Trong khuôn khổ Ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch các tỉnh Đồng bằng sông Hồng lần thứ nhất, dưới sự chủ trì của đồng chí Huỳnh Vĩnh Ái, Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL, Hội nghị tổng kết 20 năm xây dựng làng văn hóa (LVH) các tỉnh khu vực phía Bắc đã diễn ra tại Trung tâm hội nghị tỉnh Thái Bình.

(HNM) - Từ thực tiễn xây dựng LVH ở 30 tỉnh, thành phố phía Bắc cho thấy, bên cạnh những thành công còn không ít vấn đề bức xúc như ô nhiễm môi trường, sinh con thứ ba trở lên, nhiều tệ nạn xã hội phát sinh... Nhiều làng văn hóa hữu danh… Phong trào xây dựng LVH là hạt nhân, cốt lõi của phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa", góp phần nuôi dưỡng giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng nông thôn mới, nâng cao mức hưởng thụ và sáng tạo văn hóa của người dân vùng nông thôn. Từ mô hình xây dựng LVH đầu tiên ở thôn Trang Liệt, phường Trang Hạ, thị xã Từ Sơn (Bắc Ninh) vào năm 1989, đến nay cả nước đã có 38.443/88.603 làng được công nhận là LVH (46%). Phong trào được đánh giá là phát triển tương đối đồng đều giữa các vùng, miền trong cả nước. Điển hình ở khu vực phía Bắc là thành phố Hà Nội, các tỉnh Thái Bình, Thanh Hóa, Hải Dương, Phú Thọ… Tuy nhiên, Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở Nguyễn Đạo Toàn đã thừa nhận: "Bên cạnh những LVH giữ vững và phát huy tốt danh hiệu còn không ít LVH được công nhận khi chưa đủ tiêu chuẩn hoặc được công nhận nhưng không giữ được thực chất. Do đó, việc nâng cao chất lượng LVH đang trở thành mối quan tâm của BCĐ phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" từ TƯ tới địa phương". Ông Nguyễn Đạo Toàn cho biết thêm: Năm 2008, 19 tỉnh, thành phố phía Bắc đã không tái công nhận hơn 600 nghìn gia đình văn hóa và 2.545 LVH. Ông Võ Văn Quỳnh, Trưởng phòng Nếp sống và gia đình, Sở VH,TT&DL tỉnh Quảng Trị cho biết: Mặc dù Quảng Trị đã có hơn 80% số làng được công nhận LVH, nhưng nếu "chiếu" theo nội dung quy chế công nhận LVH, khu dân cư văn hóa thì nhiều nhất chỉ hơn 70% số làng ở Quảng Trị đủ tiêu chuẩn. Nguyên nhân là do tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên ở một số làng quá cao và phát sinh nhiều tệ nạn xã hội. Tương tự, một vài LVH trên địa bàn Thủ đô không còn "chất" như khi mới được công nhận. Ví dụ như xã Vật Lại (Ba Vì), trung bình mỗi năm có 10-20 trường hợp sinh con thứ ba trở lên, trong khi xã có 4/5 làng là LVH. Hay như làng Phong Triều, xã Nam Triều (Phú Xuyên) khi được công nhận LVH cấp tỉnh (năm 1997) không có trường hợp nào nghiện ma túy, nhưng hiện nay có hơn 10 trường hợp mắc nghiện - ông Phùng Quang Trung, Trưởng phòng Nếp sống và gia đình, Sở VH - TT&DL Hà Nội nêu ví dụ. Năm 2008, BCĐ thành phố kiểm tra việc xét công nhận các LVH đã phát hiện BCĐ huyện Sóc Sơn "giấu" trường hợp sinh con thứ ba ở làng Nội Phật, xã Mai Đình giúp làng Nội Phật được công nhận là LVH. Bắc Cạn được biết đến là địa phương xét công nhận danh hiệu LVH khá chặt chẽ, đến nay toàn tỉnh mới có 128/1.389 làng được công nhận LVH. Thế nhưng, ông Nông Văn Cử, Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL tỉnh Bắc Cạn khẳng định: "Nếu chấm lại thì chỉ có khoảng 70% số đó giữ được danh hiệu". Nhà văn hóa vẫn là…hình thức Nhà văn hóa (NVH) thôn là một trong những thiết chế văn hóa cơ sở, góp phần phục vụ nhiệm vụ chính trị, phát triển và nâng cao chất lượng phong trào văn