa… Để khắc phục những hạn chế về cơ bắp đối với cơ thể nam giới, người ta đã tạo ra các androgen tổng hợp có cấu trúc tương tự testosterone dùng để làm các loại thuốc hoặc sản phẩm giúp tăng cơ, tăng trọng cho nam giới. Các sản phẩm này được đưa vào cơ thể qua đường uống, tiêm, dán ngoài da…

Lạm dụng hoóc-môn tăng cơ ngoại sinh gây nhiều tác dụng phụ nguy hiểm cho nam giới, đáng kể là dễ bị chấn thương cơ, tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ. Các chuyên gia nam học trên thế giới đã khẳng định, việc sử dụng các sản phẩm hoóc-môn hóa chất nói chung, trong đó có Testosterone ngoại sinh là con dao hai lưỡi với người sử dụng, chỉ điều trị trong những trường hợp bệnh lý đặc biệt và cần tuân thủ nghiêm ngặt theo liều lượng, hướng dẫn của chuyên gia. Khi dùng cho mục đích phát triển cơ bắp, mặc dù chúng có thể giúp tăng khối lượng và trương lực cơ nhưng nếu hệ gân và dây chằng không phát triển tương xứng nên dễ dẫn đến chấn thương, phát triển lệch lạc hệ cơ - xương - khớp, gây nhiều tác dụng phụ nguy hiểm lên hệ tim mạch, hệ hô hấp.

Đã có trường hợp được ghi nhân tại TP.HCM, từng tiếp nhận điều trị bệnh nhân nam N.V.T., 24 tuổi, nhập viện trong tình trạng suy gan nặng. Theo lời kể của bệnh nhân, nghe theo mách bảo của bạn bè về việc uống thuốc tăng cơ trong một tháng sẽ có “cơ bụng sáu múi”, T. đã đặt mua một loại thuốc trên mạng với giá 900.000 đồng, gồm 200 viên màu hồng hình lục giác, mỗi ngày uống 4 – 6 viên trước khi tập thể hình. Uống được một tuần, chưa thấy kết quả, T. quyết định tăng liều lên gấp đôi. Sau khoảng mười ngày thì cơ bụng T. trở nên săn chắc nhưng đồng thời anh thấy chán ăn, mất ngủ, người uể oải, da vàng, rối loạn tiêu hóa… Đến khám ở bệnh viện 115, T. được kết luận suy gan nặng do cơ thể không thể đào thải độc tố.

Can trong voi thuoc tang cuong co bap - Anh 1

Việc lạm dụng thuốc tăng cơ bắp mang tới nhiều hệ lụy cho người sử dụng. Ảnh tư liệu

Đừng quá lạm dụng

Theo BS. Cao Hồng Phúc, Học viện Quân y: “Về bản chất, thuốc tăng cường cơ bắp thực chất là những sản phẩm có bổ sung hai hoóc-mône trong cơ thể là hoóc-mône sinh dục nam testosteron và hoóc-mône GH. Theo nhận định của tôi thì không thể có một thứ thuốc nào có thể tự động làm cho các thớ cơ này nở ra. Bởi, những cơ bắp nở nang mà chúng ta nhìn thấy và sờ thấy đơn giản là sự phì đại của các thớ cơ. Mà muốn có được sự phì đại này thì chỉ có một cách duy nhất là tập luyện thể thao, thể hình”. Tuy nhiên, không ít người khi sử dụng các sản phẩm này thường có cảm giác cơ co khỏe khoắn hơn, dễ dàng hơn nên yên tâm rằng cơ bắp của mình đã được tăng cường và càng “tín nhiệm” chúng hơn. Thực tế hoàn toàn không phải như vậy. Theo phân tích của bác sĩ Phúc, cảm giác khỏe khoắn ở cơ bắp mà bạn có được thực chất là nhờ các chất tổng hợp đồng hóa từ các loại hoóc-môn trong cơ thể (phổ biến nhất là hoóc-mône sinh dục nam testosteron và hoóc-mône GH) mà nhà sản xuất đã đưa vào trong sản phẩm”. Hai loại hoóc-môn này có tác dụng làm tăng chuyển hóa mạnh mẽ ở mô cơ, làm tăng tổng hợp protein cho cơ nên tạo ra được cảm giác cường tráng và mạnh mẽ. Nhưng kỳ thực, chúng không làm cải thiện sức mạnh cơ bắp theo đúng nghĩa (tức là làm phì đại sợi cơ) mà chỉ làm tăng chuyển hóa tạm thời ở mô cơ mà thôi. Việc dùng nó không thể tạo ra những thớ cơ cuồn cuộn hay sự cường tráng cơ bắp như các nhà quáng cáo đang tung hô.

