(Chinhphu.vn) - Đến hẹn lại lên, năm nào Bộ GD&ĐT cũng tổ chức đoàn thanh, kiểm tra tình trạng lạm thu, lạm chi đầu năm học ở các địa phương. Nhưng rồi sai phạm vẫn xảy ra, chủ yếu tại các trường ở những thành phố lớn.

Lạm thu, chi hầu như không có ở các trường khó khăn, vùng sâu vùng xa. Ảnh: VGP/Nguyệt Hà

Chương trình thanh tra của Bộ GD&ĐT có nội dung kiểm tra các khoản thu đầu năm trong các cơ sở giáo dục. Sau đó sẽ có kết luận, chỉ đạo trực tiếp yêu cầu địa phương chấn chỉnh nếu phát hiện sai phạm. Ngoài văn bản chấn chỉnh, hướng dẫn kiểm tra, yêu cầu đầu tiên của Bộ là các địa phương trước tiên phải bố trí đủ ngân sách cho giáo dục. Ngoài ra Nhà nước cũng chi tiền cho chương trình kiên cố hóa trường lớp, tăng cường cơ sở vật chất.

Thực trạng

Ông Bùi Hồng Quang, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài chính (Bộ GD&ĐT) cho biết, một số tỉnh, thành phố lớn có nhiều dấu hiệu tích cực trong việc chấn chỉnh lạm thu, lạm chi như Thanh Hóa, TPHCM, Hà Nội... Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy tình trạng lạm thu vẫn đang là nỗi bức xúc của các bậc phụ huynh tại các địa phương mà Bộ kết luận là “có tiến bộ” trên.

Nhiều trường khi bị phát hiện lạm thu thường đưa ra lý do để biện hộ, như kinh phí Nhà nước cấp eo hẹp không đủ chi tiêu nên phải huy động nguồn xã hội hóa và dựa vào các khoản đóng góp tự nguyện của phụ huynh.

Đó là câu chuyện của Trường mầm non Sơn Ca (phường Thanh Trì, quận Hoàng Mai, HN).

Chị Mai Hoa (có con học lớp C2 trường này) cho biết, năm trước, trường kêu gọi xã hội hóa máy tính, năm nay lại kêu gọi xã hội hóa điều hòa, ti vi. “Tôi không hiểu các cháu 3 tuổi thì sử dụng máy vi tính vào việc gì”, chị Hoa bức xúc. Nhà trường đưa ra lí do là trường mới xây dựng nên trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học còn thiếu. Trong khi đó, nguồn kinh phí từ ngân sách không đủ chi nên phải huy động xã hội hóa.

Khẳng định chuyện lạm thu không liên quan đến thiếu hụt kinh phí, ông Quang cho hay: “Đối với tất cả các cấp học, ngân sách bố trí là do trách nhiệm của địa phương. Nguyên tắc phân bổ ngân sách theo dân số, theo độ tuổi. Ở mỗi địa phương có sự điều chỉnh khi bố trí ngân sách, nhưng vẫn phải đảm bảo tối đa 80% chi thường xuyên để chi trả lương và các khoản chi có tính chất lương, còn lại 20% chi thường xuyên cho công tác giảng dạy, học tập”.

Tuy nhiên, nhiều cơ sở giáo dục không đảm bảo được cơ cấu quy định. Đa số 90% chi cho lương nên đã thiếu hụt cho khoản chi học tập và công tác quản lý nhà trường. Tuy nhiên, dựa vào lý do đó để thu của học sinh là không được. Nguyên tắc là các địa phương phải thực hiện đủ, đúng tiêu chuẩn của Chính phủ. Không phải cứ thế là bắt học sinh đóng góp, ông Quang nhấn mạnh.

Như vậy, lý do các trường vi phạm đưa ra biện hộ cho việc lạm thu, lạm chi của mình là do thiếu hụt ngân sách là không đúng. Bởi nghịch lý là, tình trạng lạm thu lại xảy ra chủ yếu ở các trường "giàu" tại các thành phố lớn dân cư có mức sống và thu nhập cao. Trong khi đó, tình trạng lạm thu đầu năm ở các trường nông thôn hầu như không có.

Khi muốn “tăng thêm nguồn thu” các trường không thể đứng ra hô hào mà thường là thông qua Ban phụ huynh của lớp, trường, bằng các khoản đóng góp dưới dạng tự nguyện, xã hội hóa để hợp thức hóa nguồn thu trái phép.

Cần xem xét lại hoạt động của Ban đại điện phụ huynh

Gần đây có nhiều người đề nghị nên xóa bỏ các Ban phụ huynh vì cho rằng hầu như tất cả các trường đều dùng "bình phong" Hội Cha mẹ học sinh để hợp thức hóa tình trạng lạm thu của mình.

Phụ huynh Hà Hoa (TPHCM) cho rằng, “Đi họp phụ huynh loanh quanh rồi lại đến khâu đóng các khoản tiền thỏa thuận. Mà hình như Ban cha mẹ học sinh chỉ là thay mặt nhà trường thu tiền thỏa thuận thôi chứ chẳng giải quyết được vấn đề gì.”

Từ địa chỉ email maila**@gmail.com, chị Mai Lan Nguyễn bức xúc: “Hội Cha mẹ học sinh làm theo chỉ đạo của nhà trường, đáng lý phải bảo vệ quyền lợi của phụ huynh thì lại bảo vệ nhà trường và áp đặt luôn các khoản thu chi chứ không bàn bạc dân chủ gì cả...”.

Chị Lê Thị Hồng Nguyên có con học Trường Tiểu học Tràng An cho biết, đây là trường ở trung tâm thành phố nên hầu hết các phụ huynh rất có điều kiện. Do đó họ hay đưa ra những đề xuất như tổ chức sinh nhật, Giáng sinh, Tết Trung thu cho các con thật hoành tráng, đi dã ngoại ở những nơi đắt tiền tốn kém… Rất ít người dám đứng dậy phản ứng những khoản chi vô lý do Ban phụ huynh đề xuất. “Nếu không “nghiến răng" đóng thì con mình sẽ bị thiệt thòi, không chấp nhận được thì phải chuyển lớp”, chị Nguyên cho hay.

Có một thực tế là đa phần những vị Trưởng Ban phụ huynh thường là những người có điều kiện kinh tế và vị trí trong xã hội. Họ thừa hiểu càng nhiệt tình kêu gọi đóng góp cho nhà trường thì con mình càng được ưu ái nhiều hơn...

Quy định về quản lý chi-thu nguồn ngân sách Nhà nước đã có. Song có một dòng tiền khác thậm chí còn lớn hơn rất nhiều chưa hề được kiểm soát, quản lý. Đó là dòng tiền đóng góp tự nguyện, những khoản tiền "núp" dưới bóng xã hội hóa được kêu gọi, thu chi bởi những Ban phụ huynh của lớp, của trường.

Nguyệt Hà