Với nhiều biện pháp quyết liệt được triển khai, công tác quản lý nợ của ngành Thuế trong năm 2016 đã có những kết quả tích cực với con số thu hồi lớn, nhưng thực tế cho thấy vẫn còn nhiều vướng mắc về thể chế chính sách cần phải thay đổi.

Go vuong chinh sach thu doi no thue - Anh 1

Nhiều doanh nghiệp gặp thua lỗ trong sản xuất kinh doanh, không thu được nợ của khách hàng nên không có tiền để nộp ngân sách Nhà nước. Ảnh: Hồng Nụ.

Thiếu chế tài

Theo Tổng cục Thuế, năm 2016, toàn ngành Thuế đã triển khai thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý nợ thuế nhằm đôn đốc thu hồi kịp thời cho ngân sách và hạn chế thấp nhất số nợ mới phát sinh như: Giao chỉ tiêu thu nợ từ cấp Tổng cục cho đến từng bộ phận tham gia trực tiếp thực hiện quy trình quản lý nợ; Đẩy mạnh việc phối hợp giữa bộ phận quản lý nợ với các bộ phận thực hiện các chức năng khác như kê khai, thanh tra, kiểm tra thuế; Phối hợp với người nộp thuế, ngân hàng, Kho bạc Nhà nước để điều chỉnh kịp thời đối với việc hạch toán nhầm các chỉ tiêu trên chứng từ nộp tiền, hạn chế “nợ sai” phát sinh.

Ông Cao Anh Tuấn, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế nhận định: Với việc triển khai các biện pháp nói trên, công tác quản lý nợ đọng thuế năm 2016 ngày càng đi vào nề nếp và đạt được những kết quả tích cực, lũy kế tính đến ngày 31/12/2016 các cục thuế đã đôn đốc thu hồi nợ được ước đạt 42.075 tỷ đồng, tăng 12,1% so với cùng kỳ năm 2015.

Mặc dù công tác quản lý nợ đã có nhiều chuyển biến tích cưc nhưng theo phản ánh từ nhiều cục thuế, tình hình kinh tế của năm 2016 vẫn còn khó khăn dẫn đến việc doanh nghiệp thua lỗ trong sản xuất kinh doanh còn nhiều, không thu được nợ của khách hàng nên không có tiền để nộp ngân sách nhà nước. Số doanh nghiệp nộp hồ sơ ngưng kinh doanh, bỏ trốn hoặc lâm vào tình trạng thua lỗ ngày càng nhiều.

Theo ông Đặng Ngọc Tâm, Cục trưởng Cục Thuế TP. Hồ Chí Minh: Hiện công tác cưỡng chế nợ thuế gặp nhiều khó khăn như tài sản bị kê biên đã thuộc giao dịch đảm bảo (thế chấp), giá trị tài sản không lớn, không có tài sản, tiền mặt hay tiền trong tài khoản ngân hàng không đủ để thực hiện cưỡng chế. Mặt khác, cơ quan Thuế luôn phải chờ thẩm định giá tài sản kê biên và chi phí thẩm định giá này lại khá cao. Do đó, đôi lúc dù đã xác định được số nợ nhưng cơ quan Thuế không có cách nào đòi được”.

Theo phản ánh từ Cục Thuế Lâm Đồng, thực tế nhóm nợ khó thu chiếm khoảng 2/3 trên tổng số tiền thuế nợ, chủ yếu người nộp thuế lâm vào tình trạng giải thể, phá sản, ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ đăng ký kinh doanh, đã cưỡng chế nợ thuế bằng biện pháp thu hồi giấy phép kinh doanh nhưng lại không làm thủ tục giải thể theo quy định của Luật Doanh nghiệp và không thuộc diện được xóa nợ theo quy định của Luật Quản lý thuế.

Một thực tế nữa được ông Nguyễn Trọng Thoan, Cục trưởng Cục Thuế Lâm Đồng cho hay, hiện chế tài chưa đủ sức răn đe, đối với những trường hợp nợ đọng tiền thuế chây ì kéo dài, cơ quan thuế chỉ có chế tài bằng biện pháp hành chính. “Khi cưỡng chế nợ thuế bằng biện pháp tài khoản ngân hàng thì số dư không đảm bảo, biện pháp cưỡng chế thông báo hóa đơn không có giá trị sử dụng thì một số người nộp thuế cố tình sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc cam kết nộp tiền thuế phát sinh trên hóa đơn lẻ, cam kết nộp dần tiền thuế nợ nhưng thực hiện không đúng như cam kết, trong khi đó cơ quan Thuế luôn phải tạo mọi điều kiện tháo gỡ khó khăn để người nộp thuế tiếp tục hoạt động sản xuất kinh doanh. Do vậy nhiều lúc cục thuế cũng rơi vào thế khó”, ông Thoan nói.

