EVN Telecom đang trở thành một chủ đề nóng trong làng viễn thông di động khi đơn vị này đang giữ chìa khóa của canh bạc thị trường.

Sau những cuộc đua ngoạn mục, đến thời điểm 2011 dường như thị trường viễn thông đã trở nên bão hòa, hoàn toàn nằm dưới sự kiểm soát của VNPT (bao gồm MobiFone - Vinaphone) và Viettel. Việc kinh doanh trở nên quá khắc nghiệt với bốn mạng viễn thông còn lại là SFone, Beeline, Vietnammobile và EVN Telecom. Đỉnh điểm là cuộc thoái lui của EVN Telecom. Mặc dù đến thời điểm này chưa biết được EVN Telecom sẽ thuộc về ai, nhưng có một điều chắc chắn là thị trường viễn thông giờ chỉ còn lại 6 đối thủ. Nếu như đầu năm 2011 việc chào bán EVN Telecom rất… tuyệt vọng khi FPT rút lui thì giờ các hãng viễn thông, cụ thể là Vietnammobile (VNM) và Viettel, lại đang tranh nhau mua lại EVN Telecom. Chuyện gì đang xảy ra?

2G và cuộc chiến thị phần

Cuộc đua cán đích 100.000 tỷ đồng

(năm 2010) của VNPT và Viettel giống như một tín hiệu "trêu ngươi" khi hoạt động của các doanh nghiệp viễn thông còn lại khá ảm đạm.

Sau một thời gian dài cạnh tranh khốc liệt, cuộc chiến tranh dành thị phần dường như đã ngã ngũ. Cuộc đua cán đích 100.000 tỷ đồng (năm 2010) của VNPT và Viettel giống như một tín hiệu "trêu ngươi" khi hoạt động của các doanh nghiệp viễn thông còn lại khá ảm đạm. Với đặc thù đầu tư ban đầu cực lớn, việc kinh doanh trong lĩnh vực viễn thông đối với các nhà mạng nhỏ của Việt Nam chưa bao giờ hết khó khăn. Muốn phá vỡ cấu trúc thị trường vốn đang bị VNPT và Viettel nắm giữ tuyệt đại đa số, các hãng viễn thông nhỏ phải có những động thái mang tính đột phá.

Dưới góc độ của người tiêu dùng, họ sẽ chuyển sang sử dụng mạng viễn thông khác khi và chỉ khi giá cước của mạng này rẻ hơn, công nghệ hiện đại, tiện lợi và đáp ứng cho nhiều nhu cầu tiêu dùng. Tuy nhiên, việc thay đổi công nghệ là một việc làm tốn kém và dài hơi. Bởi vậy, các mạng nhỏ lựa chọn những gói cước giá rẻ để làm cứu cánh cho việc cạnh tranh. Nổi bật nhất vẫn là gói cước Maxitalk của Vietnamobile và gói cước tỷ phú của Beeline. Bản chất của các gói cước này nhằm tạo nên những đột phá về giá để tạo khách hàng mới. Dưới góc độ kinh tế, hầu như lợi ích trước mắt mà hai nhà mạng này đạt được không đáng kể. Bởi 5.000 đồng để gọi 6h (Vietnamobile) hoặc 20.000 đồng để gọi 6.000 phút mỗi tháng (Beeline) trong nội mạng không đủ bù đắp các chi phí mà nhà mạng bỏ ra. Nhưng để tồn tại các nhà mạng bắt buộc phải làm vậy. Hầu như tài nguyên mạng mà các nhà mạng này xây dựng chưa được sử dụng nên việc "vừa bán, vừa cho" còn hơn là… chẳng được đồng nào. Nhưng điều quan trọng đó là hai nhà mạng này sẽ có thêm khách hàng mới. Tuy nhiên, việc kinh doanh bằng chiến lược giá rẻ này chẳng thể là một chiến lược kinh doanh dài hạn. Bởi lợi ích kinh tế của chiến lược này là không đáng kể. Thách thức mà các doanh nghiệp kinh doanh viễn thông phải vượt qua đó là làm cho việc sử dụng dịch vụ viễn thông của người dùng không chỉ dừng lại ở việc nghe gọi và nhắn tin.

Chưa kể, với sự ra đời của Thông tư 02/2007/TT-BTTTT của Bộ Thông tin & Truyền thông, cạnh tranh về giá cước hầu như trở nên rất mong manh khi mà giới hạn cho việc định giá đã được đặt ra. Sự kiện gói cước tỷ phú của Beeline đã bị "tuýt còi" càng làm cho thách thức này trở nên gay gắt và cấp thiết hơn bao giờ hết.

