(NDH) Châu Phi từ lâu đã là “chiến trường” của những cường quốc trên thế giới và hiện tại hai gã khổng lồ đang có cạnh tranh ác liệt nhất tại khu vực này là Trung Quốc và Mỹ.

Chính quyền Bắc Kinh đang chi tiêu đầu tư rộng rãi nhằm khai thác tài nguyên trên thế giới và tận dụng đà tăng trưởng mạnh mẽ của Châu Phi. Trong khi đó, chính quyền Washington đơn giản chỉ muốn thúc đẩy thêm những cơ hội kinh doanh tại đại lục này.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Barack Obama

Cả Trung Quốc và Mỹ đều mong muốn thu được lợi nhuận khi đầu tư vào Châu Phi, nhưng liệu những khoản đầu tư này có đem lại lợi ích cho người dân ở đây không thì vẫn còn nhiều băn khoăn

Tăng 40 lần

Các khoản đầu tư của Trung Quốc vào Châu Phi đã tăng gấp 40 lần kể từ năm 2003 trong khi các tập đoàn quốc doanh thực hiện các dự án ngày càng nhanh chóng tại tất cả các quốc gia trong khu vực này. Hầu hết những dự án lớn của Trung Quốc đều tập trung vào cơ sở hạ tầng như xây dựng đập thủy điện trên sông Nile hay đường cao tốc nối đến các khi khai thác dầu khí và hệ thống đường sắt để chở quặng sắt.

Chính quyền Bắc Kinh cùng với Ngân hàng Phát triển Châu Phi đã xây dựng Quỹ Phát triển Châu Phi (AGTF) trị giá 2 tỷ USD.

Trung Quốc đã từng bị chỉ trích vì nhập khẩu lao động từ nước họ cho các dự án chứ không đào tạo nhân công tại Châu Phi. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nước này đã bắt đầu xây dựng các nhà máy sản xuất hàng may mặc nhằm tận dụng nguồn lao động giá rẻ trong tình hình tỷ lệ thất nghiệp tăng cao tại đây.

Trong khi đó, đầu tư của Mỹ vào Châu Phi được định hướng chủ yếu vào khu vực kinh tế tư nhân và tập trung tại một số quốc gia như Liberia, Mauritius và Nam Phi. Vì vậy, Tổng thống Barack Obama kỳ vọng các doanh nghiệp Mỹ sẽ tăng cường đầu tư hơn nữa vào châu lục này.

Tại Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Mỹ-Phi ở Washington tháng 8/2014, các công ty Mỹ đã cam kết đầu tư 14 tỷ USD vào đây. Năm 2013, dự án Điện năng Châu Phi (PA) được xây dựng nhằm phát triển hệ thống điện và các trạm phát điện tại 6 nước trong khu vực. Các công ty Châu Phi và đối tác Mỹ đứng đầu về công nghệ, như General Electric, sẽ tham gia tiến hành dự án với khoản đầu tư 7 tỷ USD kèm các khoản vay ưu đãi khác.

Tuy nhiên, tính cho đến thời điểm ông Obama viếng thăm Châu Phi mới đây, dự án Điện năng Châu Phi vẫn chưa được đóng góp được chút nào cho hệ thống lưới điện quốc gia và tình trạng thiếu điện tại châu lục này vẫn ngày càng tăng cao.

Lời nguyền tài nguyên

Chủ nghĩa tư bản đế quốc trước đây đã để lại những tổn thương vô cùng lớn cho Châu Phi. Sau đó, Chiến tranh lạnh giữa Mỹ và Liên Xô khiến châu lục này bị cai trị bởi những nhà lãnh đạo độc tài với tệ nạn tham nhũng lan tràn. Cho đến thời điểm hiện nay, di sản mà những nhà cầm quyền trên để lại là sự nghèo đói và xung đột sắc tộc.

Các khoản viện trợ nước ngoài cho Châu Phi thường bị lạm dụng, tham nhũng hoặc chuyển hướng cho đầu tư quân sự. Viện trợ lương thực của các tổ chức quốc tế dù cứu đói người dân nhưng cũng làm giảm giá các sản phẩm nông nghiệp địa phương.

Tình trạng bất ổn tại khu vực này dẫn đến việc đầu tư cho cơ sở hạ tầng rất ít. Hiện tại, khoảng 600 triệu người dân Châu Phi, chiếm 70% dân số khu vực, vẫn sinh hoạt trong tình trạng thiếu điện. Các cuộc xung đột vũ trang thường xảy ra khiến việc đầu tư cơ sở hạ tầng trở nên rủi ro hơn bao giờ hết.

Mặc dù Châu Phi nổi tiếng về khoáng sản, nguyên vật liệu và các nguồn năng lượng nhưng rất ít người dân nơi đây được hưởng lợi từ việc xuất khẩu các tài nguyên này.

Một số chuyên gia kinh tế và nhà hoạt động chính trị tại đây thậm chí còn cho rằng những nguồn tài nguyên này gây hại nhiều hơn là đem lại lợi ích cho người dân Châu Phi. Họ gọi đó là “Lời nguyền tài nguyên-The Resource Curse.”

Tổng thống Barack Obama tại Châu Phi

Sự khác biệt

Việc gia tăng đầu tư và xây dựng nhanh chóng các dự án cơ sở hạ tầng của Trung Quốc đã đáp ứng được nhu cầu của Châu Phi, nhưng nhiều chuyên gia cho rằng chất lượng của các công trình này rất kém cũng như có ảnh hưởng nặng đến môi trường.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng không kén chọn khi làm việc với những chế độ chính trị gây tranh cãi về tính hợp pháp, hợp hiến của các nhà lãnh đạo. Đây là điều mà các công ty Mỹ thường rất khắt khe. Điều này càng gây khó cho chính quyền Washington khi các cuộc nổi dậy, ly khai, xung đột vũ trang diễn ra thường xuyên tại Châu lục này. Kéo theo đó là sự thay đổi về chế độ cũng như các nhà lãnh đạo.

Hơn nữa, đôi khi chính quyền Bắc Kinh cũng trực tiếp tham gia trong trường hợp các khoản đầu tư bị đe dọa, như họ đã làm tại Nam Sudan, qua đó giúp các nhà đầu tư Trung Quốc an tâm hơn khi chi tiền vào đây.

Mặc dù vậy, tăng trưởng kinh tế Trung Quốc đang giảm tốc và điều này có thể ảnh hưởng đến các dự án tại Châu Phi.

Mỹ đang cố gắng đầu tư vào Châu Phi nhằm củng cố sự ổn định trong khu vực, nhưng những dự án của nước này có thể tốn thời gian rất dài do các công ty cần đảm bảo lợi ích của cổ đông cũng như thông qua các tiêu chuẩn môi trường trước khi thực hiện.

Luật chống tham nhũng cũng góp phần ngăn cản đầu tư vào Châu Phi khi các công ty Mỹ không thể hối lộ quan chức, một điều phổ biến tại Châu lục này.

Cho dù có nhiều tranh cãi về lợi và hại cũng như sự khác biệt trong đầu tư của Trung Quốc và Mỹ đối với Châu Phi, những khoản tiền đổ vào khu vực này sẽ giúp cải thiện kinh tế cũng như thương mại. Các nhà hoạch định Châu Phi hy vọng rằng những khoản đầu tư này sẽ giúp năng thu nhập bình quân đầu người ở một số quốc gia lên 10.000 USD, một con số đầy tham vọng, trong 30 năm tới.

Hoàng Nam - Theo Bloomberg