(TBKTSG Online) - Chiều nay 6-10, Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska Thụy Điển đã công bố Giải Nobel Y sinh học năm 2014 được trao cho các nhà khoa học John O´Keefe, May-Britt Moser và Edvard Moser vì những khám phá của họ về các tế bào thần kinh đã tạo thành hệ thống định vị trong bộ não sinh vật.

Thái Bình

GS Ole Kiehn của Viện Karolinska công bố giải Nobel Y sinh học năm 2014 được trao cho 3 nhà khoa học Anh-Mỹ John O'Keefe và vợ chồng nhà khoa học Na Uy Edvard Moser và May-Britt Moser. Ảnh Reuters

Thông cáo báo chí của Hội đồng Nobel cho biết, năm 1971 giáo sư John O´Keefe đã khám phá được thành phần đầu tiên của hệ thống định vị này. Ông phát hiện có một kiểu tế bào thần kinh trong một khu vực của não bộ gọi là “hippocamus” luôn được kích hoạt khi con chuột ở một vị trí nào đó trong phòng. Các tế bào thần kinh khác cũng sẽ được kích hoạt khi con chuột ở các vị trí khác. Ông O´Keefe kết luận rằng “những tế bào vị trí” (place cells) này sẽ tạo thành hình ảnh bản đồ của căn phòng.

- Giáo sư John O´Keefe, sinh năm 1939, quốc tịch Mỹ & Anh, giáo sư University College of London, Anh Quốc, được một nửa giải, còn vợ chồng nhà khoa học May-Britt MoserEdvard Moser, quốc tịch Na Uy được nửa giải còn lại.

- Giáo sư Edvard Moser sinh năm 1962, và nữ giáo sư May-Britt Moser, sinh năm 1963 đều giảng dạy tại Đại học Khoa học và Công nghệ Na Uy.

Với giải Nobel năm nay, vợ chồng hai nhà khoa học Mosers đã trở thành một trong số ít các cặp vợ chồng cùng nhận giải thưởng cao quý này, như vợ chồng nhà bác học Pierre và Marie Curie.

Hơn ba thập niên sau, năm 2005, hai giáo sư May-Britt và Edvard Moser khám phá ra một thành phần chủ yếu khác của hệ thống định vị của não bộ. Họ xác định được một kiểu tế bào thần kinh khác, mà họ gọi là “tế bào lưới” (grid cells), có chức năng tạo ra một hệ thống điều phối, cho phép định vị và tìm đường một cách chính xác. Nghiên cứu sau đó của họ cho thấy bằng cách nào mà các tế bào vị trí và tế bào lưới có khả năng xác định vị trí và lộ trình di chuyển.

Các phát hiện của John O´Keefe, May-Britt Moser và Edvard Moser đã giải quyết một vấn đề làm bận tâm các nhà triết học và nhà khoa học trong nhiều thế kỷ - làm sao mà não bộ tạo ra được bản đồ về không gian chung quanh chúng ta và bằng cách nào chúng ta có thể đi theo con đường của mình trong một môi trường phức tạp, bằng cách nào mà chúng ta trải nghiệm môi trường của mình?

Ý thức về vị trí và khả năng di chuyển là hết sức cần thiết cho sự sống của chúng ta. Ý thức về vị trí cho chúng ta nhận thức về vị trí trong môi trường. Trong quá trình di chuyển, ý thức vị trí được kết nối với ý thức về khoảng cách dự trên chuyển động và hiểu biết về các vị trí trước đó.

Những cuộc điều tra gần đây với kỹ thuật chụp hình não bộ cũng như nghiên cứu các bệnh nhân phải qua giải phẫu thần kinh đã cung cấp bằng chứng rằng tế bào vị trí và tế bào lưới cũng tồn tại trong não bộ con người... Tri thức về hệ thống định vị của não bộ, do vậy, có thể giúp chúng ta hiểu biết cái cơ chế làm nền tảng của sự mất ý thức về không giam ảnh hưởng tới những người bị bệnh Alzheimer.

Giải Nobel Y học (Medicine) hoặc Y sinh học (Physiology) là giải được công bố đầu tiên, mở đầu cho một loạt các giải Nobel trong các lĩnh vực khoa học khác nhau sẽ tiếp tục được công bố trong những ngày tới.