NDĐT- Ngày 24-10, Quốc hội thảo luận về một số nội dung còn ý kiến khác nhau của dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi). Theo đó, nhiều đại biểu tán thành phương án chỉ nên quy định pháp nhân, cá nhân là các chủ thể của quan hệ dân sự.

Chi nen quy dinh phap nhan, ca nhan la chu the cua quan he dan su - Anh 1

Ảnh: Trần Hải.

Chủ thể tham gia pháp luật dân sự chỉ gồm cá nhân, pháp nhân

Trong phiên thảo luận về những nội dung còn có ý kiến khác nhau của dự thảo Bộ luật Dân sự (BLDS) sửa đổi, đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (Quảng Bình) và nhiều đại biểu khác tán thành phương án chỉ nên quy định pháp nhân, cá nhân là các chủ thể của quan hệ dân sự. Có thể nói, BLDS năm 1995 đã có một sáng tạo là ngoài cá nhân, pháp nhân thì đưa hộ gia đình, tổ hợp tác là chủ thể của quan hệ dân sự. Tuy nhiên, trên thực tế thực hiện cũng có rất nhiều các bất cập, vướng mắc và gây nên rất nhiều bất cập trong việc xác định tư cách thành viên, tư cách đại diện, tài sản chung, trách nhiệm pháp lý.

Đại biểu Đinh Xuân Thảo (TP Hà Nội) đồng tình với dự thảo BLDS sửa đổi lần này quy định, chủ thể tham gia quan hệ pháp luật dân sự chỉ bao gồm cá nhân và pháp nhân. Trong sửa đổi lần này bỏ đi chủ thể là hộ gia đình, tổ hợp tác và tổ chức khác là phù hợp. Thực tế tổng kết thi hành BLDS thấy rằng ,nếu để quy định hộ gia đình, tổ hợp tác và là chủ thể quan hệ pháp luật dân sự thì có rất nhiều vướng mắc. Ông nhấn mạnh, tham gia quan hệ pháp luật dân sự thì phải hoặc là cá nhân có đầy đủ quyền năng với tư cách là có đầy đủ năng lực pháp luật, năng lực hành vi dân sự thì thực hiện tham gia. Đối với pháp nhân, phải là pháp nhân đầy đủ, độc lập, có tài sản riêng, phải chịu trách nhiệm. Nếu để hộ gia đình và tổ hợp tác thì không phù hợp trong tham gia quan hệ pháp luật dân sự. Việc bỏ hộ gia đình, tổ hợp tác và tổ chức khác ra khỏi chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự cũng không vướng gì trong xử lý thực tế hiện nay. Bởi vì, tại Điều 101 đã có quy định rõ, hộ gia đình, tổ hợp tác và các tổ chức khác cũng có thể tham gia vào quan hệ pháp luật dân sự trong những trường hợp nhất định. Đặc biệt có quy định của pháp luật một số lĩnh vực khác, thí dụ trong quan hệ Luật Đất đai cũng đã quy định rõ, cho nên không vướng mắc gì.

Đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (Quảng Bình) tán thành việc chỉnh lý một số thuật ngữ trong BLDS sửa đổi. Có thể nói, một trong những thành công của BLDS năm 1995 là các nhà lập pháp đã đưa các thuật ngữ của BLDS, của pháp luật về dân sự trở thành gần gũi, dễ hiểu hơn, đơn giản hơn đối với người dân vì chính họ mới là những người mà hằng ngày phải sử dụng BLDS. Vì vậy, việc thay thế các thuật ngữ như "sử dụng hạn chế bất động sản liền kề" thành thuật ngữ "địa dịch", hay đưa thuật ngữ "vật quyền, trái quyền …” ở trong Bộ luật là không phù hợp.

Đại biểu Trương Thái Hiền (Kiên Giang) đồng tình với báo cáo giải trình của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tinh thần chỉnh lý của dự thảo Luật; khi các từ về "vật quyền", "trái quyền", "quyền địa dịch", "quyền hưởng dụng", quyền bề mặt"… rõ ràng đối với người dân còn xa vời và xa lạ.

Những băn khoăn về thời hiệu chia di sản thừa kế

Đại biểu Ngô Thị Minh (Quảng Ninh) đồng tình quy định tại Điều 623 của dự thảo BLDS đã nâng thời hiệu chia di sản thừa kế lên 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản để bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người thừa kế hợp pháp. Đồng thời, dự thảo luật cũng vẫn quy định thời hạn và thời gian nhất định để người thừa kế được thực hiện quyền của mình, bảo đảm ổn định trật tự xã hội và phù hợp với tính chất của di sản thừa kế.

Mặt khác, dự thảo cũng đưa ra các phương án ưu tiên trong việc xác lập quyền sở hữu di sản thừa kế khi hết thời hiệu thừa kế, theo thứ tự là người thừa kế đang quản lý di sản, người đang chiếm hữu một cách ngay tình, liên tục, công khai, hoặc nếu không có người chiếm hữu đủ các điều kiện này thì di sản sẽ thuộc về Nhà nước. Quy định như vậy là phù hợp và đã xử lý được các vướng mắc xảy ra trong thực tế, khi luật hiện hành đang bỏ ngỏ và không quy định việc xử lý quyền sở hữu đối với di sản thừa kế khi đã hết thời hiện chia thừa kế.

