Cơn lốc vàng đã xóa đi những bản làng bình yên!... Ngày đêm, tiếng máy khoan, máy nghiền, tiếng nổ mìn đánh đá vang lên liên tục. Những cánh rừng Pơ mù bạt ngàn xanh mướt tầm mắt đã biến mất, thay vào đó là những quả đồi trọc, khô cằn, nứt nẻ. Ngày mai, phải bắt đầu từ đâu khi trên rừng không có cái củi, dưới suối không cho con cá và những triền ruộng đã bị hóa chất làm cho khô cằn. Câu hỏi đó khiến những người có trách nhiệm phải trăn trở.

Đột kích "mỏ vàng" Saphìn Dẫn đường cho chúng tôi vào bãi vàng Saphìn, xã Nậm Xây, huyện Văn Bàn (Lào Cai) là một Công an viên xã Nậm Xây, người đã nhiều năm tham gia công tác giữ gìn ANTT ở Saphìn, thuộc các khe núi, từng mé rừng và vị trí các mảng vàng như trong lòng bàn tay. Lần xâm nhập này, anh Công an viên đã giao hẹn với chúng tôi, anh chỉ đưa đến vùng ven của mỏ vàng, bởi hiện các chủ lò khai thác vàng "thổ phỉ" đã nắm bắt được thông tin sẽ có một đợt làm "mạnh tay" có sự tham gia của Công an huyện Văn Bàn nên các đối tượng rất cảnh giác. Trước mắt chúng tôi là cảnh hoang tàn đến xót xa, những quả đồi trọc nằm gối đầu lên nhau tan tác, cây cối trơ trọi, khẳng khiu vì sự tàn phá khốc liệt của hóa chất xyanua. Trên các vách núi cheo leo là những chiếc hang giống như các lỗ chuột rừng đào nham nhở. Mặt đất đã bị đào bới một cách không thương tiếc, có những hố sâu ngập lút đầu người, rộng ngoác như cái miệng phẫu ngầu đỏ hóa chất. Những mảng rừng đã bị vàng tặc đốn, hạ để làm củi đun và sưởi ấm trong những ngày giá rét. Từ đầu năm 2010, người đến khai thác vàng ở khu vực xã Nậm Xây đông như trẩy hội, riêng khu vực mỏ Sa Phìn có hàng trăm hang khai thác vàng hoạt động suốt ngày đêm. Tiếng máy khoan, máy nghiền và tiếng mìn đánh đá nổ ầm ầm suốt ngày đêm. Hiện nay, trên núi có trên 50 lán khai thác vàng, đa số chủ lán đều là người dưới xuôi, lán lớn nhất có chừng 60 người. Lán trại của "vàng tặc". Chúng tôi vượt dốc đến cửa rừng Saphìn, nơi được coi là điểm đầu của bãi. Khu vực này giờ quang cảnh hoang tàn, vắng hoe, chỉ còn vài cửa hang các chủ bưởng vàng sau khi khai thác đã vứt lại. Bất ngờ, chúng tôi gặp Giàng A Lù, một người dân của thôn Mào Sa Phìn đang trên đường trở về khi vừa gùi thuê gạo từ dưới thôn lên núi cho một "bưởng vàng". Nhận ra anh Công an viên, Lù bảo, anh tham gia vào đội quân gùi hàng thuê được gần 1 năm, trên núi có bao nhiêu "bưởng vàng" anh đều biết. Cũng từ mấy tháng nay, nhu cầu vận chuyển thực phẩm từ dưới chân núi phục vụ cho đội quân này rất lớn nên các "bưởng vàng" trả công cho dân gùi thuê rất cao. Vì thế, dân bỏ ruộng, bỏ nương, già trẻ, trai gái đổ đi gùi thuê hàng hoặc quặng vàng. Người yếu một ngày cũng kiếm được 100 đến 150 nghìn đồng. Trước tình hình trên, từ ngày 6/4 đến ngày 9/4, đoàn công tác do Phó Chủ tịch UBND huyện Văn Bàn làm Trưởng ban, Trưởng Công an huyện làm Phó trưởng ban, Công ty Khoáng sản 3, các phòng chức năng đã mở đợt truy quét trong 4 ngày, thu giữ được 16 máy nổ, máy nghiền đất đá, 10 máy khoan rơi… phá hủy hơn 20 chục bể hóa chất, thu 8kg thuốc nổ và đẩy đuổi trên 500 người ra khỏi khu vực bãi vàng. Nhờ công tác tuyên truyền, một phần trong số đó đã tự nguyện tháo dỡ các phương tiện. Sau khi truy quét, Công an huyện đã thành lập một chốt chặn ở đường liên thôn đi vào bãi vàng… "Vàng tặc" và những hệ lụy đau lòng! Ông Hoàng Xuân Phủ, Chủ tịch UBND xã Nậm Xây trăn trở: Nạn "vàng tặc" ở Nậm Xây bây giờ không phải là vấn đề của riêng xã, nó đã vượt quá tầm kiểm soát của chính quyền nơi đây. Thực trạng khai thác vàng trái phép đã diễn ra liên tục và kéo dài nhiều năm, nhiều tháng, nó đã gây ra nhiều hệ lụy mà người dân nơi đây phải gánh chịu. Ngoài thất thoát về tài nguyên thiên nhiên do Nhà nước quản lý, còn gây ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh thái, môi trường xã hội trên địa bàn. Rồi ông trầm ngâm kể về những vụ việc phức tạp về an ninh trật tự ở Nậm Xây trong những năm qua. Tệ nạn có đủ cả từ trộm cắp đến cướp giật và giết người cướp tài sản. Điển hình ngày 1/1, anh Nguyễn Mạnh Hải, 28 tuổi- chủ một tiệm vàng ở xã Xuân Giao (Bảo Thắng), bị bọn cướp giết chết và cướp đi số tiền 60 triệu đồng cùng 7 lượng vàng khi trên đường từ mỏ vàng Saphìn về trung tâm xã Nậm Xây. Suối Chăn hàng ngày vẫn phải chịu hàng trăm lít hóa chất độc hại do "vàng tặc" đổ ra. Cả xã Saphìn có trên 60% số hộ trong thôn Mào Sa Phìn nghiện ma túy. Môi trường nơi đây cũng bị ảnh hưởng trầm trọng, dòng suối Chăn ở Mào Sa Phìn trước đây vốn trong mát, là nguồn cung cấp nước cho các triền ruộng của thôn, cũng là nơi cung cấp cá tôm dồi dào cho người dân. Giờ đây, nó đục ngầu một màu chết chóc, hai bên bờ cỏ cây vàng úa vì bị ô nhiễm nghiêm trọng bởi các hóa chất độc hại như thủy ngân và xyanua mà "vàng tặc" sử dụng trong quá trình lọc vàng thải ra. Bên cạnh đó, việc các hầm khai thác không đảm bảo an toàn còn là nguyên nhân gây nên nhiều tai nạn thảm khốc. Chỉ trong 2 ngày 17 và 18/3 vừa qua, liên tiếp xảy ra những vụ sập hầm, đá lăn lấy đi sinh mạng của 2 người. Gần đây nhất, ngày 3/4 lại xảy ra một vụ tai nạn kinh hoàng làm 3 người chết và 1 người bị thương trong cùng một gia đình ở xã Cán Chải (huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái) sang gùi đất thuê cho bưởng vàng. Một số người đã nằm lại vĩnh viễn nơi đây bởi hầm quá sâu và nguy hiểm nên không cứu được