Còn PGS.TS.DS Nguyễn Hữu Đức, giảng viên chính bộ môn dược lâm sàng, khoa dược ĐH Y dược TP HCM cho biết, phần lớn các loại thuốc quảng cáo có tác dụng tăng cơ nói trên đều chứa các hoạt chất androgen. Androgen là thuật ngữ chung chỉ một nhóm hoóc-môn steroid có tác dụng tương tự như nhóm hoóc-môn nam testosterone (còn được gọi “hoóc-môn tăng trọng”), tác động đến giới tính nam làm phát triển và điều hòa hoạt động của cơ quan sinh dục. Tuy nhiên, nếu lạm dụng liều cao, dùng lâu dài, sẽ gặp một số tác dụng phụ như: chứng to vú ở đàn ông, viêm gan tắc mật đưa đến vàng da, dùng lâu dài có thể suy gan, tăng nguy cơ ung thư gan, tăng huyết áp, xơ cứng mạch máu, rối loạn chuyển hóa nội tiết tố, teo tinh hoàn, không có tinh trùng, vô sinh… Nếu là phụ nữ, có thể bị triệu chứng nam hóa như rậm lông, giọng nói trầm, rụng tóc, xuất hiện râu, nổi trứng cá ở mặt, rối loạn rụng trứng và có thể mất kinh nguyệt.

Theo ThS.BS Nguyễn Văn Phú, trưởng khoa y học thể thao BV Thể thao Việt Nam cho biết, có hai dòng sản phẩm đang được quảng cáo có tác dụng tăng cơ là thuốc và thực phẩm chức năng. Tuy nhiên, nếu muốn bổ sung các viên uống có tác dụng tăng cơ thì cần phải dùng theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa: “Những loại thuốc được quảng cáo có chức năng tăng cơ bắp, hầu hết bị xếp đứng đầu trong danh mục nhóm thuốc cấm sử dụng (nhóm tăng chuyển hóa, tăng sự tạo cơ bắp cũng như sức mạnh) trong tập luyện thể thao, và bị cấm tuyệt đối trong thể thao chuyên nghiệp, thể thao thành tích cao”. BS Phú còn cảnh báo: lạm dụng các loại thuốc đó, ảnh hưởng trước mắt dễ thấy là người dùng sẽ giảm mạnh sức đề kháng chống nhiễm trùng, rối loạn tiêu hóa, viêm nhiễm da.

“Ở Việt Nam hiện chưa có số liệu thống kê nạn nhân của hoóc-môn steroid như một số nước khác. Tuy nhiên, thực trạng mua bán nhan nhản các loại chất gây nghiện được gắn mác thực phẩm chức năng, thực phẩm dinh dưỡng rất đáng báo động. Không hiếm các trường hợp lạm dụng thuốc loại androgen chỉ vì tác dụng có vẻ lợi trước mắt, nhưng dùng lâu dài sẽ bị các tác hại không lường hết được”, DS Đức nói. BS Phú khuyên những người tham gia luyện tập các môn thể thao, để có được một cơ thể có sức mạnh, sức bền và sự dẻo dai thì trước hết phải lựa chọn môn phù hợp với sức mình. Phải lập ra một ngưỡng luyện tập cụ thể, đều đặn và khoa học, cùng một chế độ dinh dưỡng hợp lý. “Việc sử dụng thuốc tăng cơ bắp nhằm mục đích tăng khối cơ với hy vọng có thân hình nở nang, săn chắc là hoàn toàn phản khoa học, khiến cơ thể bị suy kiệt nhanh chóng”, BS Phú đưa ra cảnh báo.

Theo DS Đức, giảng viên chính bộ môn dược lâm sàng, khoa dược ĐH Y dược TP.HCM, thuốc hoóc-môn nói chung, trong đó có hoóc-môn steroid, được xếp vào loại nguy hiểm, trong nhóm độc của danh mục cấm, cần được chỉ định và hướng dẫn sử dụng bởi bác sĩ chuyên khoa. Một báo cáo nghiên cứu của ĐH Khoa học và sức khỏe Oregon (Mỹ) đã nêu ra những đặc điểm để phát hiện người thường xuyên lạm dụng hoóc-môn steroid: tâm trạng và tính cách thường xuyên thay đổi, buồn vui thất thường, rất dễ nổi nóng; tăng cân nhanh; mụn xuất hiện dày đặc ở lưng, nếu uống nhiều thì sẽ lan trước ngực; giọng nói to, khàn, lông mọc nhiều trên cơ thể đối với nữ giới.

Thái Yên