(GD&TĐ) - Tình hình và hiệu quả sử dụng vốn vay, viện trợ của nước ngoài (ODA), của các Tổ chức phi Chính phủ đầu tư cho ngành GD&ĐT do Bộ GD&ĐT quản lý trong 5 năm gần đây đã được Bộ trưởng Phạm Vũ Luận trả lời chi tiết, cụ thể tới cử tri quan tâm.

Đầu tư cho giáo dục từ các nguồn đã được cải tiến đáng kể.

Cử tri hỏi:

Trong những năm qua, ngành giáo dục và đào tạo đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư từ nhiều nguồn kinh phí khác nhau, trong đó có vốn vay, viện trợ của nước ngoài và các tổ chức phi Chính phủ, thể hiện rõ nhất là đầu tư vốn trái phiếu Chính phủ về Đề án kiên có hóa trường, lớp học và nhà công vụ cho giáo viên giai đoạn 2008-2012 theo Quyết định số 20/2008/QĐ-TTg ngày 01/02/2008 của Thủ tướng Chính phủ.

Đề nghị cho biết tình hình và hiệu quả sử dụng vốn vay, viện trợ của nước ngoài và các tổ chức phi Chính phủ đầu tư cho ngành giáo dục và đào tạo do Bộ quản lý trong 5 năm gần đây.

Bộ trưởng trả lời:

Trong 5 năm qua, ngành giáo dục và đào tạo đã được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư từ nhiều nguồn kinh phí khác nhau, trong đó có vốn vay, viện trợ của nước ngoài và các tổ chức phi Chính phủ.

1.Tình hình và hiệu quả sử dụng vốn vay, viện trợ của nước ngoài (ODA)

Phần lớn các dự án ODA được đầu tư tại các tỉnh có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, vùng sâu, vùng xa và dành cho các đối tượng có hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt là học sinh dân tộc thiểu số, với cơ cấu theo cấp học như sau: 2.100 tỷ VNĐ cho giáo dục mầm non và tiểu học; 4.300 tỷ VNĐ cho giáo dục trung học; 2.900 tỷ VNĐ cho giáo dục đại học.

Trước đây, nguồn vốn ODA dành cho giáo dục đào tạo chủ yếu được dùng vào mục đích nâng cao cơ hội và điều kiện học tập cho học sinh sinh viên thông qua việc xây dựng thêm trường lớp, mua sắm trang thiết bị, đồ dùng dạy và học. Đến nay, nước ta đã hoàn thành mục tiêu phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở, nên Bộ GD&ĐT định hướng sử dụng vốn ODA cho mục tiêu đổi mới nội dung, phương pháp, nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường.

Các nhà tài trợ luôn phối hợp chặt chẽ với phía Việt Nam trong quá trình theo dõi, giám sát các dự án. Khi dự án kết thúc, các nhà tài trợ phối hợp cùng với phía Việt Nam để đánh giá tổng thể dự án một cách kỹ lưỡng như: dự án Giáo dục Tiểu học cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn (tháng 3 năm 2011), dự án Phát triển giáo dục Trung học phổ thông (tháng 4 năm 2011), dự án Phát triển giáo dục Trung học cơ sở 2 (tháng 6 năm 2012), dự án Giáo dục Đại học 2 (tháng 3 năm 2013).

Các báo cáo đánh giá tổng kết dự án cho thấy nguồn vốn ODA đầu tư cho giáo dục và đào tạo đã được sử dụng hiệu quả, cụ thể là:

- Các chương trình, dự án ODA kết thúc đều có tỷ lệ giải ngân đạt xấp xỉ 100%, trong đó có một số dự án vượt 100% (do được lợi về tỷ giá chuyển đổi đồng tiền tài trợ). Cùng với việc đạt được các mục tiêu đã đề ra trong thiết kế dự án, tỷ lệ giải ngân cao là yếu tố quan trọng để các nhà tài trợ chủ động đề xuất bổ sung kinh phí và tiếp tục hỗ trợ để thực hiện dự án giai đoạn hai.

- Các cơ sở giáo dục đã được đầu tư xây dựng các phòng học mới, phòng thí nghiệm, phòng học đa chức năng, thư viện, phòng nội trú cho học sinh vùng khó khăn, góp phần đáp ứng tốt hơn các yêu cầu dạy và học .

- Tăng cường năng lực cho giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục qua các chương trình đào tạo, bồi dưỡng ; Áp dụng một số mô hình dạy học mới (Bàn tay nặn bột; Mô hình trường học kiểu mới) nhằm tạo bước chuyển mạnh mẽ về phương pháp dạy học và các hoạt động giáo dục trong nhà trường, qua đó nâng cao chất lượng giáo dục.

