Người được giới thiệu ứng cử vào Quốc hội khóa XIV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2016 - 2021 phải kê khai tài sản là một trong những điều kiện quan trọng nhằm “sàng lọc” nguy cơ lợi dụng vị trí dân cử để trục lợi, tham nhũng. Vấn đề đặt ra, làm thế nào để bản kê khai tài sản phát huy hiệu quả, không hình thức?

Giam sat de khong hinh thuc - Anh 1

Ảnh minh họa: http://images.motthegioi.vn

Tin vào người ứng cử?

Theo nghị quyết của Hội đồng Bầu cử Quốc gia, người ứng cử phải kê khai tài sản của bản thân, vợ/chồng và các con chưa thành niên (cả con đẻ và con nuôi theo quy định của pháp luật). Các tài sản phải được kê khai gồm nhà đất, công trình xây dựng khác, quyền sử dụng đất; tiền và tài sản, các khoản nợ có giá trị quy đổi từ 50 triệu đồng trở lên (gồm cả tài sản trong nước và ở nước ngoài).

Người ứng cử còn phải kê khai tổng thu nhập trong năm quy đổi thành tiền Việt Nam gồm các khoản lương, phụ cấp, trợ cấp, thưởng, thù lao, cho, tặng, biếu, thừa kế, thu nhập hưởng lợi từ các khoản đầu tư, phát minh, sáng chế và các khoản thu nhập khác.

Để nhân dân thực hiện đầy đủ quyền làm chủ của mình trong việc lựa chọn, giới thiệu, bầu người có đủ đức, đủ tài, xứng đáng đại diện cho nhân dân cả nước tại Quốc hội và HĐND các cấp, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng yêu cầu Thanh tra Chính phủ phối hợp với các cơ quan liên quan hướng dẫn việc kê khai tài sản đối với người được giới thiệu ứng cử Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) và đại biểu HĐND, giải quyết kịp thời các khiếu nại, tố cáo của công dân trước, trong và sau bầu cử.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế cho biết, đến nay Thanh tra Chính phủ đã triển khai hướng dẫn việc kê khai tài sản đối với người được giới thiệu ứng cử ĐBQH và đại biểu HĐND theo Thông tư số 08/2013/TT-TTCP ngày 31/10/2013 của Thanh tra Chính phủ hướng dẫn thi hành các quy định về minh bạch tài sản, thu nhập.

Chỉ khi có khiếu nại, tố cáo về người ứng cử, Mặt trận Tổ quốc mới yêu cầu xác minh việc kê khai tài sản theo quy định, còn không bản kê khai được lưu trong hồ sơ của người ứng cử. “Bất cứ ai khi đã kê khai những vấn đề liên quan đến mình như tài sản phải chịu trách nhiệm chính về bản kê khai đó. Không phải kê khai xong rồi là xong, mà bản kê khai sẽ theo người đó đến hết nhiệm kỳ, nên họ phải chịu trách nhiệm pháp lý về nội dung bản kê khai đó”, ông Nguyễn Văn Pha, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Viêt Nam nhấn mạnh và nêu rõ: “Chúng ta phải tin người ứng cử”.

Lo ngại, không công khai, cử tri không thể giám sát

Dù vậy, vẫn có ý kiến lo lắng, nguy cơ việc kê khai tài sản đối với người ứng cử ĐBQH và đại biểu HĐND lần này vẫn “hình thức, kê khai cho đủ hồ sơ”. PGS.TS Đặng Ngọc Dinh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Hỗ trợ Cộng đồng nhấn mạnh: “Kê khai có công bố trong danh sách cử tri để cho người ta biết không? nếu không công bố thì chẳng có nghĩa lý gì”.

Cùng nhận định, ông Lê Văn Cuông, nguyên Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa cho rằng, cần công khai bản kê khai tài sản của người ứng cử, vừa để làm gương, vừa để cử tri giám sát. “Nếu cử tri thấy kê khai không trung thực, không rõ ràng sẽ phản ánh với cơ quan chức năng để tiến hành xác minh cụ thể và thông báo kết quả giúp cử tri có sự lựa chọn chuẩn xác, tránh tình trạng bầu tù mù, về sau giải quyết hậu quả cũng phức tạp”, ông Cuông bày tỏ.

Thực tế, trong điều kiện quy định về kê khai tài sản nói chung và kê khai tài sản phục vụ cho bầu cử hiện nay thì việc yêu cầu công khai chi tiết bản kê khai của người ứng cử là việc khó. Ngay cả Thanh tra Chính phủ cũng chưa có điều kiện giám sát kê khai tài sản của người ứng cử. Ông Nguyễn Tuấn Anh lý giải “theo cơ chế hiện tại thì “chéo” về mặt thẩm quyền”.

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Hội đồng Bầu cử Quốc gia cần thiết thành lập nhóm công tác liên ngành để kiểm tra, giám sát việc kê khai tài sản dựa trên văn bản hướng dẫn chung của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để bảo đảm tính thống nhất và tuân thủ pháp luật của việc kê khai tài sản ngay trong cuộc bầu cử này.

Ông Cuông lưu ý thêm, biện pháp lâu dài mà chúng ta hướng đến là kiểm soát chi tiêu qua tài khoản để chống rửa tiền, tham nhũng, nhưng hiện vẫn chưa làm được trong khi nhiều nước trên thế giới làm rất hiệu quả. Thực tiễn cuộc sống dòi hỏi phải “nâng cấp” Luật Phòng, chống tham nhũng và quy định kê khai tài sản đi vào thực chất hơn.

Thảo Nguyên