Quyết tâm tách “bầu sữa mẹ” với doanh nghiệp nhà nước (DNNN) của Chính phủ được thể hiện mạnh mẽ trong quyết định tạm dừng phê duyệt cấp bảo lãnh các dự án mới. Một phương án được đưa ra là chuyển bảo lãnh sang cho các ngân hàng thương mại (NHTM). Tuy nhiên, liệu các NHTM có gánh nổi sứ mệnh này?

Chinh phu “ru” vai bao lanh, ngan hang thuong mai co du suc ganh? - Anh 1

Ảnh minh họa.

“DNNN tự vay tự chịu trách nhiệm”?

Theo bản tin nợ công mới nhất mà Bộ tài chính công bố hồi tháng 7, tính đến hết năm 2014, Chính phủ nợ hơn 86 tỷ USD. Trong đó, tính đến hết 2015, tổng số nợ thực tế được Chính phủ bảo lãnh là khoảng 21 tỷ USD. Con số bảo lãnh này chiếm khoảng 17,6% tổng dư nợ công và bằng 11,1% GDP.

Nhiều khoản bảo lãnh lớn là vay nợ của các tập đoàn kinh tế thuộc sở hữu nhà nước. Vốn bảo lãnh chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực quan trọng như ngành điện. Chỉ tính tiêng Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), số vay nợ đã lên tới 9,7 tỷ USD.

Việc bảo lãnh vay nợ lớn cho các tập đoàn kinh tế thuộc sở hữu Nhà nước là một trong những nguyên nhân đẩy nợ Chính phủ lên mức vượt trần. Đây cũng là lý do tại sao đến năm 2017, Chính phủ sẽ tạm dừng phê duyệt chủ trương cấp bảo lãnh cho các dự án mới nhằm đảm bảo an toàn nợ công.

Theo đó, để đảm bảo an toàn nợ công, vừa qua Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo một loạt biện pháp kiểm soát tình hình vay vốn và siết chặt cơ chế bảo lãnh vay vốn. Thủ Tướng yêu cầu các cơ quan, đơn vị tăng cường thực hiện kiểm tra, giám sát việc quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn vốn vay; tiếp tục hoàn thiện cơ chế giám sát, thông tin, báo cáo đối với các dự án được Chính phủ bảo lãnh. Đối với các dự án bảo lãnh kém hiệu quả, Thủ tướng yêu cầu phải định kỳ báo cáo nguyên nhân, trách nhiệm cụ thể.

Đây là một động thái tích cực thể hiện quyết tâm của Chính phủ buộc các DNNN phải tách dần “bầu sữa mẹ” và từng bước tự chủ tài chính để tránh thất thoát, lãng phí.

Để cụ thể hơn quyết tâm này, trong Nghị quyết về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu chỉ đạo điều hành thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách Nhà nước 2016, Chính phủ đã cho phương án: Với các khoản vay được Chính phủ bảo lãnh cần nghiên cứu chuyển dần sang kênh bảo lãnh của các NHTM .

DNNN tách “bầu sữa mẹ”, các NHTM đủ sức gánh?

Chinh phu “ru” vai bao lanh, ngan hang thuong mai co du suc ganh? - Anh 2

TS. Nguyễn Trí Hiếu, Chuyên gia Tài chính, Ngân hàng.

Chính phủ chỉ đạo nghiên cứu để chuyển dần sang kênh bảo lãnh của các NHTM có nghĩa là các nhà điều hành đã nhận ra những rủi ro lớn cho nền kinh tế khi phải “nuôi” các DNNN như hiện nay. Tuy nhiên, nếu đẩy “trách nhiệm” này cho các NHTM thì có khả thi không?

Phân tích trường hợp này, TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia Tài chính ngân hàng tỏ ra vô cùng lo ngại. Ông nhận định: Nếu bắt các ngân hàng thương mại bảo lãnh các món vay của DNNN thì đến cuối cùng các NHTM cũng sẽ chìm suồng với các doanh nghiệp này mà thôi.

“Bởi theo kinh nghiệm cá nhân, tôi thấy các khoản bảo lãnh rồi cũng sẽ thành nợ mà thôi”, ông Hiếu quả quyết.

Theo đó, ông Hiếu phân tích: Bảo lãnh chỉ là giấy nợ tạm thời, đợi thời gian để thành nợ chính thức. Và 90% món bảo lãnh sẽ thành nợ. Lúc đó bên bảo lãnh sẽ thành chủ nợ, và là bên cho vay luôn. Các NHTM sẽ rất sợ việc này xảy ra.

Việt Nam đang hướng tới vận hành theo cơ chế thị trường, điều đó có nghĩa là không thể đưa yêu cầu xuống bắt họ bảo lãnh cho các DNNN nếu DNNN không đáp ứng được yêu cầu của ngân hàng.

“Đây có thể là cách chính phủ tìm cách giảm nợ công, tuy nhiên cũng phải đặt câu hỏi: ngân hàng nào dám bảo lãnh cho mấy doanh nghiệp đó?”, ông Hiếu băn khoăn.

Theo ông Đặng Quyết Tiến, Phó Cục trưởng Cục Tài chính doanh nghiệp, bộ Tài chính thì, Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp đã khẳng định các doanh nghiệp sử dụng vốn nhà nước trong hoạt động sản xuất kinh doanh chắc chắn sẽ không được nhà nước hỗ trợ.

Do đó, thời gian tới các DNNN sẽ phải tự tìm kiếm nguồn tài chính, cơ quan quản lý chỉ đóng vai trò thẩm định hồ sơ vay vốn, thẩm tra các khoản vay để đảm bảo chỉ tiêu nợ nước ngoài của Việt Nam không vượt quá trần cho phép. “Và việc DNNN có vay được hay không sẽ phụ thuộc chủ yếu vào năng lực của chính DN”, ông Tiến nhận định.

NGUYỄN THOAN