Đó là nhận định của Ts. Nguyễn Minh Phong, Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển Kinh tế - Xã hội Hà Nội bên lề Hội thảo “Kinh tế Việt Nam 2012: Dự báo những thách thức, cơ hội và giải pháp tài chính cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu" vừa được tổ chức tại Hà Nội. Theo Ts Phong, những rủi ro, bất ổn, sự chưa rõ nét cả về phương hướng, cũng như chính sách, sẽ khiến các doanh nghiệp phải đối diện với nhiều thách thức…

Báo cáo mới đây của Bộ Công thương cho thấy tình hình xuất khẩu trong năm 2011 khá lạc quan. Nhưng theo ông, đằng sau đó liệu có tiềm ẩn nguy cơ rủi ro nào không đối với các doanh nghiệp xuất khẩu?

Chúng ta đã chứng kiến con số tăng trưởng và xuất khẩu của Việt Nam những tháng đầu năm 2011 rất ấn tượng, hơn 30% so với năm 2010. Tuy nhiên, nếu trừ đi tốc độ lạm phát, thì có lẽ tốc độ gia tăng cũng chỉ đạt mức độ khiêm tốn. Bên cạnh các chỉ số phát triển, thì doanh nghiệp vẫn còn đang gặp nhiều thách thức, trước hết là liên quan đến vấn đề lãi suất, với lãi suất cho vay hiện nay vẫn còn cao, thì doanh nghiệp xuất khẩu hay sản xuất đều gặp phải khó khăn trong việc tổ chức sản xuất và thu hồi lợi nhuận để tiếp tục tái sản xuất và mở rộng. Thứ hai, các doanh nghiệp xuất khẩu cũng đang gặp khó khăn về nguồn ngoại tệ, nhất là trong bối cảnh ngày càng bị kiểm soát chặt chẽ hơn từ phía các cơ quan chức năng. Thứ ba, ngày càng xuất hiện xu hướng gia tăng bảo hộ, thông qua công cụ kỹ thuật của các nước, kể cả những nước phát triển và đang phát triển, điều này gắn liền với hệ quả xấu từ sự suy thoái kinh tế, tài chính toàn cầu. Cuối cùng, doanh nghiệp luôn gặp những tiềm ẩn liên quan đến tái cấu trúc, bao gồm tái cấu trúc về sản phẩm, doanh nghiệp, thị trường…

Nói đến cơn khát vốn - thời gian qua, đã có một số chính sách hỗ trợ từ phía các ngân hàng cho doanh nghiệp, nhưng bên cạnh đó cũng có không ít ngân hàng tỏ ra lo ngại, vì việc cho vay sẽ mang đến nhiều rủi ro. Ông đánh giá thế nào về phản ứng của các ngân hàng trong việc hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp?

Rõ ràng chúng ta đang có sự bất cập về nhận thức, đó là việc dàn đều tín dụng cho tất cả các lĩnh vực. Hơn nữa, hiện đang có xu hướng các ngân hàng tìm kiếm người nhận vay với lãi suất cao, bất chấp thuộc lĩnh vực nào, chứ không chỉ là những lĩnh vực mà nhà nước chủ trương khuyến khích phát triển.

Đang có hiện tượng tích tụ, dồn vốn ngân hàng về những lĩnh vực đầu tư tập trung quá mức, hoặc rủi ro cao. Hệ quả là những khoản nợ khó đòi gia tăng rất lớn trong thời gian gần đây. Ngoài ra, các ngân hàng cũng chưa vì doanh nghiệp, trong bối cảnh hiện nay, họ chủ yếu vì sự an toàn của mình, vì lợi nhuận của mình, bất chấp những nhu cầu của doanh nghiệp.

Theo tôi, cần phải có một sự thay đổi, nên có sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa ngân hàng và doanh nghiệp, để sao cho các khoản tín dụng cho vay đến được những nơi cần đến, đảm bảo được khả năng trả nợ, từ đó ngân hàng giữ được ổn định trong thanh khoản, cũng như cơ cấu nợ của mình.

Năm 2012 được dự báo là sẽ hết sức khó khăn. Vậy, có cách nhìn nào khả quan hơn cho các doanh nghiệp không, thưa ông?

Dự báo chung của rất nhiều các tổ chức uy tín trên thế giới, cũng như các chuyên gia, thì tình hình năm 2012 có lẽ sẽ xấu hơn năm 2011, đặc biệt trong 6 tháng đầu, tuy nhiên, vẫn le lói những điểm sáng. Trước hết, liên quan đến cả quá trình chúng ta đã tích tụ được trong nhiều năm qua, năm 2011 và 2012 sẽ tiếp tục phát triển trên nền tảng chúng ta đã đạt được cả về kinh tế, chính trị, xã hội…

Bên cạnh đó, Chính phủ đã có nhận thức rất mới, rất quan trọng, rất quyết tâm và nhất quán về chủ trương điều hành theo hướng thị trường hơn, đột phá mạnh hơn trong thể chế để hỗ trợ doanh nghiệp. Chính sách tài chính đã được hướng nhiều hơn vào khu vực sản xuất, chẳng hạn, gần đây Bộ trưởng Bộ Tài chính tuyên bố 40% chi ngân sách năm 2012 sẽ được dồn vào lĩnh vực nông nghiệp nông thôn. Tân Thống đốc Ngân hàng nhà nước khẳng định, ít nhất 20% tổng dư nợ tín dụng của mỗi ngân hàng đều phải dành cho nông nghiệp, nông thôn. Điều này cho thấy, luồng vốn mới đã được định hướng một cách đúng đắn hơn cho các doanh nghiệp.

Linh An (thực hiện)