Dân số nước ta đang đối mặt không chỉ tình trạng già hóa mà còn cả mật độ quá cao ở các đô thị và mất cân bằng giới tính. Thực trạng này đang đặt ra nhiều thách thức và ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giống nòi.

Nhìn tổng thể, nhiều năm qua, dân số nước ta đã có sự thay đổi về chất lượng, cả thể lực lẫn trí lực. Thế nhưng, từ đó cũng xuất hiện nhiều mối lo. Theo Tổng cục Dân số Kế hoạch hóa gia đình, mật độ dân số Việt Nam hiện cao gấp 5,2 lần thế giới, gấp 2 lần châu Á và Đông Nam Á. Mức sinh ở nước ta chỉ khoảng 2,1 trong khi mức sinh thay thế phải là 2,5. Nhiều địa phương có mức sinh khá thấp như TP HCM: 1,68, Cà Mau: 1,7 hay Bắc Giang: 1,77...

Một xu hướng đáng lo ngại hiện nay là sự mất cân bằng giới tính khi sinh. Tình trạng này không chỉ xuất hiện ở nông thôn mà còn cả ở thành thị, không chỉ ở tầng lớp công nhân lao động mà còn ngay trong thành phần trí thức. Theo ông Mai Xuân Phương, Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông - Giáo dục (Bộ Y tế), một điều khá mới lạ là hiện tượng mất cân bằng này tập trung chủ yếu ở những người có điều kiện kinh tế, học vấn cao.

Có thể kể đến nhiều nguyên nhân dẫn đến sự mất cân bằng giới tính như ảnh hưởng của văn hóa phương Đông, tâm lý ưa thích con trai, sự phổ cập kiến thức khoa học về sinh con theo ý muốn... Một nguyên nhân khác rất nguy hiểm chính là sự tiếp tay của những người khoác áo nhân viên y tế để làm công việc lựa chọn giới tính thai nhi. Thế nhưng, vấn đề xử phạt các cơ sở y tế tiết lộ giới tính thai nhi là điều vô cùng nan giải vì trong thực tế, rất khó để kết luận đơn vị nào đó có tiết lộ giới tính hay không dù có đủ các quy định.

Khi một xu thế tiêu cực đã định hình mà không được kiểm soát tốt thì nó chẳng những làm mất cân bằng xã hội mà còn làm băng hoại đạo đức, dẫn đến tội ác đối với các sinh linh. Việc xử phạt hành vi lựa chọn giới tính thai nhi là cần thiết nhưng chỉ là giải pháp tình thế. Giới chuyên môn cho rằng cái chính là cần tăng cường giáo dục về đạo đức, đề cao trách nhiệm công dân đối với gia đình, cộng đồng và xã hội để mọi người có quyết định đúng đắn trong vấn đề này mà không phải hối tiếc về sau.

Nguyễn Thạnh