PN - Sáng nay, 16/10, một hội thảo quốc tế (QT) về giáo dục đại học (GDĐH) ở Việt Nam (VN) được tổ chức tại trường ĐH Sư phạm TP.HCM. 46 tham luận tại Hội thảo đã chỉ rõ những cơ hội, thách thức và giải pháp thực tiễn cho GDĐHVN.

Đứng ngoài dòng chảy GDĐH thế giới Theo GS Phạm Duy Hiển - nguyên Viện trưởng Viện Hạt nhân Đà Lạt, hệ thống ĐHVN bắt buộc phải phát triển theo một quỹ đạo tối ưu giữa số lượng vừa chất lượng (đào tạo và nghiên cứu khoa học ở trình độ QT). Về số lượng, từ nhiều năm qua, ĐHVN đã và đang nở rộ, nhưng về chất lượng, để mang tầm QT thì ĐHVN vẫn chưa có. Phân tích của TS Nguyễn Quốc Vọng (ĐH Nông nghiệp Hà Nội) cho thấy, vào năm 2007, VN có 6.600 GS và PGS, nhưng chỉ 35% trong số đó tham gia giảng dạy (2.286 người), 65% còn lại làm... cán bộ, chia đều cho mỗi trường ĐHVN có 14 GS và PGS! Cũng vào thời điểm đó, VN có 48.000 giảng viên (GV) ở các trường ĐH - CĐ nhưng chỉ có 13% GV là tiến sĩ, 30% thạc sĩ và 50% có trình độ cử nhân và kỹ sư. Trong hai năm qua, số GV có tăng, nhưng cũng chẳng thấm tháp gì so với số trường ĐH đang gia tăng một cách chóng mặt. Như vậy, tình trạng "cơm chấm cơm" đang là thực tế của GDĐHVN. Thực trạng đó không thể đòi hỏi có chất lượng đào tạo ĐH tốt. Báo cáo của Công ty Iltel TP.HCM cho biết: trong số 2.000 ứng viên dự tuyển, công ty chọn được 90 người đạt yêu cầu về kiến thức, nhưng chỉ 40 người (2%) đạt trình độ tiếng Anh. TS Vọng gọi đây là 2% sinh viên "mang tầm QT". Ảnh: P.Huy Chiến lược phát triển GDVN 2010 - 2020 của VN đã vạch ra kế hoạch xây dựng bốn trường ĐH đẳng cấp QT, với hy vọng đây sẽ là những đầu tàu để kéo cả đoàn tàu ĐHVN vươn lên. Nhưng "đẳng cấp thì không thể do các trường tự phong, mà phải dựa trên sự công nhận của QT. Cho đến nay, VN chưa có trường ĐH nào lọt vào tốp 500 trường hàng đầu của TG", theo PGS-TS Phạm Lan Hương. Cách xếp hạng ĐH của QT dựa trên các yếu tố: nhân tài (SV, GV, cán bộ quản lý xuất sắc); thành tích học tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa học (chương trình tiên tiến, cơ sở vật chất thí nghiệm hiện đại, các giải thưởng QT và các công bố QT); sự quan tâm của Chính phủ tới các ĐH (tầm nhìn chiến lược, cơ chế quản lý mềm dẻo và khuyến khích tự do học thuật...). Nhưng ở VN, từ lâu, những vấn đề này lại ít được quan tâm. Trong lúc các trường ĐHQT xem trọng "hệ thống thông tin SV" nhằm nắm bắt được những phản hồi liên quan đến giảng dạy, GV, cán bộ nhà trường và nhiều vấn đề liên quan, giúp trường đưa ra được những quyết định đúng để không ngừng nâng cao chất lượng, thì "hệ thống thông tin SV của các trường ĐHVN gần như không tồn tại trong thực tế", theo TS Vladimir Briller (ĐH Pratt Institute, Hoa Kỳ). ĐHVN cũng không có khả năng so sánh các tiêu chuẩn với các trường trong nước và các trường nước ngoài, không đảm bảo minh bạch về chất lượng. Thực tiễn vừa nêu khiến ĐHVN ngày càng tụt hậu và bị cô lập khỏi dòng chảy chung của GDĐHQT. Những cảnh báo TS Dương Thị Hoàng Oanh (ĐH Huế) cảnh báo, khi gia nhập WTO, VN đã cam kết sẽ có sự hợp tác tương đối toàn diện và sâu sắc trong lĩnh vực GD. Theo đó, kể từ đầu năm 2009, GDĐHVN sẽ phải cạnh tranh với các cơ sở GDĐHQT đầu tư vào VN. Những tác động tích cực của hội nhập GDĐH là người học sẽ có thêm nhiều cơ hội học hành, tiếp nhận những kiến thức và kỹ năng mới để hội nhập toàn cầu... nhưng cũng sẽ không tránh khỏi những thách thức. Bởi lẽ, đối với nhiều quốc gia phát triển, xuất khẩu GD là một trong những nguồn thu lớn. Để đạt được lợi nhuận cao, nhiều cơ sở GD sẵn sàng "nhẹ tay" với chất lượng. Không ít cơ sở GD kém uy tín, thậm chí lừa đảo, vẫn tồn tại khiến nhiều học viên rơi vào cảnh dở khóc, dở cười. Thầy giảng, trò chép vẫn là cách học phổ biến ở các trường ĐH hiện nay - Ảnh: P.Huy Có ý kiến cho rằng, nên dựa vào con đường du học để mời gọi các ĐH uy tín nước ngoài đầu tư vào VN nhằm khắc phục những yếu kém của ĐHVN, nhưng theo TS Nguyễn Quốc Vọng, cách làm này cũng không đem lại nhiều hy vọng. Bởi nếu có đầu tư vào VN, các trường nước ngoài sẽ chọn những ngành "ít tốn kém" như quản trị, thương mại, ngôn ngữ... chứ không chọn các ngành khoa học tự nhiên, công - nông nghiệp, là những ngành VN đang cần. "Mặc dù mối quan hệ về GDĐH giữa VN với các trường ĐH và chính phủ nước ngoài trong thời gian qua là tốt, nhưng không phải vì thế mà chúng ta có thể kỳ vọng họ sẽ xây dựng ĐH chất lượng cao để giải quyết yêu cầu thực tế của VN. VN vẫn phải tự mình làm tốt hệ thống GDĐH của mình, trong đó, đào tạo bậc thạc sĩ và tiến sĩ là vô cùng quan trọng, để tạo ra thành phần nhân lực then chốt cho ĐHVN" - TS Vọng cảnh báo. Minh Nhật