Người đàn ông thoăn thoắt đưa đôi bàn tay chai sần, gân guốc nhón mớ rau hành bỏ nhẹ nhàng vào trong bịch rồi lia lưỡi dao ngọt xớt, khéo léo thái mỏng miếng mít non trái mùa, gói ghém gọn ghẽ đưa cho khách. Người khách nữ nhận hàng, ánh mắt ngạc nhiên. Hàng chục năm, anh cũng như những đấng mày râu khác đang bám chợ mưu sinh, không còn thấy ngại ngùng hay bối rối trước những ánh mắt ấy.

Những người đàn ông bán hàng ở chợ đầu mối Bãi Dâu

“Mày râu” cũng tần tảo

Đồng hồ nhích dần sang 12h khuya. Khi thành phố đang chìm trong giấc ngủ say thì chợ đầu mối Bãi Dâu (thuộc phường Phú Hậu, TP. Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế) đã bắt đầu tỉnh giấc. Bước chân của những người đàn ông người nặng nề, người vội vã lao đi, trên lưng là những bao hàng nặng trĩu. Bên những sạp hàng, vài người đàn ông nhanh nhẹn phân loại rau củ quả mới nhập về. Mùi trái cây tươi ngọt hòa trong mùi hăng hắc xộc ra từ lối nhỏ dẫn vào chợ.

Anh Nguyễn Văn Toàn (32 tuổi, ngụ thôn Nam Thanh, xã Hương Toàn, thị xã Hương Trà) trờ xe đến bên đường, vội giở hàng sau yên xe. Khi những bó hành yên vị trên tấm bạt, anh nhanh chân chạy vào chợ tham khảo giá từ các chủ hàng. Khi trở ra, người đàn ông ngồi xuống bên những bó hành tươi mơn mởn, đủng đỉnh rao bán.

Anh kể, hành do gia đình trồng. Để chuẩn bị cho buổi chợ sớm, từ chiều hôm trước, anh đã ra đồng nhổ. Hành được rửa sạch sẽ rồi bó gọn gàng, chất sẵn nơi hiên nhà. Nửa đêm, anh chất hàng hóa lên chiếc xe máy cà tàng, lầm lũi chạy đến chợ đầu mối bán. Mỗi buổi chợ anh bán hết 30kg hành. Những hôm “buôn may bán đắt”, chỉ hơn một tiếng ngồi ở chợ, anh đã bán sạch. Hôm nào ế khách, cũng chỉ đến 5h sáng là xong.

Cũng như anh Toàn, một góc khác, hai thanh niên trẻ măng ngồi bên những bọc nấm rơm đã cân sẵn. Một người tên Nhàn cho biết, nấm do nhà trồng. Nếu bán ở nhà sẽ “mất giá”. Nhằm tăng thu nhập, hai anh em đêm nào cũng dậy sớm, chở nhau trên chiếc xe đạp cọc cạch mang ra chợ bán. Nhàn cho biết, cả hai anh em đều đang đi học. Để có tiền theo đuổi việc đèn sách, ngoài phụ gia đình trồng nấm, cả hai còn miệt mài với những phiên chợ.

Đang giữa chừng câu chuyện, có khách đến mua hàng, Nhàn nhanh nhảu đưa bọc nấm đã gói sẵn, “đây, của o 2kg”. Nghe tiếng bước chân của một người đang tiến lại, không cần ngẩng lên nhìn, Nhàn với luôn bọc nấm 5kg. Nhàn bảo bám chợ chỉ mới 3 năm nhưng cũng đủ có những mối hàng quen: “Những khách hàng hay lui tới em nhớ rất rõ. Chỉ cần nghe tiếng bước chân họ từ xa, không cần nhìn em cũng biết là ai”.

Không thảnh thơi như những người đàn ông đến chợ bán nông sản do mình trồng, ông Nguyễn Thành Nhân (51 tuổi, chủ một vựa hàng rau sống ở chợ đầu mối) xoay như chong chóng bên gian hàng. Công việc luôn tay luôn chân, nhưng ông Nhân không quên nở nụ cười trên mặt, luôn miệng mời khi có khách ghé, “mua đi chị, hàng mới về, tươi ngon lắm”. Không khí rạng sáng mát mẻ, vậy mà người đàn ông đã mấy lần đưa tay quệt mồ hôi túa ra trên mặt.

Nơi con đường nhỏ dẫn vào trong chợ, gian hàng măng luộc của ông Phan Phước có vẻ trầm lắng hơn. Người đàn ông 55 tuổi đang ngồi tẩn mẩn cân sẵn những bọc măng cho khách. Ông Phước bảo, vợ chồng ông đều bám chợ đã nhiều năm. Dù thu nhập không cao nhưng cũng giúp cuộc sống gia đình ổn định. Mỗi sáng, ông giành phần đến chợ sớm dọn hàng, đỡ đần giúp vợ những công việc nặng, để vợ có thể ngủ thêm một chút.

