NDĐT - Vài năm trở lại đây, ở Hậu Giang, cứ đến mỗi vụ thu hoạch lúa, thường xảy ra tình trạng người môi giới, dắt mối thuê máy gặt đập liên hợp (GĐLH) và giới thiệu thương lái mua lúa cho nông dân, mà bà con thường hay gọi là “cò lúa”. Thực trạng này đang là xu hướng ở nhiều địa phương, và chính điều này đã làm tăng thêm chi phí sản xuất cho người trồng lúa…

Muốn có máy thu hoạch, nông dân phải nhờ cò.

Thu hoạch và bán lúa phải nhờ “cò”

Ở Hậu Giang, chủ trương hỗ trợ lãi suất cho nông dân vay vốn mua máy GĐLH đang phát huy hiệu quả. Người dân rất phấn khởi vì thu hoạch bằng máy GĐLH sẽ giảm khoảng 60% so với cắt lúa bằng tay. Tuy nhiên, để có máy gặt, đa số nông dân ở đây phải thông qua “cò”. Mỗi một lần nhận được công cắt là chủ máy gặt phải chi cho “cò” từ 15 nghìn – 20 nghìn đồng/công, và phần chi này chủ máy cũng đã tính vào giá công gặt cho nông dân. Ông Đỗ Văn My, ở ấp Nhơn Thọ, xã Nhơn Nghĩa A, huyện Châu Thành A, cho biết: “Tôi có hơn 10 công ruộng, mỗi khi đến mùa gặt lúa, không biết chủ máy GĐLH ở đâu để kêu, đành phải nhờ “cò” kêu chứ biết làm sao?”.

Ở những nơi giao thương không thuận lợi, nông dân khó bán được lúa, cũng phải nhờ qua khâu trung gian “cò” - một hình thức trung gian giữa người nông dân và thương lái. Hiện nay, “cò lúa” hoạt động rất mạnh, họ móc nối, thỏa thuận giá lúa với nông dân, sau đó dẫn thương lái đến ruộng thu mua. Như cánh đồng hàng chục ha ở ấp 11 xã Vị Trung, huyện Vị Thủy, đang thu hoạch rộ, đã được cò lúa dẫn lái đến mua toàn bộ diện tích. Ông Huỳnh Hữu Đông, vụ này thu hoạch 12 công lúa IR50404, cò lúa đã đặt cọc với giá là 4.550 đ/kg, cho biết: “Việc bán lúa qua “cò” hiện nay tôi thấy cũng tiện, nhanh gọn, nông dân chúng tôi không cần tìm ghe mua như trước nữa”.

Có thể thấy, cả nông dân và thương lái cũng đều có nhu cầu “cò lúa” khi thu hoạch. Bởi có “cò lúa”, nông dân sẽ bán lúa được dễ dàng, thương lái mua lúa được số lượng lớn. Nhưng với sự xuất hiện ngày càng nhiều “cò”, và nông dân phụ thuộc nhiều vào khâu trung gian này sẽ khó tránh khỏi bị ép giá. Như trường hợp ông Phạm Văn Đông, ở ấp 8, xã Vị Trung, lúa của ông đã sắp đến ngày cắt, nhưng không liên lạc được với “cò lúa”, phải chạy đôn chạy đáo tìm “cò” mấy ngày nay. Nhưng đến khi tìm được “cò” ngã giá, đặt cọc, với giống hạt dài OM 5451 thì giá chỉ còn 5.000 đ/kg, giảm 200 - 300 đ/kg so với thị trường.

Có thể nói, chuyện môi giới thuê máy GĐLH, mua lúa hiện nay trở thành xu hướng chung, nơi nào có ruộng là ở đó có “cò”, và gần như trở thành một cái nghề ở ĐBSCL trong những năm gần đây. Bởi vì ai cũng cần đến “cò” nên nó trở thành “nghề” đang cho thu nhập khá cao, một ngày chạy cò có thể lên đến cả triệu đồng, cao gấp nhiều lần so với người dân trồng lúa và có khi là hơn cả thương lái. Sự xuất hiện của “cò” đã tạo thuận lợi cho nông dân tiêu thụ lúa dễ dàng, nhưng nếu “cò lúa” tiếp tục hoạt động mà không chịu sự kiểm soát nào, thì người chịu thiệt vẫn là nông dân, vì lợi nhuận tiếp tục bị chia nhỏ.

Thu hoạch lúa ở xã Vị Thanh, huyện Vị Thủy.

Lo thiếu máy gặt đập liên hợp

Theo thống kê của Ngân hàng Nông nghiệp tỉnh Hậu Giang, diện tích vụ lúa đông xuân 2013-2014 của tỉnh gần 77.500ha, thời gian thu hoạch diễn ra từ ngày 7-2 đến 10-4. Trong đó, đợt thu hoạch rộ diễn ra từ ngày 11-3 đến 21-3 tới đây, có khả năng thiếu máy GĐLH phục vụ cho người dân. Vì diện tích lúa cần phải thu hoạch trong giai đoạn này hơn 40.000ha, trong khi số lượng máy GĐLH lúc này là 329 máy (bao gồm 264 máy hiện có của người dân trong tỉnh và huy động 65 máy ngoài tỉnh), chỉ có thể đáp ứng được khoảng 50% diện tích. Ông Lê Văn Đời, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Hậu Giang, băn khoăn: “Khả năng bước vào giai đoạn thu hoạch rộ trong tháng ba này, kéo dài hơn 10 ngày, sẽ có hơn 20.390 ha lúa thiếu máy thu hoạch. Ứng phó trường hợp này, ngành nông nghiệp sẽ liên hệ với chủ máy GĐLH từ các tỉnh bạn như Sóc Trăng, Kiên Giang về để thu hoạch hỗ trợ”.

Trong điều kiện thiếu máy GĐLH sẽ càng tạo thuận lợi cho tình trạng “cò” máy GĐLH hoạt động mạnh hơn. Để hạn chế tình trạng này, nhiều ý kiến nông dân cho rằng: Vấn đề là làm sao kết nối trực tiếp được giữa chủ máy với nông dân, không phải thông qua “cò”, để nông dân không phải chịu thêm một khoản chi phí gián tiếp không đáng có. Muốn vậy, chính quyền địa phương cần làm đầu mối, hợp đồng với chủ máy giúp nông dân. Hoặc có thể đăng tải tất cả thông tin của những chủ máy GĐLH ở những nơi công cộng, để người nông dân biết và trực tiếp liên hệ với chủ máy. Đối với “cò” dắt mối thương lái mua lúa cho nông dân, cách tốt nhất là thực hiện tốt mối liên kết “bốn nhà” sản xuất với quy mô lớn, thông qua việc xây dựng các cách đồng mẫu lớn mà địa phương đã và đang triển khai thực hiện.

PHÙNG DŨNG