Đức đang đứng trước quyết định sửa đổi hiến pháp của mình để chia sẻ quyền lực và cứu nguy cho châu Âu trước cuộc khủng hoảng nợ.

Hiến pháp nước Đức luôn được tôn trọng tuyệt đối, nhưng điều này cũng cản trở khả năng giải cứu đồng tiền chung châu Âu bởi Berlin sẽ không được phép chuyển giao một số quyền lực cho EU.

Tại cuộc họp của Đảng Liên minh Dân chủ Thiên chúa giáo (CDU) cuối tuần này, bà Merkel có thể sẽ đề xuất thay đổi Hiến pháp để đẩy nhanh các nỗ lực cứu trợ đồng euro.

Ban đầu bản Hiến pháp Đức được soạn thảo như một biện pháp tạm thời, nhưng đã được thông qua và duy trì tại Cộng hòa Liên bang Đức trong suốt 62 năm qua. Trong thời gian Chiến tranh Lạnh, các đảng phái chính trị có thể có bất đồng về các cam kết với Tây Âu và Mỹ hay chính sách thiên tả, bình thường hóa quan hệ với Đông Âu qua các đời Thủ tướng, nhưng luôn đồng thuận và đánh giá cao Hiến pháp Đức. Thủ tướng Đức Angela Merkel từng nói: “Chúng tôi có một hiến pháp tốt nhất trên thế giới,"

Tuy nhiên nước Đức đang đứng trước quyết định sửa đổi hiến pháp của mình để cứu Châu Âu. Đây có thể được coi là một trong những sáng kiến chính trị nhạy cảm nhất của chính phủ Đức, nếu thành công, sẽ giúp giải quyết một trong những vấn đề then chốt mà đồng euro gặp phải: Khu vực đồng euro (eurozone) gồm 17 nước có một đồng tiền chung nhưng không có một chính sách tài chính chung. Chính sự không đồng bộ này đã đẩy eurozone đứng trước nguy cơ tan rã.

Ngay từ đầu năm, Bộ trưởng Tài chính Đức Wolfgang Schäuble cho rằng cuộc khủng hoảng đồng euro có thể sẽ không thể giải quyết bằng các chính sách kích thích tạm thời, đồng thời cho rằng khủng hoảng như một cơ hội thúc đẩy đoàn kết chính trị châu Âu. Tuy nhiên vào lúc đó, bà Merkel đã bác bỏ ý tưởng này với lí do thủ tướng Pháp Nicolas Sarkozy sẽ không chấp nhận thay đổi các hiệp ước của EU. Hơn nữa, Tòa án Hiến pháp Đức tại Karlsruhe trong phán quyết về Hiệp ước Lisbon đã khẳng định rằng Hiến pháp Đức không cho phép chuyển giao thêm quyền lực cho EU.

Bởi vậy, chính sách hành động của Đức đối với châu Âu đã đình trệ trong nhiều tháng. Tuy nhiên bà Merkel đã thuyết phục ông Sarkozy và nhất trí với ông Schäuble đưa ra hội nghị đảng CDU một tâm điểm mới: chính sách với Châu Âu mà cụ thể là kế hoạch hai giai đoạn cải cách EU.

Bước đầu tiên Đức muốn sửa đổi, bổ sung hiệp ước của EU buộc những nước có nợ công lớn của Eurozone phải chịu sự giám sát bắt buộc bởi Brussels. Điều đó có nghĩa Tòa án Tư pháp châu Âu có thể hành động chống lại những nước lạm dụng ngân sách. Theo kế hoạch, một công tố viên sẽ có trách nhiệm xây dựng lộ trình ngân sách cho một quốc gia vay nợ mà không gây ảnh hưởng đến luật thuế và chính sách xã hội của quốc gia đó. Thủ tướng Đức muốn ý tưởng này được EU thông qua càng nhanh càng tốt nhằm chứng tỏ với các nhà đầu tư rằng châu Âu có thể chấp nhận thay đổi để vượt qua khủng hoảng.

Bước thứ hai, Đức muốn EU đi theo hướng trở thành một liên minh chính trị. Điều này đòi hỏi phải chuyển giao nhiều quyền lực hơn cho EU - và có nghĩa là cần sửa đổi hiến pháp Đức. Theo quy định tại Điều 23, sửa đổi Hiến pháp đòi hỏi sự nhất trí của ít nhất hai phần ba của quốc hội liên bang Đức, cũng như ở thượng viện - cơ quan lập pháp cao hơn đại diện cho nhà nước Đức và theo Điều 146 của Hiến pháp, thông qua trưng cầu dân ý.

Ông Schäuble cho rằng, một cuộc trưng cầu quốc gia về Hiến pháp của Đức sẽ là cần thiết để cải cách EU bởi tòa án Hiến pháp nước này đã khẳng định rõ ràng khả năng cơ quan Hiến pháp Đức cho phép chuyển giao nhiều quyền lực hơn cho EU là rất nhỏ. Đây chính là điểm gây chia rẽ trong chính phủ Đức. Bộ Ngoại giao Đức tin rằng kế hoạch đầy tham vọng của CDU sẽ khó trở thành hiện thực, đồng thời hi vọng các quốc gia EU có thể đồng ý thông qua một số công cụ để kiểm soát cuộc khủng hoảng của eurozone, hơn là một cuộc cải tổ mạnh tay.

Liên minh Xã hội Thiên chúa giáo (CSU) hiện đang chia sẻ quyền lực trong liên minh chính phủ liên bang với CDU – thậm chí đã thẳng thừng bác bỏ việc tổ chức lại hoàn toàn các cơ quan của EU. CSU cho rằng việc biến EU thành một liên minh chính trị và tăng cường quyền lực cho Brussel sẽ làm phương hại tới các nền dân chủ tại châu Âu. Các quốc gia châu Âu phải tự cứu lấy mình thay vì thoái thác nghĩa vụ chống khủng hoảng cho một cơ quan chính trị tập trung tại Brussels.

Ngược lại, một số thành viên của Đảng Dân chủ xã hội đối lập (SPD) muốn một cuộc trưng cầu dân ý được tổ chức càng sớm càng tốt còn Đảng Dân chủ xã hội thì hy vọng rằng, cho đến cuộc bầu cử quốc hội tiếp theo, liên minh trung hữu hiện tại của Đức sẽ sa lầy trong vấn đề về cải cách EU.

Nguồn Spiegel/DVT.vn