Mỗi năm khoảng 45.600 -68.100 tỉ đồng (tương đương 1-1,7% GDP) được chi cho hệ thống của các tổ chức hội đoàn thể, gần 9.000 hội được “bao cấp”; Luật về Hội qua 59 năm chưa được thay thế với 25 năm chỉnh sửa, 10 dự thảo được “nâng lên đặt xuống”, trong khi số lượng hội đã tăng trung bình gấp 2 lần so với 30 năm trước, Dự thảo Luật về Hội vẫn còn nhiều nội dung gây tranh cãi… là những thông tin được đưa ra tại Hội thảo “Môi trường pháp lý cho các tổ chức xã hội, nhu cầu đặt ra đối với Luật về Hội” tổ chức ngày 7.7 tại Hà Nội.

Du thao Luat ve Hoi con nhieu lo hong chinh sach - Anh 1

TS – luật sư Hoàng Ngọc Giao – Viện trưởng Viện Chính sách, pháp luật và phát triển đưa ra nhiều điểm còn hạn chế trong dự thảo Luật về Hội.

Mỗi năm chi hơn 68.000 tỉ đồng cho hội, đoàn thể

Theo số liệu được cung cấp tại Hội thảo, hiện cả nước có 500 Hội, tổ chức phi chính có phạm vi toàn quốc, hơn 4.000 hội, tổ chức phi chính phủ có phạm vi cấp tỉnh/thành phố và hơn 10.000 hội ở cấp huyện, xã… Tính trên cả nước hiện có 8.792 hội có tính chất đặc thù được Nhà nước “bao cấp”, đảm bảo về nhân sự, kinh phí, cơ sở vật chất.

Ước tính vào thời điểm cuối năm 2015 của Viện Nghiên cứu Kinh tế và chính sách, nếu tính đủ cả chi phí kinh tế - xã hội, chi phí toàn hệ thống của các tổ chức hội đoàn thể dao động 45.600 - 68.100 tỉ đồng/năm (tương đương 1-1,7% GDP).

Du thao Luat ve Hoi con nhieu lo hong chinh sach - Anh 2

Hội thảo “Môi trường pháp lý cho các tổ chức xã hội, nhu cầu đặt ra đối với Luật về Hội” tổ chức ngày 7.7 tại Hà Nội.

Số lượng hội tăng, đồng nghĩa với số tiền ngân sách chi cho hoạt động của các hội cũng tăng lên. Tuy nhiên không ít người cho rằng, hội hoạt động chưa thực sự hiệu quả, chưa vì lợi ích của cộng đồng. Đánh giá về tình hình hoạt động của các Hội hiện nay, ông Thang Văn Phúc – nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ - cho biết: “Các tổ chức hội, phi chính phủ đã tập hợp tổ chức xã hội giáo dục và phản ánh được yêu cầu, nguyện vọng chính đáng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đoàn viên, hội viên, thực sự là cầu nối giữa nhân dân và Nhà nước… Tuy nhiên trong hoạt động của Hội vẫn chưa phát huy đầy đủ chức năng, vai trò, bị “hành chính hóa”, hạn chế khả năng thu hút quần chúng... Các thể chế pháp lý quy định việc tư vấn, phản biện, giám sát của các hội, tổ chức phi chính phủ chậm được quy định. Đặc biệt, nhiều hội chưa thực hiện nghiêm 3 nguyên tắc tổ chức hoạt động tự nguyện, tự trang trải và tự chịu trách nhiệm”.

Luật về Hội bàn luận 20 năm chưa quyết

Trước việc số lượng hội ngày càng tăng, nhiều nhà khoa học của Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam đã kiến nghị cần phải sớm hoàn thiện Luật về Hội, trên cơ sở xây dựng khung pháp lý để bảo đảm quyền tự do lập hội của người dân. “Chúng ta nên quản lý đầu ra, chứ không nên quản lý đầu vào, tức là không nên giới hạn quyền lập hội của người dân. Việc quản lý hội cũng không phải là cho các tổ chức vào một cái hộp (luật) và cựa quậy trong đó, mà là xây dựng khung pháp lý để bảo đảm quyền tự do lập hội của người dân, đặt lợi ích của cộng đồng lên hàng đầu” - GS Nghiêm Vi Khải - nguyên thành viên Ban Nghiên cứu Thủ tướng cho biết.

