Dù vấp phải lệnh cấm vận quyết liệt từ Mỹ và Phương Tây, nhưng Iran tự tích lũy được cho mình một vài hệ thống tên lửa phòng không tiên tiến trên thế giới.

Từ các cuộc chiến Iraq 2003, Libya 2011, người Iran thừa hiểu rằng nếu Mỹ và Phương Tây quyết định tấn công nước này thì họ sẽ phải đương đầu với các cuộc không kích từ tên lửa hành trình, máy bay ném bom, máy bay chiến thuật hiện đại.

Vì vậy, trong nhiều năm trở lại đây, bên cạnh việc xây dựng lực lượng tên lửa đạn đạo chiến lược, Iran còn tập trung mua mới nhiều hệ thống phòng không tiên tiến trên thế giới (chủ yếu từ Nga) nhằm hiện đại hóa mạng lưới bảo vệ không phận nước này.

Dưới đây là một vài hệ thống phòng không tiên tiến của Iran:

Tor-M1

Tháng 12/2005, Iran ký hợp đồng với Nga mua 29 hệ thống Tor-M1 trị giá 700 triệu USD. Toàn bộ hệ thống Tor-M1 được chuyển giao trong giai đoạn 2006-2007.

Hệ thống tên lửa đất đối không tầm trung Tor-M1 do Nga thiết kế phát triển cho nhiệm vụ tiêu diệt máy bay, trực thăng, tên lửa hành trình, vũ khí chính xác cao, máy bay không người lái, tên lửa đạn đạo.

Hệ thống Tor-M1 gồm: xe vận tải bánh xích lắp các bộ phận 8 tên lửa đối không 9M330, radar, hệ thống điều khiển hỏa lực và cụm chỉ huy điều khiển.

Thông thường, theo biên chế của lực lượng phòng không Nga thì một tiểu đoàn Tor-M1 gồm 3-5 đại đội (một đại đội có 4 xe vận tải mang phóng TLV).

Tor-M1 có thể phát hiện và theo dõi cùng lúc 48 mục tiêu ở cự ly tối đa 25km và đồng thời tiêu diệt hai mục tiêu trong số đó.

Tên lửa đối không 9M330 dài 3,5m, trọng lượng phóng 167kg, lắp đầu đạn nổ phân mảnh 15kg, tốc độ bay 850m/s. 9M330 có tầm bắn tối đa 12.000m, độ cao bay 6.000m.

Khi phóng, tên lửa 9M330 sẽ được đẩy ra khỏi ống phóng bằng động cơ phụ lên cao 20m trước khi động cơ rocket nhiên liệu rắn khởi động đưa nó tới mục tiêu. Tên lửa điều khiển bằng lệnh dẫn đường vô tuyến.

2K12 Kub (SA-6)

Trong giai đoạn 1995-1996, lực lượng phòng không Iran đã tiếp nhận 8 hệ thống tên lửa đất đối không tầm trung 2K12 Kub từ Nga. Tuy nhiên, nước này chưa bao giờ “trưng” ra 2k12 Kub trước công chúng.

Hệ thống tên lửa phòng không 2K12 Kub (NATo định danh là SA-6) được thiết kế để tiêu diệt tất cả mối đe dọa từ trên không.

Một tổ hợp 2K12 Kub gồm:

- Radar điều khiển hỏa lực 1S91 đặt trên khung thân xe bánh xích chuyên dụng GM-568. 1S91 gồm 2 cụm radar: radar bám bắt mục tiêu 1S11 và radar chiếu chùm sóng liên tục vào mục tiêu 1S31. Tầm hoạt động của 1S91 là 50km.

- Xe mang phóng tên lửa 2P25, trên khung thân xe đặt 3 đạn tên lửa đất đối không 9M336 lắp đầu đạn phân mảnh nặng 59kg. Tên lửa có khả năng tiêu diệt mục tiêu ở cự ly tối đa 24km, ở độ cao từ 100-14.000m, lắp đầu tự dẫn radar bán chủ động.

- Xe vận tải bánh hơi mang đạn dự trữ cung cấp cho xe 2P25.

Ngoài ra, 2K12 Kub còn phải có sự hỗ trợ từ các hệ thống radar khác làm nhiệm vụ tìm kiếm, phát hiện, theo dõi mục tiêu trên không ở tầm xa, tầm thấp để cung cấp thông tin cho đài radar điều khiển 1S91. Gồm: radar cảnh báo sớm P-12 (cự ly 200km), radar cảnh báo sớm P-40 (cự ly 370km), radar cảnh báo sớm P-15 (cự ly 150km), radar đo độ cao Thin Skin hoăc Side Net (cự ly 240km) và radar nhận diện địch – ta.

