Chuyện thật như đùa: Dân xã tái định cư 3 năm vẫn bị nợ tiền đền bù, chưa có đất sản xuất, phải mua nước sinh hoạt với giá đắt đỏ... Mới đây, khi dân đã ăn hết tiền đền bù, chính quyền địa phương phải đề nghị chủ đầu tư “chữa cháy” hỗ trợ thêm 3 năm lương thực.

Đó là thực trạng đói nghèo, bế tắc ở khu tái định cư thủy điện Đồng Nai 3 - xã Đắc P’lao, huyện Đắc G’long, Đắc Nông.

Thiếu đất và... thiếu đủ thứ

Đến khu tái định cư thủy điện Đồng Nai 3, đập vào mắt chúng tôi là từng nhóm người tụm năm, tụm bảy tán chuyện vì không có việc làm. Chị H’Jông - ở thôn 1 - ngao ngán nói: “Gia đình tôi ra khu tái định cư hơn 3 năm rồi mà chưa được cấp đất sản xuất, gạo ăn cũng hết được hỗ trợ rồi, làm thuê thì chẳng ai thuê. Số tiền đền bù hơn 300 triệu, sau khi làm thêm công trình phụ, mua sắm đủ thứ giờ cũng hết sạch”.

Ông Nguyễn Ngọc Thoại - Chủ tịch UBND xã Đắc P’lao - cho biết, toàn xã có 577 hộ tái định cư, trong đó 530 hộ thuộc diện được cấp đất sản xuất. Vậy mà sau 3 năm, xã mới nhận được hơn 250ha để bố trí cho dân, vì vậy hơn một nửa số hộ tái định cư không biết sống bằng gì, phải ăn vào tiền đền bù. Thực tế, số hộ thiếu đất còn lớn hơn nhiều, do phần lớn đều nhận phải... đất tranh chấp.

Trong khi đó, Ban Quản lý dự án thủy điện 6 - Tập đoàn Điện lực VN - còn dây dưa nợ dân 18 tỉ đồng tiền đền bù từ nhiều năm nay (theo phương án đã phê duyệt). Còn tính cả phương án chưa phê duyệt thì có đến 400ha đất trên cốt ngập lòng hồ chưa đền bù, dân đã bỏ hoang vì cách khu tái định cư hơn 40km. Ngoài ra, còn 100ha đất chìm dưới lòng hồ chưa kịp kiểm kê, 300ha khác và cây trồng đã kiểm kê nhưng chưa đền bù. Tổng cộng, chủ đầu tư còn nợ dân tái định cư hơn 100 tỉ đồng.

Sự tắc trách còn ở chỗ, chủ đầu tư cùng chính quyền địa phương đã chặt trắng 2.300ha rừng tự nhiên, sau đó mới phát hiện đất quá dốc. UBND huyện đành giao cho 48 nhóm hộ trồng rừng mà chưa biết khi nào có ăn. Ngoài việc bị nợ tiền đền bù, nợ đất sản xuất, hơn 60% số hộ tái định cư còn thiếu nước sinh hoạt. Cả xã tái định cư có 5 công trình cấp nước, nhưng 2 cái đã hỏng, hàng trăm hộ thiếu nước trầm trọng, có thời điểm phải mua nước với giá 60.000/m3.

Bao giờ trả nợ dân?

Trong văn bản gửi Bộ Công Thương, Tập đoàn Điện lực VN mới đây, UBND huyện Đắc G’long khẳng định, đời sống của người dân tái định cư kém xa nơi ở cũ, tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định, thêm gánh nặng cho huyện nghèo.

Theo ông Phạm Đặng Quang - Phó Chủ tịch UBND huyện - địa phương đã kiến nghị nhiều lần, nhưng chủ đầu tư vẫn chậm trễ giải quyết. Trước những bức bách về sinh kế của người dân không thể giải quyết ngay, UBND huyện cũng kiến nghị chủ đầu tư hỗ trợ thêm 3 năm lương thực, dù quy định của Chính phủ chỉ hỗ trợ 3 năm đầu. Kết quả buổi làm việc hôm 6.8, chủ đầu tư chỉ hứa sẽ trả ngay... một phần tiền đền bù.

Còn việc kiểm kê, đền bù những diện tích đất chưa thực hiện cũng sẽ làm sớm - tức chưa biết khi nào. Riêng đất sản xuất thì khó hơn, bởi phụ thuộc khả năng bố trí quỹ đất, giải quyết tranh chấp của chính quyền địa phương.