Bên cạnh đó, đại biểu Huỳnh Ngọc Ánh (TP Hồ Chí Minh) nêu băn khoăn về thời hạn thừa kế 30 năm. Theo ông, thừa kế chủ yếu là bất động sản. Bất động sản giữ 30 năm trời, không được mua bán, không được thay đổi, không được di chuyển, không được thế chấp cầm cố, trong khi tuổi thọ bình quân của người Việt Nam là 70. “Bố mẹ tôi mất lúc 70 tuổi, lúc đó tôi là con trưởng, ít nhất tôi phải 40 tuổi. 30 năm sau nữa tôi mới được chuyển chỗ này, như vậy bất hợp lý”, ông Ánh nói.

Cho rằng 30 năm là dài, nhất là bất động sản và tài sản, đại biểu của TP Hồ Chí Minh đề nghị rút ngắn thời hạn hơn, nếu được là 10 năm, nếu không 15 năm là vừa. “Bởi vì thời đại bây giờ thông tin thuận tiện, người ở nước ngoài điện, hoặc gửi mail là có kết quả ngay, không cần phải chờ đợi người ta về”, ông lý giải.

Quy định cụ thể, thấu tình đạt lý về chuyển đổi giới tính

Đại biểu Huỳnh Thành (Gia Lai) nhấn mạnh,phải thông cảm và quan tâm đến những người không bình thường về giới tính. Vì vậy, pháp luật sớm quy định cụ thể, thấu tình đạt lý về vấn đề này. Trước mắt, ông đồng ý với dự thảo BLDS sửa đổi, việc chuyển đổi giới tính được thực hiện theo quy định của luật. Cá nhân để chuyển đổi giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch, có các quyền nhân thân phù hợp với giới tính theo quy định của Bộ luật này và các luật khác có liên quan.

Đại biểu Nguyễn Trung Thu (Long An) tán thành tách việc chuyển đổi giới tính thành một điều riêng ở Điều 37 của dự thảo BLDS sửa đổi và chỉnh lý nội dung này theo hướng xác định: Việc chuyển đổi giới tính được thực hiện theo quy định của luật, cá nhân đã chuyển đổi giới tính có quyền và nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định của pháp luật hộ tịch, có các quyền nhân thân phù hợp với giới tính theo quy định của bộ luật này và các luật khác có liên quan. Quy định như vậy bảo đảm tính thận trọng, hợp lý vì việc chuyển đổi giới tính kèm theo nhiều vấn đề xã hội phát sinh liên quan đến y tế, bảo hiểm, hôn nhân - gia đình, các chính sách an sinh xã hội ... đồng thời cũng giải quyết những vấn đề phát sinh đối với những người đã chuyển giới.

Tuy nhiên, đại biểu của tỉnh Long An cũng đề nghị Quốc hội nên xem xét vấn đề chuyển giới tính ở góc độ vừa là quyền con người theo Hiến pháp quy định, vừa là thực tiễn xã hội đang xảy ra. Trong thực tiễn, người chuyển giới ở nước ta ngày càng hiện diện rõ ràng hơn nhưng vẫn chưa được công nhận, chưa có quyền chuyển đổi giới tính, mặc dù người chuyển đổi giới tính đang tồn tại một cách khách quan, nhưng thực chất họ sống ngoài vùng phủ sóng như người vô hình. Bản thân người chuyển giới gặp rất nhiều khó khăn trong đời sống, việc làm, tiếp cận y tế, an sinh xã hội, bị chính gia đình và xã hội kỳ thị, trong khi các cơ chế hỗ trợ, nhất là hỗ trợ pháp lý chưa thực sự hoàn thiện. Thực tế, một số trường hợp người đã chuyển giới bị xâm hại, nhưng không, hoặc chưa được bảo vệ một cách thích đáng.

Xuất phát từ việc không được công nhận quyền chuyển giới như trên, việc thực thi pháp luật tố tụng hình sự với những người đã chuyển giới tính cũng gặp rất nhiều khó khăn khi tiến hành một số hoạt động, điều tra hoặc biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự, cũng như trong quá trình thi hành án hình sự có một số biện pháp cưỡng chế, mà khi thực hiện cần căn cứ vào giới tính của đối tượng để áp dụng như khám người, tạm giữ, tạm giam trong tố tụng hình sự, thi hành án phạt tù có thời hạn, tù chung thân trong tố tụng hình sự...

Thực tiễn cho thấy, khi áp dụng các biện pháp này đối với người chuyển giới đã có một số khó khăn nhất định và có thể xâm phạm nghiên trọng, danh dự, nhân phẩm và quyền tự do của bản thân họ. Ban soạn thảo cần cung cấp thêm thông tin, hiện nay có bao nhiêu quốc gia trên thế giới đã công nhận việc chuyển giới và hệ quả ra sao để Quốc hội có thêm cơ sở quyết định thông qua vấn đề này.

Dự thảo BLDS sửa đổi đã được đưa ra lấy ý kiến nhân dân theo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Dự thảo BLDS sửa đổi trình lên Kỳ họp thứ mười, Quốc hội khóa XIII, gồm có sáu phần, 26 chương, 692 điều. Văn bản quan trọng này đã được trình Quốc hội xem xét trong ba kỳ họp (từ kỳ họp thứ 8 đến kỳ họp thứ 10) và dự kiến sẽ thông qua tại kỳ họp thứ 10.

NGÂN ANH