HQ-7

Trong biên chế của Iran còn có hệ thống tên lửa phòng không tầm ngắn HQ-7 do Trung Quốc sản xuất dựa theo thiết kế Crotale của Pháp. Theo biên chế của Trung Quốc, một tiểu đoàn HQ-7 có ba khẩu đội chiến đấu và một khẩu đội hậu cần.

Mỗi khẩu đội chiến đấu gồm đơn vị tìm kiếm, ba đơn vị hỏa lực, ba hệ thống ngắm quang học và 4 máy phát điện 40kW.

Theo đó, đơn vị tìm kiếm trang bị radar tìm kiếm có thể phát hiện mục tiêu ở cự ly từ 3.200m tới 18.400m. Bộ phận xử lý dữ liệu có khả năng xử lý 30 mục tiêu và liên kết với hệ thống radar theo dõi cùng lúc 12 mục tiêu.

Đơn vị hỏa lực gồm 4 hoặc 8 ống phóng chứa đạn tên lửa (đặt trên xe tự hành), kết hợp với radar theo dõi đơn xung có tầm hoạt động 17.000m, hệ thống theo dõi TV với cự ly 15.000m, bộ phận xử lý dữ liệu.

Loại tên lửa dùng cho hệ thống HQ-7 có tầm bắn từ 500m tới 8.600m (mục tiêu bay tốc độ 400m/s) hoặc 10.000m (mục tiêu bay tốc độ 300m/s) hoặc 12.000m (mục tiêu là trực thăng), trần bay tiêu diệt mục tiêu từ 30m-5.000m.

Không rõ số lượng Iran nhận từ Trung Quốc, có nguồn tin cho rằng Iran đã sao chép lại HQ-7 mang tên Shahab Thaqeh.

Bên cạnh HQ-7, từ trước thời điểm Cách mạng Hồi giáo Iran 1979, nước này dưới thời vua Shah còn nhận được 45 hệ thống tên lửa đối không tầm ngắn Rapier và Tigercat do Vương quốc Anh chế tạo. Cho đến ngày nay, chỉ còn số lượng rất ít Rapier hoạt động.

Pantsyr S1

Không được Nga trực tiếp bán cho hệ thống phòng không tầm ngắn pháo – tên lửa kết hợp Pantsyr S1 cực kỳ hiện đại. Iran đã tìm cách mua lại từ Syria ít nhất 10 hệ thống loại này.

Pantsyr S1 thiết kế để tấn công tiêu diệt máy bay, trực thăng, tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo, bom có điều khiển.

Hệ thống được đặt trên khung thân xe vận tải bánh hơi hạng nặng KamAZ-6560. Pantsyr lắp radar theo dõi và bám bắt mục tiêu đa băng tần có thể phát hiện đối phương ở tầm 30km, theo dõi ở cự ly 24km. Ngoài ra, còn có thiết bị quan sát nhiệt ảnh và quang học hỗ trợ khi cần thiết.

Vũ khí chính của hệ thống Pantsyr S1 gồm:

- 12 tên lửa đối không 57E6 bảo quản trong công te nơ, tên lửa có hai tầng phóng dùng động cơ rocket nhiên liệu rắn. Tầm bắn tên lửa đạt từ 1-20km, độ cao bay 8km, tốc độ hành trình gấp 3 lần vận tốc âm thanh, hệ dẫn đường vô tuyến.

- Hai pháo 30mm (6 nòng) có tốc độ bắn cực nhanh 5000 phát/phút, tầm bắn tiêu diệt mục 4.000km.

Tên lửa có thể phóng kể cả xe đang di chuyển nhưng khi dùng pháo thì yêu cầu xe phải đứng yên. Xác xuất tiêu diệt mục tiêu đạt 60%-80% tùy thuộc vào kiểu loại mục tiêu và điều kiện bắn.

S-200

Hệ thống tên lửa phòng không tầm xa S-200 do Liên Xô thiết kế từ những năm 1960 để tiêu diệt máy bay ném bom tầm xa chiến lược của đối phương. Có thể nói, S-200 là thứ vũ khí phòng không mạnh nhất mà Iran có được.

Trận địa S-200 bố trí 6 bệ phóng tên lửa cố định và cụm radar điều khiển hỏa lực ở trung tâm.

Thành phần chính của S-200:

- Đạn tên lửa 5V21, loại đạn này có 4 động cơ rocket nhiên liệu rắn được khởi động đầu tiên khi phóng (thời gian cháy 3,1-5 giây) và động cơ rocket nhiên liệu lỏng (thời gian cháy 51-150 giây) giúp tên lửa đạn tầm bắn lên tới 150km-300km (tùy từng biến thể), tốc độ gấp 4 lần vận tốc âm thanh, trần bay tiêu diệt mục tiêu từ 300m-20.000m (lên tới 35.000m ở biến thể sau này).

