Trong các Di sản văn hóa vật thể đại diện nhân loại của Việt Nam có lẽ Hoàng thành Thăng Long là di tích giành được sự quan tâm lớn nhất của các nhà khoa học trong nước và thế giới. Tiến độ xây dựng hồ sơ trình UNESCO được chuẩn bị công phu trong thời gian ngắn. Việc xem xét và ra quyết định của UNESCO cũng rất chóng vánh. Tất cả những hành động này đều thể hiện tấm lòng tri ân tiên tổ với sự kiện trọng đại kỷ niệm 1000 năm Thăng Long. Thế nhưng, di tích hiện đang đứng trước nguy cơ sụt lún nghiêm trọng...

Khu vực phía Bắc di tích khảo cổ Hoàng thành Thăng Long bị bùn phủ lên Việc sụp lún tại khu di tích khảo cổ học Hoàng thành Thăng Long tại 18 Hoàng Diệu, Hà Nội đã được cảnh báo từ rất sớm. Trước khi Hoàng thành Thăng Long được UNESCO công nhận (1-8-2010), chính TS. Nguyễn Văn Sơn – Giám đốc Trung tâm bảo tồn di tích Cổ Loa Thành cổ Hà Nội đã có bài viết trên báo Đại Đoàn Kết và sau đó phát biểu tại Tọa đàm “Quy hoạch và bảo tồn di sản văn hóa ở thủ đô Hà Nội, trường hợp quy hoạch Hà Nội 2030 tầm nhìn 2050” do báo tổ chức ngày 7-5-2010 rằng: Khu di tích khảo cổ tại 18 Hoàng Diệu đang đứng trước các nguy cơ gây sụp lún nghiêm trọng: Hiện vật lộ thiên để ngoài trời, mái che vẫn không tránh được tình trạng mưa gây ngập úng, khói bụi, độ rung của công trình nhà Quốc hội đang xây dựng ngay liền cạnh... Đó cũng là nỗi lo của các chuyên gia UNESCO khi đến thẩm định xét công nhận danh hiệu Di sản văn hóa vật thể toàn nhân loại cho Hoàng thành Thăng Long. Và trong hồ sơ trình UNESCO, chúng ta cũng đã đưa ra phương án bảo tồn và phát huy giá trị khu di tích đặc biệt quan trọng này... Về hiện tượng sụt lún tại khu di tích, ông Bùi Minh Trí - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh thành - Phó Chủ nhiệm Dự án Hoàng thành Thăng Long cho biết: Việc thi công Nhà Quốc hội ảnh hưởng tới di sản bắt đầu từ cuối năm 2010. Ban đầu, mức độ ảnh hưởng nhẹ, độ sụt lún và lượng bùn beltol chảy sang chưa nhiều nên các thành viên trong Dự án Hoàng thành Thăng Long tìm cách tự xử lý. Nhưng từ ngày 7-3 đến nay, mức độ ảnh hưởng đã nhiều hơn. Cụ thể là việc đào đất xung quanh tường chắn của tầng hầm Nhà Quốc hội đã làm sụt lún đất, dẫn đến việc đổ sập đoạn giữa bức tường gạch bảo vệ khu vực phía Bắc khu di tích (bức tường gạch bảo vệ khu vực phía bắc khu di tích - phần giáp ranh với khu vực hố D4 và D6). Hơn thế, từ ngày 23-3, đơn vị thi công khoan hệ neo xuyên sang lòng đất khu di tích tại khu vực phía Bắc và Đông bắc đã làm nứt vỡ kết cấu các tầng đất và làm nước bùn có polymer tràn vào trong lòng hố khai quật đang được bảo tồn. Tại khu vực phía Đông bắc (phạm vi hố C3), đơn vị thi công đã dùng máy xúc khoét sâu xuống tầng đất thời Đại La, chạm đến tầng đất thuộc chỉ giới bảo tồn và vượt qua chỉ giới bảo tồn di tích về phía Đông khoảng hơn 4m. Viện Khảo cổ cho rằng, sự việc này kéo dài sẽ làm sụt lún đất của khu vực tiếp giáp, ảnh hưởng đến việc bảo tồn di tích kiến trúc quan trọng của thời Lý. Tại khu vực đất đào, các chuyên gia nhận thấy có nhiều di vật khảo cổ chưa được thu gom... Hiện vật khảo cổ mong manh giữa nắng mưa và sụt lún Khi xảy ra sự việc đáng tiếc, lãnh đạo Khu di tích Cổ Loa Thành cổ Hà Nội đã đã có buổi làm việc với Cục Di sản Văn hóa, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, BQL dự án xây dựng Nhà Quốc hội và thống nhất giải pháp khắc phục sụt lún. Ông Nguyễn Tiến Thành - Giám đốc BQL Dự án xây dựng Nhà Quốc hội cho biết: “Trong quá trình thi công chúng tôi luôn chú trọng tới di tích khảo cổ, song do tường rào quá cũ, đào đất sát chân tường nên gây ra sụt. Hơn thế, khi thi công công trình, chúng tôi phải khoan vào tầng địa chất, mà khoan vào tầng địa chất thì bắt buộc phải dùng nước nên có một vài điểm rò rỉ, bùn từ các mũi khoan trào lên, gây ảnh hướng tới di tích là điều khó tránh khỏi”. Các ý kiến trao đổi đều cho rằng: Việc xây dựng nhà Quốc hội là nhiệm vụ quan trọng và cấp bách. Thế nhưng, nếu việc sụt lún của khu di tích khảo cổ học ngày một nghiêm trọng thì nguy cơ UNESCO rút Hoàng thành Thăng Long khỏi danh sách di sản văn hóa thế giới là điều dự báo trước. Tháng 6 tới, đoàn công tác của UNESCO sẽ tới Hà Nội để kiểm tra công tác bảo tồn của chúng ta. Cho nên, giữa hai công việc có tính chất quan trọng chúng ta nên tính đến sự hài hòa các lợi ích và đưa ra phương án xây dựng cũng như bảo tồn tối ưu. Kết thúc buổi họp, các bên đã đưa ra phương án tạm thời: Lấp các hố sụt lún, dừng việc đào đắp; Kéo dài thời gian thực hiện các mũi khoan hệ neo từ 2 tiếng thành 6 tiếng để giảm rung chấn; Gia cố bức tường ngăn bảo vệ di tích và khu nhà Quốc hội nhằm giảm mức độ rung chấn trong quá trình thi công; Những sợi cáp lớn được neo dưới lòng khu khảo cổ để hạn chế rung; Tăng cường giám sát và quản lý 24/24 giờ... Sau khi giải pháp được thực hiện, hiện tượng sụt lún đã không còn nghiêm trọng... Về giải pháp lâu dài, ông Bùi Minh Trí kiến nghị thành phố Hà Nội nên báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Ban chỉ đạo xây dựng Nhà Quốc hội, Bộ Xây dựng về các vấn đề bảo tồn khu di sản nói trên, đồng thời tổ chức các cuộc họp cần thiết để đưa ra những biện pháp xử lý lâu dài, vừa bảo đảm hiệu quả thi công công trình, vừa bảo tồn tính toàn vẹn của di sản. Huy Văn