Quyết liệt chiếm… 3G

Khi mà mảnh đất màu mỡ 2G đã được định đoạt bởi VNPT và Viettel, kinh doanh 3G cho đến thời điểm này vẫn còn là miền đất mới của viễn thông Việt Nam. Trong cuộc cạnh tranh giấy phép kinh doanh 3G, chỉ có 4 giấy phép được cấp. VNPT và Viettel đã chiếm 3. Giấy phép còn lại thuộc về liên danh EVN Telecom & Vietnamobile. Như trên đã phân tích, nhà mạng không thể phát triển bằng các gói cước cực rẻ như Vietnamobile và Beeline đã và đang làm. Lực chọn cho nhà mạng nhỏ là phải tìm miền đất mới. Với sự rời bỏ thị trường của EVN Telecom, chỉ còn lại Vietnamobile (VNM) là có khả năng làm được việc này. Trong 3 mạng viễn thông còn lại (SFone, Vietnamobile và Beeline) chỉ có VNM là có giấy phép kinh doanh 3G trên tần số 2x15MGhz.

Chính vì vậy, VNM quyết liệt tranh mua EVN Telecom với mục tiêu… cứu cánh. Bởi lẽ, muốn tồn tại, VNM phải có một hướng đi mới ngoài việc kinh doanh gói cước gọi nội mạng giá cực rẻ. Hơn nữa, VNM và EVN Telecom chia nhau một dải băng tần. Theo đó, nếu như cả hai cùng hợp tác sử dụng chung dải băng tần này, đồng nghĩa với việc chi phí đầu tư ban đầu sẽ rẻ hơn rất nhiều. Cũng vì lẽ đó đã thôi thúc hai bên cùng nhau liên danh tham gia đăng kí 3G. Tuy nhiên, khi EVN rời khỏi cuộc chơi, VNM phải tự kinh doanh trên nửa dải băng tần mà hãng này có. Lựa chọn này cũng đồng nghĩa hãng buộc phải tự đầu tư toàn bộ cho dải băng tần này. Hệ quả là phần đầu tư sẽ cực lớn. Còn nếu muốn kinh doanh trên toàn bộ băng tần, bao gồm cả phần mà EVN sở hữu, thì hoặc phải mua nửa dải băng tần còn lại hoặc là phải hợp tác với người mua được nửa dải băng tần ấy - điều có lẽ cũng… bất khả thi.

Nếu Viettel có giấy phép kinh doanh 3G của EVN, hiện tượng trục lợi từ roaming mà VNPT từng áp dụng với SFone hoặc Viettel những ngày đầu sẽ lặp lại

Hãy nói về Viettel, hầu như lợi ích mà hãng này đạt được trước mắt khá mờ nhạt nếu mua được EVN Telecom. Nhưng lợi ích lớn nhất và sâu xa của thương vụ này là Viettel sẽ có giấy phép kinh doanh 3G của EVN. Thông qua đó, VNM hay hãng nào muốn phát triển mạng 3G phải hợp tác với Viettel. Đến đây, hiện tượng trục lợi từ việc roaming mà VNPT đã từng áp dụng với SFone hoặc với Viettel trong những ngày đầu sẽ được tái lập.

Bóng đến chân nhà quản lý

Với thương vụ này, nhà quản lý viễn thông Việt Nam phải đứng trước hai lựa chọn.

Một là, cho VNM mua EVN. Như vậy, VNM sẽ có cơ hội xây dựng hệ thống 3G. Đó là tiền đề cho những giai đoạn cạnh tranh mới của viễn thông.

Hai là, loại bỏ sự manh mún và cuộc cạnh tranh hủy diệt trong viễn thông. Không phải lúc nào việc có nhiều nhà cung cấp cũng luôn là lựa chọn tối ưu. Nhiều nhà cung cấp qui mô nhỏ, cung cấp các dịch vụ giá trị thấp chưa hẳn đã là hay hơn việc chỉ có một số ít nhà cung cấp nhưng có đủ tiềm lực đáp ứng tốt nhu cầu khách hàng. Tuy nhiên, theo quan sát của người viết, nhiều khả năng EVN Telecom sẽ được bán cho Viettel. Bởi vì ngoài các yếu tố khác, có một vấn đề rất quan trọng không thể không kể đến đó là VNM chỉ có nhu cầu và khả năng mua phần 3G của EVN Telecom, trong khi đó, Viettel lại sẵn sàng mua toàn bộ. Đây chính là một trong những yếu tố quan trọng giúp Viettel chiếm ưu thế trong cuộc tranh mua với VNM.

Đây là một quyết định khó khăn cần đến sự tỉnh táo và cái tâm của nhà quản lý.

Nhiều khả năng EVN Telecom sẽ được bán cho Viettel.

Bởi ngoài các yếu tố khác, có một vấn đề rất quan trọng không thể không kể đến là VNM chỉ có nhu cầu và khả năng mua phần 3G của EVN Telecom. Như vậy không đáp ứng được nhu cầu thoái vốn và rút lui khỏi thị trường viễn thông của EVN Telecom. Trong khi đó, Viettel lại sẵn sàng mua toàn bộ. Đây chính là một trong những yếu tố quan trọng giúp Viettel chiếm ưu thế trong cuộc tranh mua với VNM.

Bài: Nhữ Ngọc Tiến, Phạm Hoài Huấn

Minh họa: R.D