- Việc thực hiện chương trình đào tạo kỹ sư chất lượng cao đã góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học và mở rộng mối quan hệ hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ giữa các trường đại học Việt Nam và các trường đại học có uy tín trên thế giới. Một số dự án có chương trình học bổng khuyến khích giỏi vùng khó khăn nhận được phản hồi tích cực từ phía cộng đồng.

Từ năm 2008 đến nay, Bộ GD&ĐT đã được Kiểm toán Nhà nước tiến hành 2 cuộc kiểm toán. Theo kết luận của Kiểm toán Nhà nước, các dự án ODA của Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện đúng mục tiêu, hiệu quả và không để xảy ra sai sót nghiêm trọng (Báo cáo của Kiểm toán Nhà nước kiểm toán chuyên đề Mua sắm, quản lý và sử dụng tài sản trong giai đoạn 2005 – 2007 các Ban quản lý dự án ODA thuộc Bộ GD&ĐT; Báo cáo của Kiểm toán Nhà nước kiểm toán chuyên đề Quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA giai đoạn 2009 - 2011 của Bộ GD&ĐT).

Ngoài ra, theo yêu cầu của các nhà tài trợ, hàng năm tất cả các dự án đều phải tiến hành kiểm toán độc lập. Kết luận trong các Báo cáo kiểm toán độc lập cho thấy các dự án ODA thuộc Bộ GD&ĐT đều tuân thủ đầy đủ các quy định trong Hiệp định vay, đảm bảo các nguyên tắc quản lý tài chính và không lãng phí.

Bên cạnh kết quả như trên, việc thực hiện các dự án ODA của ngành giáo dục vẫn còn một số hạn chế, cụ thể là: Một số dự án chưa thực hiện đúng tiến độ theo kế hoạch ban đầu (do thời gian khởi động dự án còn chậm, địa bàn dự án trải rộng ở các vùng khó khăn); Có dự án gặp nhiều khó khăn trong triển khai, phải điều chỉnh do thiết kế ban đầu chưa phù hợp (dự án Hỗ trợ và phát triển đào tạo đại học và sau đại học về công nghệ thông tin và truyền thông).

Bộ GD&ĐT đã nghiêm túc rút kinh nghiệm về những hạn chế này trong việc chỉ đạo thực hiện các nguồn vốn đầu tư của các dự án ODA trong thời gian tới.

2. Tình hình và hiệu quả sử dụng vốn viện trợ của các tổ chức phi Chính phủ

Nhìn chung, các dự án viện trợ phi Chính phủ nước ngoài có khoản vốn nhỏ, lẻ chủ yếu hỗ trợ việc nghiên cứu và hợp tác nghiên cứu giữa các trường đại học Việt Nam và thế giới.

Trong tổng số 29 dự án dự phi Chính phủ nước ngoài (với tổng kinh phí gần 400 tỷ VNĐ), có 5 dự án tăng cường năng lực thông qua trao đổi cán bộ nghiên cứu và trao học bổng đào tạo (đã đào tạo được 30 thạc sĩ trong nước và nước ngoài, 8 tiến sĩ và một số cán bộ giảng viên được tham gia khóa đào tạo ngắn hạn ở nước ngoài) và 24 dự án tài trợ cho các trường đại học Việt Nam thông qua các chương trình hợp tác nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ nhằm giải quyết các vấn đề cấp bách của xã hội như ô nhiễm môi trường, giảm thải khí nhà kính, biến đổi khí hậu, an toàn thực phẩm, chăm sóc sức khỏe...

Ngoài ra, các dự án này còn cung cấp một số trang thiết bị thí nghiệm và tài trợ kinh phí xây dựng, nâng cấp một số hạng mục công trình của các trường đại học, trong đó nổi bật là dự án xây dựng khoa y tế công cộng của Trường đại học Y Dược – Đại học Huế với tổng số vốn 5 triệu USD do tổ chức Đông Tây hội ngộ tài trợ theo hình thức chìa khóa trao tay.

Kết quả thực hiện các dự án viện trợ phi Chính phủ nước ngoài thời gian qua được các nhà tài trợ nghiệm thu và đánh giá cao trong việc sử dụng nguồn vốn tài đúng mục đích, bám sát mục tiêu, triển khai đúng tiến độ cam kết và phát huy hiệu quả.

Vừa qua, nhiều cử tri đã bày tỏ sự quan tâm cũng như đặt ra những câu hỏi với Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về các vấn đề nóng trong lĩnh vực giáo dục. Với tinh thần cầu thị, không né tránh, Bộ trưởng Phạm Vũ Luận đã trực tiếp và thẳng thắn giải đáp. Báo Giáo dục & Thời đạiGiáo dục và Thời đại điện tử (gdtd.vn) trân trọng đăng tải một số câu trả lời của Bộ trưởng với cử tri

PV ghi