Một số chuyên gia của Nhật Bản cho rằng, ở châu Á, Việt Nam là một trong hai nước “dẫn đầu” về mức độ vi phạm bản quyền; cơ quan chức năng thiếu kiên quyết nên sở hữu trí tuệ ở Việt Nam thiếu giá trị.

Những ý kiến này được nêu ra trong hội thảo Quyền tác giả ở các nước đang phát triển do Trung tâm nghiên cứu Việt Nam (VN) và Đông Nam Á (ĐH KHXH&NV) cùng ĐH Waseda (Nhật Bản) tổ chức tại TP HCM. Hội thảo vắng mặt đại diện các cơ quan thực thi pháp luật, còn người đại diện Cục Bản quyền tác giả thì ra về giữa chừng. Vị trí gần “đội sổ” Theo nhà nghiên cứu Koji Domon của ĐH Waseda, các nền kinh tế có thu nhập bình quân đầu người càng cao thì mức độ vi phạm bản quyền càng thấp. Ông chứng minh bằng biểu đồ so sánh mức độ vi phạm và GDP bình quân đầu người giữa các nước châu Á. Nhóm đầu là các nước có thu nhập cao với tỷ lệ vi phạm bản quyền thấp như Đài Loan, Malaysia, Thái Lan… VN xếp ở vị trí áp chót, chỉ hơn Pakistan, thua Indonesia, Trung Quốc và Phillipines. Tuy nhiên, TS Quách Thu Nguyệt, nguyên giám đốc NXB Trẻ, cho rằng ở VN, vi phạm tác quyền gần như là “sân chơi” của những người giàu, chẳng hạn các “đại gia” làm sách lậu. “Nếu cho rằng thu nhập cao, vi phạm thấp, thì có lẽ cuộc chiến này tại VN không bao giờ kết thúc”, bà Nguyệt nói. Một điểm quan trọng khác là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin đang giúp người dùng dễ dàng chia sẻ các sản phẩm dạng số hóa (nhạc số, sách điện tử) mà không cần phải bỏ tiền mua. Sản phẩm vi phạm có thể không được tạo ra ở VN, mà nhắm tới VN như một thị trường tiêu thụ. Ra ngõ gặp… đồ lậu Về phía quản lý nhà nước, ông Satoshi Kitajima, một chuyên gia khác của Nhật Bản, nói về sự thiếu kiên quyết của các lực lượng chức năng VN: “Tôi làm việc trong cao ốc Sun Wah trên đường Nguyễn Huệ đã hai năm. Cứ bước xuống là có cả một phố bán đĩa lậu bên cạnh một cách công khai. Tôi cảm giác sở hữu trí tuệ ở VN không là gì cả”. Nhiều ý kiến cho rằng do mức phạt hiện nay thấp nên ít tác dụng. “Nhiều vụ vi phạm bị xử lý, nhưng tôi chưa thấy ai bị bỏ tù trên hai năm. Tôi cũng chưa thấy vụ xử nào khiến người vi phạm bị phá sản, nên tình trạng này sẽ còn kéo dài”, bà Quách Thu Nguyệt nhận định. Tuy nhiên, từ góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Tư Thúc - Công ty chuyên về luật sở hữu trí tuệ T.I.P, lưu ý: Cần phân biệt rõ bản quyền tác giả và quyền của người khai thác tác phẩm. Phần lớn tranh chấp bản quyền xảy ra tại VN liên quan đến quyền khai thác tác phẩm (quyền sở hữu). Tranh chấp về quyền tác giả (quyền nhân thân) - chẳng hạn một người thay đổi tác phẩm thì quyền đứng tên thế nào - hiện không nhiều lắm. Theo luật pháp VN, bản chất của mối quan hệ này thuộc về dân sự, không thể hình sự hóa vấn đề. Khung hình phạt tối đa trong xử lý vi phạm hành chính theo quy định là 500 triệu đồng. Trong tình hình hiện tại, bà Quách Thu Nguyệt cho rằng, các tác giả cần tự bảo vệ mình, nhận thức rõ hơn về quyền của mình, cùng với bạn đọc, nhà kinh doanh nâng cao ý thức bảo vệ bản quyền trong xã hội.