SGTT.VN - Đầu năm nay, 192 cơ sở sản xuất tinh bột mì (sắn) ở xã Hoài Hảo, huyện Hoài Nhơn, Bình Định đang “ăn nên làm ra” thì bị chính quyền địa phương niêm phong, cấm hoạt động. Nguyên nhân do nước thải chưa qua xử lý từ những cơ sở này được xả bừa bãi ra môi trường tự nhiên gây ô nhiễm nghiêm trọng.

Được hoạt động trở lại, không khí tại các cơ sở sản xuất bột mì ở Hoài Hảo vui như tết. Ảnh: Võ Hoàng Minh Không nỡ để làng nghề có thâm niên hàng trăm tuổi này giãy chết, chính quyền địa phương cùng hộ sản xuất đã dồn nỗ lực cải thiện hệ thống xử lý nước thải để hồi sinh làng nghề bột mì Hoài Hảo. “Xã Hoài Hảo có gần 3.500 hộ dân thì hơn 40% trong đó làm nghề sản xuất bột mì. Tính đến nay, nghề sản xuất bột mì đã gắn bó mật thiết người dân Hoài Hảo ít nhất là bốn thế hệ”, ông Nguyễn Tỉnh – phó chủ tịch UBND xã Hoài Hảo (Hoài Nhơn, Bình Định) nói gọn một câu để diễn tả sự hưng thịnh của làng nghề sản xuất bột mì của quê mình. Trước đây, tư liệu sản xuất của làng nghề chỉ là đôi tay. Củ mì tươi mang về nhà được gọt vỏ bằng những chiếc dao lò rèn. Gọt xong, củ mì được mài trên một cái bàn kê, sau đó đưa qua rổ chà rồi dùng tay quậy, chờ bột lóng. Bột làm ra chủ yếu để tráng bánh tráng (bánh đa). Chỉ tính riêng thôn Tân Thạnh 2 đã có 100 lò sản xuất bánh tráng mì. Bánh tráng mì Hoài Hảo nức tiếng một thời. Điện về làng, phương pháp sản xuất bột mì thủ công liền bị đẩy lùi vào dĩ vãng. Thay cho đôi tay là những máy xay, cối trục mài. “Nghề làm bột mì hiện đại ở Hoài Hảo rộ lên từ năm 1990, 40% dân số trong xã mua máy móc, lập cơ sở sản xuất. Dây chuyền sản xuất ngày càng quy mô hơn, từ máy 20 mã lực tăng dần đến 30 – 40 mã lực”, ông Phạm Anh Hướng, cán bộ địa chính xã phụ trách môi trường cho biết thêm. Thời điểm đó, làng nghề bột mì Hoài Hảo mỗi năm “ngốn” đến hàng trăm ngàn tấn mì tươi, nhiều cơ sở có năng lực sản xuất đến 20 tấn mì tươi/ngày. Công nghệ được nâng cấp, sản lượng tăng cùng với tình trạng ô nhiễm ngày một trầm trọng. Đó là mấu chốt dẫn đến việc 192 cơ sở sản xuất bột mì ở Hoài Hảo bị chính quyền địa phương niêm phong vào đầu năm nay. Thủ phạm gây ô nhiễm chính là thứ nước chua được thải ra trong quá trình lắng lọc bột mì. Thứ nước này mới thải ra có mùi chua, tích tụ lâu ngày chuyển sang mùi thối hăng hắc. Nước thải thẩm thấu vào đất lâu ngày, mạch nước ngầm cũng bị ô nhiễm. 100% giếng nước ở thôn Tân Thạnh 2 bị ô nhiễm không còn sử dụng được đã minh chứng điều này. Theo phòng tài nguyên và môi trường huyện Hoài Nhơn, nước thải trong quá trình sản xuất bột mì ở xã Hoài Hảo ngấm xuống đất, tạo độ pH và hàm lượng cyanua cao khiến đất canh tác bị hỏng. Các loài vi sinh vật, rong, tảo, cá tôm trong các sông, suối cũng bị tiêu diệt. Không chỉ gây ô nhiễm môi trường cho địa phương sở tại, nước thải bột mì còn theo sông, suối chảy xuống “hành hạ” người dân các địa phương nằm phía dưới hạ lưu. Ngành