Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam đề xuất phương án tính giá điện theo bậc thang và rút gọn còn 3-4 bậc.

Ngày 26/1/2006, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 26/2006/QĐ-TTg, về việc phê duyệt lộ trình, các điều kiện hình thành và phát triển các cấp độ thị trường điện lực Việt Nam. Ngày 8/11/2013 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 63/2013/QĐ-TTg quy định về lộ trình, các điều kiện và cơ cấu ngành Điện để hình thành và phát triển các cấp độ thị trường điện lực tại VN. Theo đó, thị trường điện lực được hình thành và phát triển qua 3 cấp độ:

Cấp độ 1-Thị trường phát điện cạnh tranh: Tiếp tục thực hiện thị trường phát điện cạnh tranh đến hết năm 2014.

Cấp độ 2-Thị trường bán buôn điện cạnh tranh được chia thành 2 giai đoạn:

Giai đoạn từ năm 2015- 2016: Thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm;

Giai đoạn từ năm 2017- 2021: Thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh.

Cấp độ 3-Thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, được chia thành 2 giai đoạn:

Giai đoạn từ năm 2021-2023: Thực hiện thị trường bán lẻ điện cạnh tranh thí điểm;

Giai đoạn từ sau năm 2023: Thực hiện thị trường bán lẻ điện cạnh tranh hoàn chỉnh.

De xuat rut gon so bac thang trong tinh gia dien - Anh 1

Cần rút gọn số bậc thang trong tính giá điện.

Thị trường phát điện cạnh tranh sau ba năm vận hành đã mang đến những tín hiệu tích cực. Huy động các nhà máy điện trong vận hành hệ thống điện; các đơn vị phát điện đã chủ động hơn trong vấn đề chào giá; việc vận hành thị trường này đã tạo ra sự công khai, minh bạch trong việc huy động các nguồn phát điện.

Theo thông tin từ Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia, thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), từ ngày vận hành chính thức 1/7/2012 có 31 nhà máy điện tham gia trực tiếp. Tổng công suất là 9.212 MW chiếm 34.8% tổng công suất của cả hệ thống điện (không bao gồm các nguồn điện nhỏ và nhập khẩu). Tính đến 1/7/2015 có 60 nhà máy điện trực tiếp tham gia thị trường điện. Tổng công suất đặt là 14.952 MW chiếm 42.08% tổng công suất của cả hệ thống điện (không bao gồm các nguồn điện nhỏ và nhập khẩu). Trong 3 năm vận hành thị trường đã có thêm 29 nhà máy điện tham gia thị trường điện.

Như vậy có thể thấy dù vẫn còn một số tồn tại, vướng mắc do tính chất phức tạp, mới mẻ của thị trường điện ở nước ta, nhưng bước đầu đã vận hành thành công. Số lượng nhà máy tham gia chào giá trực tiếp trên thị trường không ngừng tăng.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là cần có thể chế đủ mạnh nhằm bảo vệ được quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời đủ hấp dẫn để thu hút mọi thành phần kinh tế đầu tư vào ngành điện. Đây là nhiệm vụ cực kỳ khó khăn, bởi đối với người tiêu dùng VN, trong điều kiện mức thu nhập còn thấp, rất khó để có thể chấp nhận việc tăng giá điện. Nhất là theo Luật Giá, điện là mặt hàng thuộc Danh mục hàng hóa bình ổn giá (điểm b, khoản 2, Điều 15).

Một trong những chính sách phát triển điện theo Điều 4, Luật Điện lực năm 2004 là:

“Xây dựng và phát triển thị trường điện lực theo nguyên tắc công khai, bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh, có sự điều tiết của Nhà nước để nâng cao hiệu quả trong hoạt động điện lực; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các đơn vị điện lực và khách hàng sử dụng điện; thu hút mọi thành phần kinh tế tham gia hoạt động phát điện, phân phối điện, bán buôn điện, bán lẻ điện và tư vấn chuyên ngành điện lực.

Nhà nước độc quyền trong hoạt động truyền tải, điều độ hệ thống điện quốc gia, xây dựng và vận hành các nhà máy điện lớn, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh”.

Tất cả chính sách về giá điện phải căn cứ vào Luật Điện lực. Theo Luật số 24/2012/QH13, ngày 20/11/2012 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 28/2004/QH11, giá bán điện thực hiện theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước phù hợp với cấp độ phát triển của thị trường điện lực. Thực hiện cơ cấu biểu giá bán lẻ điện hợp lý với các nhóm khách hàng; Nhà nước hỗ trợ giá bán lẻ điện cho mục đích sinh hoạt đối với hộ nghèo, hộ chính sách xã hội theo quy định. Việc điều chỉnh giá bán lẻ điện phải thực hiện công khai, minh bạch về sự biến đổi của các yếu tố cấu thành liên quan đến việc điều chỉnh giá.

Điện là đầu vào của hầu hết các ngành sản xuất, tăng giá điện đồng nghĩa với việc tăng chi phí sản xuất, tăng giá thành, tăng giá bán, không chỉ hạn chế khả năng cạnh tranh của hàng hóa VN trong bối cảnh hội nhập, nhất là Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) vừa đạt được thỏa thuận.

Như vậy, việc tăng giá điện nếu không có những phương án hợp lý sẽ dẫn đến khả năng người tiêu dùng bị thiệt hại kép do vừa chịu ảnh hưởng trực tiếp từ việc chi trả cho tăng giá điện , vừa chịu ảnh hưởng gián tiếp do giá cả hàng hóa tăng lên.