Từ khi về nghỉ hưu (năm 2003), cứ vào ngày rằm và mồng 1 hằng tháng, bà Nguyễn Thị Nghì (vợ liệt sĩ Phan Văn Tuyển), lại đạp xe hơn 40 cây số từ nơi ở của bà tại TP Hải Dương về xã Việt Hòa, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên để hương khói cho người chồng liệt sĩ.

Khi sức khỏe giảm sút, bà đón ô tô khách để mỗi tháng hai lần có mặt ở Nghĩa trang Liệt sĩ xã Việt Hòa. Mới đây, chúng tôi được bà kể lại những kỷ niệm với người chiến sĩ hải quân đã anh dũng hy sinh trong trận chiến đấu với không quân Mỹ ngày 5-8-1964.

Dieu mong moi cua nguoi vo liet si - Anh 1

Di ảnh liệt sĩ Phan Văn Tuyển.

Bà Nghì cho biết, do điều kiện công tác thời chiến, nên khi ấy bà không rõ chồng mình làm nhiệm vụ gì. Sau ngày chồng hy sinh, khi đến đơn vị đóng tại Quảng Ninh, bà mới được biết rõ hơn về công việc, nhiệm vụ của chồng. Khi xem lại những kỷ vật của liệt sĩ Phan Văn Tuyển, chúng tôi thấy trong Giấy báo thành tích của đơn vị đề cập khá cụ thể về hành động anh dũng trong chiến đấu của Trung sĩ Phan Văn Tuyển. Giấy báo thành tích do Chính trị viên Đơn vị 4.100 Hoàng Sùng ký ngày 6-8-1964, một ngày sau khi Trung sĩ Phan Văn Tuyển hy sinh, ghi rõ: “Khi máy bay địch đến tập kích, đồng chí Phan Văn Tuyển chiến đấu rất dũng cảm, lúc thì lái tàu tránh đạn, lúc thì cầm súng bắn máy bay địch khi chúng bổ nhào xuống tàu, đồng chí đã chiến đấu đến khi bị trọng thương và trút hơi thở cuối cùng”.

Trong số những thành tích, khen thưởng do đơn vị gửi về, Trung sĩ Phan Văn Tuyển, Tiểu đội trưởng ngành lái, thuộc Khu Tuần phòng 1 (Bộ tư lệnh Hải quân) luôn được cấp trên đánh giá là một quân nhân ưu tú, trong đó có 5 năm liền là chiến sĩ giỏi, 2 năm (1962-1963) được cấp trên tặng bằng khen, 3 năm liền là đoàn viên hoàn thành nhiệm vụ vượt mức kế hoạch.

Chúng tôi đã tìm gặp các cựu chiến binh (CCB): Vương Văn Bậc (phường Đông Mai, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh), Nguyễn Văn Soát (xã Phú Thịnh, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên), Hoàng Văn Quang (xã Thuần Hưng, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên) - những chiến sĩ hải quân cùng đơn vị với liệt sĩ Phan Văn Tuyển và được nghe họ kể về hành động hy sinh dũng cảm của Trung sĩ Phan Văn Tuyển. Ông Vương Văn Bậc, người có mặt trên Tàu 146 đúng ngày Phan Văn Tuyển hy sinh, kể: “Khi nhận lệnh làm nhiệm vụ ở Tàu 146, Phan Văn Tuyển đã cùng đồng đội chiến đấu với không quân Mỹ ngày 5-8-1964 tại vùng biển thị xã Hồng Gai, tỉnh Quảng Ninh. Hôm đó, anh Tuyển vừa lái tàu tránh hỏa lực địch, vừa dũng cảm bắn trả địch khi máy bay Mỹ bổ nhào xuống tàu”.

Dieu mong moi cua nguoi vo liet si - Anh 2

Bà Nghì nghe các cựu chiến binh hải quân kể lại những kỷ niệm về người chồng liệt sĩ.

Nâng niu những tấm huân chương, những bằng khen, giấy khen của chồng, bà Nghì xúc động kể: “Sau ngày chồng tôi hy sinh, tôi nhớ có anh Đàm, mang quân hàm Trung úy, được đơn vị cử về báo cáo thành tích chiến đấu anh dũng của liệt sĩ Tuyển. Anh Đàm kể rằng, khi bị trọng thương ở bụng, hở một phần ruột ra ngoài, anh Tuyển vẫn gắng chịu đau, dùng kim băng cài phần da bụng lại để tiếp tục cùng đồng đội chiến đấu cho tới lúc hy sinh vào hồi 15 giờ 15 phút ngày 5-8-1964”. Những đồng đội của liệt sĩ Tuyển cũng cho biết, ngay sau ngày anh hy sinh, cả đơn vị và địa phương đều tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền về tấm gương hy sinh anh dũng của liệt sĩ tới cán bộ, chiến sĩ hải quân và đoàn viên, thanh niên toàn tỉnh Hưng Yên học tập, noi theo.

Các đồng đội của đồng chí Tuyển cũng cho biết, do có hành động dũng cảm trong chiến đấu, nên tháng 12-1964, liệt sĩ Phan Văn Tuyển được Chủ tịch Hồ Chí Minh truy tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất và được đơn vị đề nghị Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. “Sau này, phần vì chuyển công tác, phần vì nhiệm vụ chiến đấu nên chúng tôi không biết thêm thông tin về việc truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân của liệt sĩ Phan Văn Tuyển”- CCB Nguyễn Văn Soát kể.

Giờ đây, dù đã ở tuổi “thất thập”, nhưng hằng tháng bà Nghì vẫn đều đặn về hương khói và “tâm sự” cùng chồng. Những trang thư, những dòng nhật ký và biết bao câu chuyện mà đồng đội kể về chồng được bà trân trọng lưu giữ trong “bảo tàng ký ức” của riêng mình. Trong số đó, bà không sao quên được lá thư cuối cùng chồng gửi về; đề ngày 26-7-1964. Trong thư, anh Tuyển tâm sự: “Công việc của anh nay đây mai đó, không mấy khi ở đâu cố định. Nếu tình hình dịu đi thì tháng 9 tới anh sẽ được về với em...”.

Mỗi khi rảnh rỗi, trong căn nhà quạnh vắng, bà Nghì lại lật mở những kỷ vật của chồng và hồi tưởng lại về một thời lửa đạn. Điều bà vẫn thường mong mỏi, đó là được gặp lại các đồng đội cũ của chồng, bởi bà muốn được nghe chuyện, được chắp nối thông tin về người chồng liệt sĩ, để “bảo tàng ký ức” của riêng bà thêm phong phú, cũng là để gia đình, dòng tộc và quê hương Việt Hòa thêm tự hào về một người con đã dũng cảm chiến đấu, hy sinh trong trận đầu đánh thắng của Hải quân nhân dân Việt Nam.

Bài và ảnh: KHÁNH CHI