Nhiều vườn cà phê đã chín rộ và bắt đầu rụng, nhưng vẫn không thuê được lao động thu hái.

Khan hiếm lao động, giá nhân công tăng cao

Từ những ngày giữa tháng 11 đến nay, người dân ở các vùng chuyên canh cà phê của tỉnh Đác Nông như huyện Đác Mil, Đác Song, Đác R’lấp, Cư Giút, Krông Nô và thị xã Gia Nghĩa… than thở vì không thuê được người thu hái cà phê. Hiện nay, nhiều vườn cà phê đã chín rộ, không hái kịp trái sẽ rụng và bị trộm cắp nên gia đình nào cũng chạy đôn chạy đáo tìm lao động thu hái.

Theo các hộ trồng cà phê lâu năm ở huyện Đác Mil, Đác R’lấp thì mỗi ha cà phê cần ít nhất ba nhân công thu hái liên tục trong vòng một tháng, còn thu hoạch theo như chính quyền địa phương khuyến cáo 95% quả chín trở lên thì số nhân công sẽ tăng gấp đôi. Như vậy, trong niên vụ này, chỉ riêng Đác Nông đã có 80 nghìn ha cà phê, còn tính chung toàn vùng Tây Nguyên có đến gần 500 nghìn ha cà phê nên thiếu lao động thu hái trầm trọng.

Ông Phạm Văn Trường, ở xã Quảng Tín, huyện Đác R’lấp trồng được bốn ha cà phê, cho biết: “Năm nào cũng vậy, cứ đến vụ thu hoạch cà phê là thiếu lao động trầm trọng. Năm ngoái nhân công thu hái cà phê đã khan hiếm rồi, năm nay còn khan hiếm hơn, vì ở miền Trung và miền Tây vừa trải qua cơn lũ lớn, gây thiệt hại nặng nên rất ít người đi làm xa. Do khan hiếm lao động đã đẩy giá thuê nhân công cao hơn năm trước từ 15-20%, nhưng vẫn không có người để thuê. Gần mười ngày nay, tôi vừa liên lạc với những người quen ở quê tìm người đưa lên, vừa đến bến xe của huyện, thậm chí lên cả bến xe Gia Nghĩa để tìm người, nhưng cũng chỉ mới thuê được ba người với giá 120 nghìn đồng/ngày, trong khi gia đình cần đến từ 10-15 người”.

Tại bến xe thị xã Gia Nghĩa, từ giữa tháng 11 đến nay, ngày nào chúng tôi cũng gặp khoảng 7-10 người dân đến tìm lao động đến tối mịt. Bên cạnh đó, còn có nhiều người hành nghề xe ôm cũng có mặt ngày đêm để “săn lùng” lao động chở đến các gia đình lấy tiền công.

Anh Nguyễn Cao Hùng, ở xã Quảng Thành, thị xã Gia Nghĩa đang chờ thuê người trước cổng bến xe Gia Nghĩa cho biết: “Gia đình tôi trồng được 2 ha cà phê, hiện nay vườn cà phê đã chín rộ nhưng chưa thuê được người nào phụ giúp thu hoạch. Trước tình trạng nạn trộm cắp cà phê đang hoành hành, gần một tuần nay tôi bỏ việc ra đây tìm người, lúc nào bận thì nhờ các anh xe ôm tìm giúp, dù có mất tiền nhưng miễn sao có người là được, chứ đêm nào cũng phải ra ở giữ vườn cà phê, cực lắm!”.

Một ngày giữa tháng 11, trong một lần về công tác ở huyện Đác Mil, chúng tôi được tận mắt chứng kiến chiếc xe khách chở khoảng 20 lao động từ miền Trung về thị trấn Đác Mil. Khi xe vừa đến nơi, có hơn 10 người vây quanh giành giật tìm công thu hái. Ông Trịnh Vĩnh Lộc, ở xã Đác Sắc, huyện Đác Mil chọn được năm người, nhưng phải trả cho chủ xe hết 3 triệu đồng (mỗi người 600 nghìn đồng) gồm tiền xe và tiền “cò”. Tuy mất tiền xe, tiền cò nhưng ông Lộc vẫn vui, vì tìm được người làm. Sau khi thỏa thuận giá cả tiền công, ông thuê taxi đưa năm người về nhà nghỉ ngơi để ngày mai ra rẫy.