chức năng đi kiểm tra thì thấy cơ sở nào cũng có xây hệ thống xử lý nước thải nhưng đó chỉ là để đối phó. Nước thải vẫn được xả tự do ra môi trường tự nhiên. Ông Tỉnh cho biết: “Trước thực trạng này, dù đau đớn, nhưng chính quyền địa phương cũng buộc lòng phải niêm phong toàn bộ máy móc, chấm dứt hoạt động của làng nghề truyền thống đã tồn tại hàng trăm năm nay”. Những cơ sở sản xuất bột mì bị “treo máy”, thất nghiệp dây chuyền. Ông Nguyễn Văn Hiếu ở thôn Tân Thạnh 2 nó buồn: “Chỉ là cơ sở nhỏ như nhà tôi sản xuất chỉ 3,5 tấn mì tươi/ngày nhưng khi bị đình chỉ, cũng mất đứt 500.000 đồng. Bốn nhân công chuyên hốt mì cho vào băng chuyền tôi thuê hàng ngày cũng thất nghiệp theo”. Làng bột mì im tiếng máy, ngành chăn nuôi ở Hoài Hảo cũng lao đao. Bà Lê Thị Hương cho biết: “Hộ nào sản xuất bột mì cũng đều có heo, chuồng nào cũng vài ba chục con. Heo ăn bã hèm, xác mì chóng lớn”. Cách đây ba năm, UBND xã Hoài Hảo mời sở Khoa học và công nghệ tỉnh về nghiên cứu, tìm hướng xử lý nước thải cho làng nghề nhưng bất thành. Tiếp đến, trường đại học Bách khoa TP.HCM và viện Môi trường TP.HCM vào cuộc. Theo hướng đề xuất của các nhà chuyên môn, UBND xã Hoài Hảo vận động bà con làng nghề hưởng ứng. Sau hiệu quả từ mô hình thí điểm tại cơ sở ông Trần Thạc (thôn Tân Thạnh 2), làng nghề bột mì Hoài Hảo rủ nhau xây dựng hệ thống xử lý nước thải. Ông Cao Văn Bình, chủ một cơ sở sản xuất bột mì ở Hoài Hảo cho biết: “Chi phí cho hệ thống xử lý nước thải nói trên khá cao, đến 17 triệu đồng nhưng đó chính là cứu cánh để nghề sản xuất bột mì hồi sinh nên nhiều cơ sở đồng tình hưởng ứng”. Ngày 26.8 vừa qua, chính quyền địa phương xã Hoài Hảo cùng ngành chức năng huyện Hoài Nhơn có cuộc kiểm tra tổng quát làng nghề và đã mở niêm phong cho phép 39 cơ sở sản xuất bột mì hoạt động trở lại. Đây là những cơ sở đã xây dựng hệ thống xử lý nước thải đáp ứng được quy mô sản xuất. Tham quan cơ sở sản xuất của ông Trần Tâm ở thôn Tân Thạnh 2, một trong những cơ sở vừa được “hồi sinh”, chúng tôi được nhìn thấy một dây chuyền sản xuất và hệ thống xử lý nước thải bài bản với năng lực sản xuất 3,5 tấn mì tươi/ngày. Củ mì tươi được cho lên băng chuyền chạy vào cối trục mài, sau đó cả xác lẫn bột được đưa qua cối quậy, từ đây, xác mì được thải ra hồ chứa riêng, bột mì chảy ra hồ lắng. Nước chua thải ra được chảy vào ba ô hố gom, chứa được nước thải của 10 tấn củ. Nước thải này chảy qua hồ xử lý rộng có dung tích chứa 80 khối. Từ hồ xử lý, nước thải được hệ thống tự động bơm lên một thùng nhựa được đặt trên cao rồi chảy xuống bể axit hóa, chảy qua bể trung hòa, qua bể lọc kỵ khí, tiếp tục chảy qua bể lọc hiếu khí rồi mới thải ra môi trường tự nhiên. Ông Tỉnh nói: “Đến khi những cơ sở sản xuất còn lại xây dựng được hệ thống xử lý nước thải đúng tiêu chuẩn như trên, chúng tôi sẽ tiếp tục mở niêm phong để làng nghề bột mì hoạt động trở lại”.