Nhiều địa phương cũng phản ánh, trên ứng dụng TMS (Hệ thống quản lý thuế tập trung) vẫn theo dõi tiền chậm nộp đối với nhóm nợ khó thu, dù thực tế tiền thuế nợ không thể thu được, dẫn đến cộng gộp tiền chậm nộp phát sinh vào tổng nợ thuế, tạo áp lực rất lớn cho ngành trong việc thực hiện chỉ tiêu thu nợ và giảm số tuyệt đối thuế nợ đọng.

Tăng liên kết với các luật

Thực tế cho thấy công tác quản lý nợ, cưỡng chế nợ của cơ quan Thuế còn gặp nhiều khó khăn do những vướng mắc về chế tài, cơ chế quản lý. Để giải quyết tình trạng này, lãnh đạo Cục Thuế Lâm Đồng kiến nghị cần bổ sung hành vi người nợ tiền thuế trong Điều 200 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 đối với trường hợp bị cưỡng chế nợ thuế đến biện pháp cuối cùng hoặc có số tiền thuế nợ từ 500 triệu đồng trở lên thì chuyển qua cơ quan điều tra để thực hiện điều tra, làm rõ và xử lý hành vi chiếm dụng tiền thuế theo Bộ Luật Hình sự.

Mặt khác, nên bổ sung trong Luật Tổ chức tín dụng khi tổ chức tín dụng giải quyết hồ sơ vay vốn hoặc đáo hạn để doanh nghiệp tiếp tục hoạt động kinh doanh thì phối hợp cùng cơ quan Thuế ràng buộc thanh toán tiền thuế nợ thông qua hợp đồng vay vốn, đáo hạn nhằm nâng cao trách nhiệm trong công tác phối hợp xử lý các khoản nợ thuế.

Ông Nguyễn Trọng Thoan cũng đề xuất, Tổng cục Thuế xem xét hướng dẫn cụ thể hoặc bổ sung trong Quy trình về trình tự thu nợ đọng, thủ tục cưỡng chế nợ thuế theo quy định điểm a, Khoản 2, Điều 41, Thông tư 156/TT-BTC: Doanh nghiệp chấm dứt hoạt động không theo thủ tục giải thể, phá sản doanh nghiệp chưa hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế thì chủ doanh nghiệp tư nhân, chủ tịch hội đồng thành viên hoặc chủ sở hữu công ty trách nhiệm hữu hạn, chủ tịch hội đồng quản trị của công ty cổ phần, trưởng ban quản trị của hợp tác xã chịu trách nhiệm nộp phần thuế nợ còn lại.

Riêng đối với tiền nợ thuế khó thu, theo quy định trên 10 năm sẽ tiến hành thủ tục xóa nợ. Tuy nhiên, Cục trưởng Cục Thuế Bà Rịa Vũng Tàu cho rằng, thực tế với tiền nợ thuế khó thu do cơ quan cấp có thẩm quyền đã có quyết định thu hồi giấy đăng ký kinh doanh thì coi như doanh nghiệp không còn tồn tại. Vị này kiến nghị các trường hợp này cơ quan Thuế được xóa nợ ngay sau một năm kể từ ngày có quyết định thu hồi giấy đăng ký kinh doanh của cơ quan có thẩm quyền.

Thực tế khác, hiện nay số liệu trên ứng dụng TMS còn chưa chính xác. Trong khi đó quy định việc phối hợp giữa các bộ phận trong công tác xử lý dữ liệu chưa rõ ràng. Lãnh đạo nhiều cục thuế kiến nghị Tổng cục Thuế ban hành quy chế phối hợp giữa các bộ phận trong cơ quan Thuế quy định việc xử lý dữ liệu trên ứng dụng TMS trong đó quy định rõ trách nhiệm của từng bộ phận trong việc xử lý dữ liệu trên TMS.

Năm 2017, Tổng cục Thuế sẽ thông báo danh sách DN nợ thuế, yêu cầu các cục thuế đôn đốc, cưỡng chế nợ, công khai thông tin nợ thuế; kịp thời ban hành thông báo tiền thuế nợ và phạt chậm nộp để đôn đốc thu nợ. Đối với khoản nợ trên 90 ngày, khoản nợ đã hết thời gian gia hạn nộp thuế, người nộp thuế có hành vi bỏ trốn, tẩu tán tài sản, cơ quan Thuế thực hiện cưỡng chế nợ thuế theo quy định. Cơ quan Thuế địa phương báo cáo cấp có thẩm quyền cơ chế xử lý khoản nợ thuế không có khả năng thu hồi.

Đặc biệt, ngành Thuế sẽ tiếp tục rà soát sửa đổi bổ sung quy trình Quản lý nợ và cưỡng chế nợ thuế, ứng dụng CNTT trong các khâu của công tác quản lý nợ và cưỡng chế nợ thuế; điện tử hóa hệ thống quy trình nghiệp vụ quản lý nợ thuế và cưỡng chế nợ.

Thùy Linh