KTĐT - Chính sách phân cấp quản lý đầu tư cho các địa phương, bên cạnh mặt tích cực là nhằm tăng cường tính tự chủ, năng động của địa phương, nhưng mặt trái của nó cũng bộc lộ khá rõ.

Điều đó được thể hiện rõ nét trong thời gian gần đây, ở nhiều địa phương đang diễn ra “làn sóng” rút giấy phép đầu tư hàng loạt dự án. Số liệu chưa đầy đủ cho thấy, tỉnh Bắc Ninh có 46 dự án bị rút giấy phép, Tây Ninh có 22 dự án, Lâm Đồng 29 dự án, Ninh Thuận 12 dự án, 12 dự án ở Phú Quốc (Kiên Giang), 23 dự án ở Dung Quất (Quảng Ngãi)... “làn sóng” rút phép đầu tư hiện nay trái ngược hẳn với phong trào “trải thảm đỏ”, “trải chiếu hoa”, tranh thủ hấp dẫn, thu hút đầu tư bằng mọi giá trước đây. Theo một chuyên gia kinh tế cao cấp, chủ trương phân cấp đầu tư cho các địa phương là đúng hướng và cần thiết. Tuy nhiên, mọi việc đang trở nên nghiêm trọng khi số lượng các dự án sân golf, thép, lọc dầu, bất động sản... được cấp phép tăng đột biến. Với số lượng dự án chủ yếu trong các lĩnh vực đòi hỏi nhiều năng lượng, sử dụng nhiều tài nguyên, ít tạo ra hàng hóa... tăng mạnh trong năm vừa qua, phải chăng đang có sự lợi dụng từ phía các nhà đầu tư nước ngoài về giá lao động rẻ, các quy định về môi trường còn lỏng lẻo... và đặc biệt là quy hoạch phát triển địa phương, vùng miền đang rất thiếu và yếu. Ông Nguyễn Xuân Trung, Cục phó Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, cái “được” nhất trong việc phân cấp là thủ tục hành chính. Việc cấp giấy chứng nhận đầu tư đã thông thoáng hơn, nhà đầu tư thay vì phải gõ nhiều “cửa” giờ chỉ còn một “cửa” duy nhất. Tuy nhiên, tình trạng tranh thủ thu hút đầu tư nước ngoài kéo theo phong trào “chèo kéo”, chào mời nhà đầu tư bằng mọi cách ở các địa phương, khiến cho giấy phép được cấp quá dễ dãi, mục tiêu ưu tiên hàng đầu là nhanh chóng “lấp đầy” các khu công nghiệp. Thậm chí có nhiều địa phương, cứ thấy nhà đầu tư nước ngoài là trải thảm đỏ, xem vốn đăng ký cao là được chấp thuận. Vì thế mới có tình trạng “cắt” đất nông nghiệp làm sân golf quá dễ dãi nay lại phải thu hồi. Ở khu kinh tế Dung Quất, để chuẩn bị triển khai dự án thép Tycoon (Đài Loan) mà hơn 3 năm qua chưa “động đậy” gì, tỉnh Quảng Ngãi đã phải di dời 12 nhà máy đã được xây dựng tại đây... Chính vì thực tế này mà gần đây, ở nhiều địa phương đang diễn ra “làn sóng” rút giấy phép đầu tư hàng loạt dự án. Ở hầu hết các địa phương, lý do đưa ra khi rút giấy phép các dự án là do các chủ đầu tư không đủ năng lực tài chính, các mục tiêu trong giấy phép đã cấp không được thực hiện, tiến độ bị ngưng trệ, kéo dài hoặc doanh nghiệp lập dự án với mục đích chiếm dụng đất, chuyển nhượng để hưởng lợi. Việc không phải thẩm định nguồn vốn thực hiện dự án là một sự cải cách đáng kể, nhưng lãnh đạo Sở Kế hoạch và Đầu tư một số tỉnh phía Bắc cho rằng, điều đó khiến các địa phương có thể lúng túng trước các dự án đăng ký hàng trăm triệu đến hàng tỷ USD vốn và đi kèm theo đó là áp lực hậu kiểm. Dù thủ tục đầu tư đã thông thoáng hơn, nhưng nhiều địa phương cho biết, họ đang phải chịu áp lực khác trong việc tiền kiểm các dự án khi mà mức độ phức tạp về công nghệ, tính chất của dự án ngày càng tăng, trong khi nhân lực của các ban quản lý lại thiếu, yếu. Phải chăng việc phân cấp còn bất cập và mâu thuẫn cần giải quyết dứt điểm? Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, việc tăng sự thông thoáng về thủ tục đầu tư đồng thời cũng tăng những dự án đạt hiệu quả, trong thực tế không hề mâu thuẫn nhau nếu làm đúng từ đầu và nếu các địa phương nâng cao năng lực thẩm định dự án. Việc đặt ra các quy hoạch tổng thể, các giới hạn cần tuân thủ trong phân cấp đầu tư, tránh để rút giấy phép tràn lan, không hề triệt tiêu tính sáng tạo trong thu hút đầu tư của các địa phương. Đơn cử như việc Bộ Công Thương mới đây phải đặt ra bốn tiêu chí cho việc cấp phép dự án thép và yêu cầu các địa phương tuân thủ là một ví dụ. Làm được như vậy, vừa thuận tiện cho địa phương, vừa thuận tiện cho nhà đầu tư không phải vừa làm, vừa ngóng. Ông Nguyễn Xuân Trung cũng cho biết, tới đây sẽ phải xem xét lại một số dự án mà địa phương cấp phép tràn lan, không phù hợp với quy hoạch chung. Việc này, theo ông Trung, Bộ Kế hoạch và Đầu tư có thể làm đầu mối, phối hợp với các Bộ, ngành khác như Bộ Công Thương, Tài nguyên và Môi trường... cùng thực hiện. Các dự án, sau khi thẩm định lại, nếu thấy “được” nhiều hơn thì tiếp tục cho làm, còn nếu thấy không thuận lợi, thì Thủ tướng Chính phủ sẽ quyết định. V.B