Tuy nhiên, Luật về Hội là một dự luật có số phận thăng trầm. Theo TS – luật sư Hoàng Ngọc Giao – Viện trưởng Viện Chính sách, pháp luật và phát triển, tính đến nay Luật về Hội đã được đưa ra bàn bạc, nâng lên đặt xuống đến 25 năm nay. Hàng trăm cuộc hội thảo, hội nghị bàn về luật, nhưng đến nay Luật vẫn chưa ra đời. “Ngay từ năm 1993 chúng ta đã bắt đầu xây dựng dự thảo Luật về Hội, nhưng mãi đến năm 2005, Bộ Nội vụ mới trình dự thảo và công bố rộng rãi cho mọi người góp ý kiến. Đến năm 2006, câu chuyện này lại tiếp tục được bàn cãi ở nhiều cuộc hội thảo. Tôi nhớ không nhầm thì dự thảo Luật về Hội đã được sửa đi, sửa lại tới 11 lần. Sau khi Hiến pháp 2013 được sửa đổi và ban hành, trong đó có nội dung rất quan trọng là Luật về Hội. Do đó, năm 2014, Bộ Nội vụ đã trình dự thảo Luật về Hội ra thảo luận tại kỳ họp thứ 10, QH khóa XIII” – TS, luật sư Hoàng Ngọc Giao chia sẻ.

GS Nguyễn Vi Khải còn ví von gọi đây là một "cụ luật", vì quá trình soạn thảo là một "bản trường ca", sau rất nhiều lần họp bàn vẫn “nâng lên đặt xuống”. GS Khải cũng hy vọng tại kỳ họp Quốc hội khóa XIV, dự thảo luật sẽ sớm được Quốc hội xem xét thông qua.

Dự thảo Luật về Hội còn nhiều nội dung gây tranh cãi

Tại tờ trình ngày 27.10.2015, Chính phủ đã nêu rõ quan điểm về những chính sách phải được thể hiện trong luật về Hội. Tuy nhiên dự thảo này ngay sau đó đã nhận được những phản ứng trái chiều.

Theo luật sư Hoàng Ngọc Giao, thì quyền lập hội của nhân dân bị hạn chế đáng kể, với các quy định trong dự thảo áp đặt mô hình tổ chức và hoạt động hội, gây ra khó khăn, rườm rà và làm mất động lực thành lập hội của nhân dân.

Trong dự thảo Luật còn có bất cập về quản lý sinh hoạt của hội. Đó là cơ chế quản lý nhà nước đặt ra nhiều chủ thể, một là Bộ Nội vụ, đồng thời lại đặt thêm cơ chế theo kiểu bộ chủ quản. Luật sư Hoàng Ngọc Giao giải thích: Nghĩa là hội hoạt động trong lĩnh vực nào thì bộ chủ quản trong lĩnh vực đó cũng có thẩm quyền quản lý hội theo kiểu thanh tra, kiểm tra, giám sát. Điều này không phù hợp với xu thế phát triển của xã hội nói chung cũng như của nền kinh tế thị trường, nhất là sắp tới TPP hội nhập. Việc đưa vào dự thảo Luật quyền thanh tra, kiểm tra như trên dẫn đến hệ quả là tạo nên sự phức tạp, rườm rà trong quản lý nhà nước.

Ngoài ra, ông Giao cũng cho rằng trong dự luật không có quy định tiêu chí thế nào là được chấp nhận, thế nào là không được chấp nhận đối với điều lệ hội và người đứng đầu. Điều đó xâm phạm đến quyền lập hội của người dân rất lớn và dễ tạo cơ hội tùy tiện trong hành xử của công chức khi xét duyệt các hồ sơ xin thành lập hội.

Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia cũng ho rằng nhiều quy định khác của dự thảo còn khiến việc quản lý hoạt động hội bị “hành chính hóa” song lại “bỏ ngỏ” vấn đề giám sám, phản biện xã hội của các hội, tổ chức xã hội, làm hội không nâng cao được vai trò và có tiếng nói trong nhân dân.

Các chuyên gia, luật sư có mặt tại Hội thảo đã kiến nghị, những người làm luật cần nghiên cứu và tiếp thu các đóng góp từ phía chuyên gia, cập nhật các thông tin về luật và nghị định chuẩn bị sửa đổi, để dự thảo Luật về Hội không bị tụt hậu, phù hợp với thời kỳ hội nhập.