Có người tàn phế nằm một chỗ, có người phải lê một chân đi bán vé số.

Cả một dãy núi dưới chân đèo Cả thuộc hai xã Hòa Xuân Nam, Hòa Xuân Tây, huyện Đông Hòa, Phú Yên là một đại công trường khai thác đá lậu với cả ngàn thợ. Những năm gần đây, ở các dãy núi đá bỗng dưng xuất hiện nhiều chủ mỏ đá. Đầu tháng, họ ứng tiền cho các lao động nghèo để thu hút thợ chẻ đá. Phần lớn những người nghèo đều ứng tiền, sau đó bán lại sản phẩm cho các chủ mỏ với giá rẻ mạt. “Chẻ đá: Rất ớn!” Mất hơn 1 tiếng đồng hồ tôi mới lên được nơi anh Nguyễn Ngọc Khánh đang “dọn chân” một tảng đá nặng hàng chục tấn để cả nhóm bẫy xuống. Tay trần, chân không giày dép, anh Khánh đang cố đu bám vào tảng đá khổng lồ nằm chênh vênh ở lưng chừng núi để đục khoét. Đây là công đoạn nguy hiểm nhất. Từ chỗ anh Khánh nhìn xuống trông như một vực thẳm dựng đứng, quốc lộ 1A chạy ngang chân núi trở thành một lằn ranh bé xíu. Anh Khánh cho biết: “Có khi phải mất cả tuần hoặc hơn mới dọn xong và bẫy được một tảng đá như thế này cho lăn xuống dưới, sau đó mới chẻ. Càng lên cao càng dễ dọn nhưng cũng càng nguy hiểm hơn vì không biết nó lăn lúc nào. Ngồi chẻ những tảng đá này rất “ớn” vì nó dễ bị sập lắm!”. Thợ đá Phạm Ngọc Hoàn, một thành viên trong nhóm, giải thích: “Chúng tôi phải lăn xuống dưới để dễ chẻ và dễ vận chuyển ra đường. Trước khi cho tảng đá lăn, chúng tôi đã lăn mấy hòn đá nhỏ hơn để chắn trước rồi. Khi bẫy để nó lăn xuống phải có người canh chừng, chứ không dễ chết người lắm!”. Ngay bên dưới anh Khánh là hàng trăm thợ đá đang cần mẫn đục, chẻ. Đi suốt buổi sáng nhưng tôi không hề thấy một thợ đá nào có trang thiết bị bảo hộ lao động, kể cả khẩu trang, kính hay găng tay... Ông Phạm Tiến Lân, một thợ đá ở thôn Bàn Nham Nam, cho biết thợ chẻ đá nào cũng có những mảnh sắt dính bám trong da thịt. Đó là những mảnh sắt từ búa, đục văng ra khi chẻ đá. “Những mảnh sắt này chạy khắp da thịt, mỗi khi trở trời đau lắm nhưng đi bác sĩ lấy ra thì phải mổ vào gân đau chịu không nổi và cũng không thể lấy hết” - thợ đá Lê Văn Ráng nói. Nhiều thợ đá cho biết hầu như tuần nào họ cũng nhờ bác sĩ lấy dăm đá ra khỏi mắt. Chuyện đá gây toạc da chảy máu, đá lăn gãy chân, gãy tay xảy ra như cơm bữa. Thế nhưng anh cho hay trong cả ngàn thợ đá ở các mỏ đá này chỉ có vài chục người tự bỏ tiền mua bảo hiểm. Giữa chủ mỏ và các thợ đá không hề có hợp đồng lao động nên các chủ mỏ cũng không quan tâm đến vấn đề này. Tất cả thợ chẻ đá ở xã Hòa Xuân Tây, Đông Hòa, Phú Yên đều không được bảo hộ lao động (trái). Cậu bé Huỳnh Tuấn Vũ (phải), 15 tuổi là một trong những thợ đá nhỏ tuổi ở núi Hòn Dông. Ảnh: TẤN LỘC Đành kêu cứu sơn thần, thổ địa! Tôi đến núi Gò Dông - nơi có bốn mỏ đá lớn thuộc xã Hòa Xuân Tây - khi các thợ đá ở đây đang góp tiền mua gà làm lễ cúng sơn thần, thổ địa. Ông Phan Minh Hùng, một trong những thợ đá lớn tuổi ở vùng núi này, giải thích: “Chúng tôi không có tổ nghề. Gần đây không hiểu sao anh em cứ bị nạn liên tục nên mọi người góp lại để làm lễ cúng sơn thần, thổ địa, cầu bình an”. Ngay cả những thợ đá lâu năm cũng không nhớ hết đã xảy ra bao nhiêu vụ tai nạn ở các mỏ đá này. Đã có ít nhất gần 10 thợ đá ở địa phương này bỏ mạng vì bị đá đè và gần như mỏ đá nào cũng có người chết. Chỉ riêng tại núi Hòn Dông, trong ba năm qua đã có tới năm thợ đá tử nạn nên nhiều người gọi các mỏ đá này là những “mỏ đá tử thần”. Ông Hùng kể: ông cứ ám ảnh mãi trước cái chết của người bạn đồng nghiệp Nguyễn Văn Luận ở thôn Bàn Nham Nam. Hôm ấy, ngay khi tảng đá do ông Luận đục khoét nhiều ngày vừa đổ xuống thì một tảng đá khác cũng lăn theo. Ông Hùng và nhiều thợ đá đành bất lực đứng nhìn vì tảng đá đè trên lưng ông Luận quá lớn. Còn anh Nguyễn Xuân Thành, ở thôn Bàn Nham Nam chỉ mới theo nghề thợ đá được mấy năm nhưng đã ba lần chứng kiến đồng nghiệp bị đá đè, đá trụt làm chết tại chỗ. Ngược lên lưng chừng núi Hòn Dông, tôi nhìn thấy một túp lều nhỏ là nơi trú ngụ của anh Bảy Nheo, vốn là một chẻ đá giỏi ở vùng này. Cách đây hơn hai năm, trong một lần bẫy đá, do chạy không kịp nên anh bị đá đè gãy hai chân. Gia đình đã bán nhà để chạy chữa nhưng không cứu được đôi chân của anh. Cũng bị đá đè nhưng hoàn cảnh ông Nguyễn Thanh ở thôn Phú Khê 1 càng bi đát hơn khi giờ đây ông đã bị tàn phế phải nằm một chỗ. May mắn hơn một chút, ông Nguyễn Ngọc Tuân ở thôn Bàn Nham Nam bị đá đè nát xương, nhiễm trùng nhiều lần, phải cắt bỏ một chân. Đầu năm 2008, một vụ sập hầm khai thác đá tại mỏ đá Hóc Trùm thuộc xã Hòa Xuân Tây, huyện Đông Hòa làm ba thợ chẻ đá chết tại chỗ. Đến nay, vụ việc này vẫn chưa được xử lý do cơ quan chức năng chưa xác định được chủ thật sự của mỏ đá là ai. Việc kiểm tra khai thác đá liên quan đến trách nhiệm của nhiều ngành và chính quyền địa phương. Hiện nay, hầu hết các điểm khai thác đá tại hai xã Hòa Xuân Nam, Hòa Xuân Tây đều hoạt động trái phép với số lượng rất đông người. Những người thuê lao động khai thác đá đều không chấp hành các quy định về an toàn lao động. Tuy nhiên, ngành LĐ-TB&XH không thể nào kiểm tra thường xuyên hết được. Ông NGUYỄN PHẤT, Phó Giám đốc Sở LĐ-TB&XH Phú Yên TẤN LỘC (Còn tiếp)