hóa, văn nghệ, thể thao quần chúng ở cơ sở. Vì mục đích nhân văn đó, các tỉnh, thành đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng cho việc này. Mặc dù vậy, theo đánh giá của Cục Văn hóa cơ sở thì NVH mới "phủ sóng" được khoảng 60% số làng, bản trên cả nước, trong đó 15% số LVH chưa có NVH. Không những thế, hiệu quả hoạt động của nhiều NVH hết sức hạn chế. Điển hình như huyện Yên Phong ở vùng đất Kinh Bắc có 51 câu lạc bộ gia đình văn hóa, 25 câu lạc bộ thơ, 58 câu lạc bộ không sinh con thứ ba, 18 câu lạc bộ dưỡng sinh, 50 đội văn nghệ quần chúng mà chỉ có 49/74 làng, khu phố có NVH. Tổng số NVH ở huyện Sơn Dương (Tuyên Quang) là 364 thì có tới 35 NVH xây dựng ở địa điểm không phù hợp; 116 nhà xuống cấp; 203 nhà thiếu hoặc không có trang thiết bị. Do đó, NVH thôn ở huyện Sơn Dương chỉ là cái "vỏ". Ngay như NVH thôn Chợ, xã Bình Minh (Thanh Oai, Hà Nội) được thiết kế 2 tầng, mặt tiền (đường 21B) 30m, tầng 1 tràn ngập rác thải, phế liệu; tường bong tróc, cỏ dại đầy sân, cửa đóng then cài nhiều tháng nay,... Còn LVH Thanh Phong, xã Phúc Trừu, thành phố Thái Nguyên, đại diện cho tỉnh Thái Nguyên đi nhận phần thưởng tại hội nghị tổng kết này thì NVH của thôn chỉ sử dụng để… họp dân - ông Mai Ngọc Hoàn, trưởng thôn Thanh Phong khẳng định. Có khắc phục được những hạn chế? Ông Võ Văn Quỳnh, Trưởng phòng Nếp sống và gia đình, Sở VH-TT&DL tỉnh Quảng Trị cho rằng: Nhà nước nên quan tâm, động viên, khen thưởng các làng giữ vững danh hiệu LVH nhiều năm liên tục; đồng thời có chế độ ưu đãi với các gia đình văn hóa xuất sắc. Đồng quan điểm trên, ông Phùng Quang Trung cho rằng, cách tốt nhất để khắc phục sự "xuống cấp" này là thành viên BCĐ phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" các cấp phải trung thực, khách quan và nâng cao vai trò trách nhiệm. Còn ông Trần Đức Quyết, Trưởng phòng Văn hóa thị xã Từ Sơn chia sẻ kinh nghiệm xây dựng thành công và giữ vững danh hiệu LVH Trang Liệt, phường Trang Hạ gần 20 năm liên tục, đó là các cấp chính quyền sát sao chỉ đạo và nội dung quy ước xây dựng LVH của làng hợp ý Đảng, lòng dân. Như vậy, có thể thấy rằng, nguyên nhân cơ bản nhất khiến LVH "biến chất" là do thiếu sự quan tâm chỉ đạo thực hiện phong trào của các cấp ủy, đảng, chính quyền; thiếu sự phối hợp thường xuyên giữa các ngành chức năng và thiếu hệ thống chính sách đồng bộ hướng dẫn các địa phương xây dựng LVH. Quyết tâm nâng cao chất lượng phong trào Xây dựng LVH, Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Huỳnh Vĩnh Ái khẳng định: Cùng với việc tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân, kiện toàn lại BCĐ phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" các cấp, Bộ VH-TT&DL sẽ ban hành một số văn bản mới, xử lý nghiêm các tập thể, cá nhân cố tình xét công nhận danh hiệu LVH không đúng quy chế, mặt khác ưu tiên nguồn ngân sách hỗ trợ xây dựng NVH ở các vùng đặc biệt khó khăn. Mục tiêu nâng cao chất lượng Phong trào xây dựng LVH đến năm 2015 - Có ít nhất 60% NVH, khu thể thao cấp xã đạt chuẩn; 80% NVH, sân thể thao hoạt động thường xuyên. - Có ít nhất 70% LVH thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, tang, lễ hội; 100% số LVH không có tệ nạn xã hội. - 90% người dân ở các LVH được tuyên truyền, phổ biến pháp luật; 25% luyện tập thể thao thường xuyên. - 60% số LVH tiêu biểu toàn diện và 15% xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới. Minh Ngọc