Đạn 5V21 lắp đầu đạn nổ phân mảnh nặng 217kg, khi nổ nó sẽ “giải phóng” 16.000 mảnh 2g và 21.000 mảnh 3,5g. Đạn được điều khiển bằng hệ dẫn đường vô tuyến bán chủ động ở pha giữa kết hợp đầu tự dẫn radar bán chủ động ở pha cuối.

- Radar kiểm soát hỏa lực 5N62 có tầm hoạt động 270km, dùng để theo dõi và chiếu chùm sóng (dẫn đường cho tên lửa) đánh vào mục tiêu.

Kết hợp với hệ thống radar phụ trợ:

- Radar cảnh báo sớm P14/5N84A có tầm hoạt động 600km.
- Radar cảnh báo sớm Kabina 66/5N87 có tầm hoạt động 370km.
- Radar phát hiện và theo dõi mục tiêu P-35/37 (tích hợp tính năng nhận diện địch – ta) có tầm hoạt động 392km.
- Radar đo độ cao Side Net có tầm hoạt động 240km.
- Radar phát hiện mục tiêu P-15M(2) tầm hoạt động 128km.

Các hệ thống radar này sẽ truyền dữ liệu mục tiêu về đài điều khiển tính toán dẫn đường cho tên lửa đánh chặn tiêu diệt máy bay địch.
Ngoài ra, Iran còn có nhiều hệ thống pháo, tên lửa phòng không ở thế hệ cũ hơn. Đối với lưới phòng không tầm thấp của Iran hội tụ chừng 1.700 pháo phòng không gồm: ZPU-2/4 cỡ 14,5mm, ZU-23 cỡ 23mm, Type 55 cỡ 37mm, S-60 57mm, pháo tự hành ZSU-23-4 (4 nòng cỡ 23mm, có radar điều khiển), pháo tự hành ZSU-57-2 (2 nòng cỡ 57mm). Hầu hết, các loại pháo này đều có xuất xứ từ Liên Xô.

Đối với tên lửa vác vai thì nước này có số lượng vài nghìn hệ thống, đa chủng loại: SA-7, SA-14, SA-16, SA-18, FIM-92 Stinger, HN-5, RBS-70…

Tất nhiên, công nghiệp quốc phòng non trẻ của Iran tự sáng chế không ít vũ khí phòng không. Điển hình, Iran gần đây tuyên bố đưa vào sản xuất hàng loạt hệ thống pháo phòng không Mesbah 1 với 8 nòng pháo kết hợp radar điều khiển hỏa lực, tốc độ bắn 4.000 phát/phút.

Mesbah hữu hiệu khi đối phó với các loại tên lửa hành trình đối đất – loại vũ khí mà Mỹ và Phương Tây thường xuyên sử dụng khi mở đầu cuộc chiến.

Về tên lửa, Iran sản xuất tên lửa vác vai đối không Misagh-1/2 dựa theo loại QW-1 của Trung Quốc. Iran cũng sao chép hệ thống phòng không tầm trung I-HAWK (có mặt trong biên chế quân đội Iran từ trước 1979) mang tên Mersad dùng tên lửa Shahin (dựa theo loại MIM-23B dùng cho hệ thống I-HAWK.

Hay như hệ thống tên lửa đối không tầm cao Sayyad-1, Iran sao chép cải tiến từ loại HQ-2 (Trung Quốc).

Đặc biệt, trong một lễ duyệt binh biểu dương sức mạnh lực lượng vũ trang Iran tổ chức gần đây, nước này đã trình diễn trước công chúng hệ thống tên lửa đối không tầm cao Bavar-373 tương tự S-300 của Nga.

Đây có lẽ là nỗ lực của Iran khi mà nước này “năm lần bảy lượt” bị Nga từ chối cung cấp S-300. Tuy nhiên, tính năng, hiệu quả chiến đấu của Bavar-373 đến đâu vẫn nằm trong vòng bí mật.

Hệ thống tên lửa phòng không tầm trung Tor-M1 trong lễ duyệt binh của Iran .

Xe mang tên lửa của hệ thống tên lửa phòng không tầm trung 2K12 Kub (SA6) trong lễ duyệt binh của Iran .

HQ-7 của Iran phóng tên lửa.

Hệ thống pháo – tên lửa kết hợp Pantsyr S1 (minh họa).

Xe chở đạn tên lửa của hệ thống S-200 trong lễ duyệt binh của Iran .

Đạn tên lửa hệ thống S-200 phóng thử.

Hệ thống pháo phòng không Mesbah 1.

Hệ thống tên lửa phòng không tầm trung Mersad do Iran tự sản xuất.

Lê Phương - (tổng hợp)