Ra đến chợ, ai cũng như ai

Ngại ngùng là cảm giác chung của những người đàn ông trong những ngày đầu mưu sinh nơi kẻ chợ. Dù ít hay nhiều, họ đều phải tự vượt qua. Anh Toàn kể, mình bắt đầu đi chợ từ khi vợ mang thai. Rồi vợ bận bịu chăm con mọn, anh quyết định gánh luôn công việc chợ búa lâu dài, tránh cho vợ việc thức khuya dậy sớm vất vả.

Vượt qua ngiạ ngần, họ đã đến chợ để tìm kế mưu sinh

“Những ngày mới đi chợ, tui ngại lắm. Ý nghĩ đàn ông ai lại đi làm việc của đàn bà khiến tui cứ chọn những chỗ kín đáo, ít người qua lại để bày hàng. Ngồi bán thì cứ khép nép, chẳng dám mời khách. Vì thế bán chẳng ai mua, hàng hóa phải chở về nhà, ăn không hết, để lại hư. Sau này, tôi tự nhủ, ra đến chợ, ai cũng như ai, đều là công việc cả. Dần dần quen chợ, tui mạnh dạn mời mọc. Việc buôn bán cũng nhanh hơn”. Bây giờ, anh không còn e ngại, mà bán hàng “chuyên nghiệp” hẳn.

Không như anh Toàn, ông Phước “bén duyên” với chợ bởi tuổi già sức yếu, không thể lê bước theo các công trình làm phụ thợ hồ. Buôn bán ở chợ dù phải thức khuya dậy sớm, nhưng với ông, ít ra cũng nhàn nhã hơn nhiều công việc nặng nhọc ngoài kia.

Ông kể: “Ngày đầu theo vợ ra chợ, nơi chỉ dành cho mấy o, mấy thím, tui cứ lóng ngóng tay chân. Nghĩ mình đầu hai thứ tóc, còn ra chợ ngồi chồm hổm để kiếm tiền, thấy “mất mặt đàn ông”. Mấy bà đến mua hàng, cứ đưa mắt nhìn, tui càng thấy bực. Lâu dần cũng thành quen”.

Một trong những người đàn ông có thâm niên lâu nhất ở chợ đầu mối có lẽ là ông Nhân. Ông kể, mình theo mẹ ra chợ từ hồi 12 - 13 tuổi. Đã mấy chục năm “mài mặt” ngoài chợ, thời gian quá dài để ông có thể nhớ lại những cảm xúc ngại ngần “thủa ban đầu”.

Ông bảo, nghề nào cũng là nghề, “thời xưa, một số người Huế gia trưởng lắm. Họ nói việc chợ búa là của đàn bà. Đàn ông chỉ nên làm việc to tát. Bây giờ, người ta đã thay đỗi nếp suy nghĩ. Đàn ông bươn chải ngoài chợ không còn là chuyện hiếm”.

Mỗi người đàn ông đến với chợ từ một cái duyên riêng. Giống như anh Mạnh (45 tuổi), đến với chợ cũng từ những ngày còn trẻ. Anh vốn có nghề nghiệp ổn định của riêng mình. Công việc buôn bán ngoài chợ do một tay người mẹ đảm trách. Rồi người mẹ đau ốm liên miên, thương mẹ, anh bỏ nghề, ra chợ bôn ba. Chớp mắt đã mấy chục năm ròng: “Hồi tui mới “nhập môn”, chợ này ít đàn ông lắm. Chị em tiểu thương ở chợ hay đùa, bảo tui là “gươm lạc giữa rừng hoa”. Khách đến mua hàng nhìn thấy tui, cứ mắt tròn mắt dẹt, lâu dần thành quen”.

Đồng hồ điểm 6h sáng. Chợ dần tan. Những người đàn ông nhanh nhẹn thu dọn đồ đạc, kết thúc một đêm dài vất vả mưu sinh. Những giọt mồ hôi nhễ nhại, chảy dài trên khuôn mặt, lấp lánh dưới cái nắng ban mai. Dù mệt mỏi, nhưng khuôn mặt họ đều ngời lên vẻ hoan hỉ. Nói như ông Phước: “Nghề nào rồi cũng như nhau, miễn kiếm được tiền một cách lương thiện. Làm công việc từng được mặc định là của phụ nữ, nhưng chúng tôi tự hào mình vẫn làm tròn trách nhiệm của một trụ cột gia đình”./.