Chiến tranh qua đi, hòa bình lập lại, Việt Nam gác lại quá khứ nhìn về tương lai. Tuy nhiên, tương lai lại tồn tại sự đau đớn và tuyệt vọng khi hàng triệu người dân đang phải hứng chịu nỗi đau da cam. Đến nay nỗi đau da cam chưa thể xoa dịu vì hành trình đi tìm công lý vẫn đầy gian nan.

Nạn nhân da cam tiếp tục hành trình đòi công lý

Theo các nhà khoa học Mỹ và Việt Nam, tại Việt Nam số người bị nhiễm và phơi nhiễm chất độc này có khoảng 5 triệu người. Nạn nhân rải rác khắp cả nước, trong đó có hơn 1 triệu cựu chiến binh gồm người tham gia cách mạng, bội đội, thanh niên xung phong. Có khoảng 3 triệu người đi lại khó khăn sinh sống tại gia đình, các trung tâm từ thiện, số còn lại không nơi nương tựa do cha mẹ đã qua đời.

Chất độc dioxin phá hủy môi trường đất, nước, gây ung thư và dị tật bẩm sinh ở người, chính vì vậy nhiều gia đình có 5 - 6 nạn nhân bệnh tật triền miên, không thể lao động để duy trì cuộc sống, đời sống khó khăn cùng cực. Đối với những gia đình có cha hoặc mẹ bị nhiễm thì không ai trong gia đình tránh khỏi dị tật di truyền. Không chỉ người dân Việt Nam bị nhiễm chất độc hóa học mà nhiều binh lính Mỹ, Hàn Quốc, Australia… từng tham chiến ở Việt Nam cũng bị phơi nhiễm. Sự thật về tội ác rất rõ ràng nên những người Mỹ bị nhiễm chất độc dioxin đã được Chính phủ Mỹ khắc phục hậu quả về y tế từ năm 1972. Trong khi đó, nạn nhân da cam của Việt Nam vẫn phải gian nan đấu tranh đòi công lý. Cụ thể, Việt Nam đã 3 lần khởi kiện nhưng Chính phủ Mỹ đều bác đơn với lý do chưa đủ chứng cớ mà trách nhiệm này theo luật pháp Mỹ thuộc các công ty hóa chất của Mỹ. Họ lý giải, các công ty hóa chất sản xuất, quân đội Mỹ tiêu thụ, người hưởng thụ là Việt Nam (?).

Quá trình đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân da cam đằng đẵng, dai dẳng và đầy gian truân nhưng theo bà Tố Nga (Việt kiều Pháp) – người nhiệt huyết đấu tranh đòi công lý cho nạn nhân da cam cho rằng: "Đấu tranh cho nạn nhân da cam vô cùng khó khăn nhưng không có nghĩa là không đấu tranh đến cùng”. Mặc dù gặp rất nhiều khó khăn song cuộc đấu tranh này nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của nhân dân thế giới, đặc biệt là người Mỹ. Tháng 4-2010, hàng ngàn người dân tại thành phố New York đã xuống đường biểu tình đòi Công ty hóa chất Dow Chemical phải có trách nhiệm với các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. Ngoài ra năm 2009, tại Paris phiên tòa công luận quốc tế ủng hộ nạn nhân da cam/dioxin tại Việt Nam đã được diễn ra trong sự ủng hộ của nhân dân thế giới.

Sau nhiều năm đấu tranh vì công lý với những sự thật được phơi bày về nỗi đau da cam, Chính phủ Mỹ chỉ mới dừng lại ở thỏa thuận chi 40 triệu USD tẩy môi trường tại sân bay Đà Nẵng, Phù Cát và Biên Hòa trong vòng 3 năm (từ năm 2010 -2012). Với tộc ác da cam mà Mỹ gây ra tại Việt Nam thì thỏa thuận của Chính phủ Mỹ thời gian qua hoàn toàn chưa thỏa đáng. Thiếu tướng Trần Ngọc Thổ - Phó Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (VAVA) khẳng định: "Việt Nam không muốn bỏ tù ai, chỉ muốn người gây ra tội ác da cam phải có trách nhiệm chăm sóc sức khỏe y tế cho nạn nhân”. Theo ông Trần Ngọc Thổ, với mục đích đấu tranh đòi lại công lý cho nạn nhân da cam, năm nay VAVA tiếp tục khởi kiện với 2 nội dung: tẩy độc môi trường và chăm sóc y tế cho nạn nhân. Kết quả như thế nào còn phụ thuộc vào phán quyết của tòa án Mỹ. Như vậy hành trình đấu tranh tìm công lý của nạn nhân da cam tiếp tục dai dẳng, phức tạp và chưa có hồi kết.

THANH GIANG