Trước khi về, ông Lộc cho chúng tôi biết: “Việc tìm kiếm người làm cũng phải có kinh nghiệm, tốt nhất nên thuê những người cùng quê hoặc các năm trước đã ở làm cho mình, chứ thuê những người lạ và lần đầu mới đến mất tiền như chơi”.

Theo lời ông Lộc chỉ mới tuần trước, một người hàng xóm của ông thuê được bốn lao động từ các tỉnh miền Tây lên hết 2,5 triệu đồng tiền xe và tiền “cò”, nhưng họ chỉ làm được duy nhất một ngày, ngày hôm sau họ bỏ trốn biệt tăm không biết đâu mà tìm. Khi hỏi chủ xe thì họ trả lời tỉnh bơ, chỉ biết tìm người chở lên và lấy tiền xe, tiến công, còn việc quản lý lao động là do gia đình.

Chính vì khan hiếm lao động nên tại một số địa phương trong tỉnh đã xuất hiện các đường dây lừa đảo trong việc tìm và môi giới lao động. Những người này đã câu kết với nhau tạo đường dây làm ăn bất chính, mà phổ biến là cách lừa đảo nói trên. Ngoài ra, còn phát sinh tình trạng trộm cắp và các hiện tượng tiêu cực khác như đẩy giá tiền công lên cao…

Trộm cắp cà phê

Vụ thu hoạch cà phê năm nay, người trồng cà phê ở Đác Nông cũng như các tỉnh Tây Nguyên không chỉ gặp khó khăn do thiếu lao động thu hái mà còn đối mặt với nạn trộm cắp hoành hành. Tại các huyện Đác Song, Đác Mil, Đác R’lấp, Tuy Đức… ngay từ khi các vườn cà phê mới bắt đầu chín bói đã bị hái trộm. Ngoài việc hái quả, bọn trộm còn tuốt cành, thậm chí dùng dao, kéo cắt cành đưa đi nơi khác để tuốt quả. Điều này không chỉ làm cho người trồng cà phê bị thiệt hại nặng nề mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất những vụ sau.

Trưởng Công an xã Trường Xuân (huyện Đác Song) Trần Xuân Khánh cho biết: Ngay từ đầu vụ thu hoạch, mặc dù Công an xã đã chủ động triển khai đến toàn lực lượng công an viên ở các thôn, buôn phối hợp với các tổ tự quản tăng cường công tác giữ gìn an ninh trật tự, thường xuyên tuần tra, canh gác các vườn cà phê để nhân dân an tâm thu hoạch. Thế nhưng, tình trạng trộm cắp vẫn xảy ra nhiều nơi.

Cụ thể, vào đầu tháng 10 vừa qua, khi các vườn cà phê mới chín bói nhưng qua tuần tra, kiểm soát tổ tự quản thôn 10 đã bắt quả tang hai đối tượng là Nông Hải Hùng, sinh năm 1990, trú ở xã Cư Huê, huyện Ea Kar, tỉnh Đác Lắc và Bế Văn Thưởng, sinh năm 1992, trú tại xã Đác Drô, huyện Krông Nô đang trên đường chở hai bao cà phê khoảng 120 kg do hái trộm đi tiêu thụ, giao Công an xã xử lý.

Những ngày gần đây, người dân ở các thôn, buôn thường xuyên đến trình báo bị bọn trộm hái cà phê. Tuy nhiên, công tác điều tra, xác minh, truy bắt bọn trộm hết sức khó khăn do địa bàn rộng, dân cư sinh sống phân tán, người dân ở các địa phương khác đến xâm canh trên địa bàn xã đông, trong đó nhiều người thuê lao động hái cà phê ở luôn ngoài rẫy, không đăng ký tạm trú, tạm vắng với công an xã… nên khi xảy ra trộm cắp không biết lần tìm ở đâu.

Mới đây, vào lúc 3 giờ 30 phút sáng ngày 16-11, trong khi tuần tra, lực lượng Công an xã Đức Minh, huyện Đác Mil đã bắt giữ được ba đối tượng gồm Lê Minh Chiến, Trần Văn Thành đều trú ở thôn 5, xã Đác N’Drót và Trần Văn Tiến, trú tại thôn 5, xã Đác R’la, huyện Đác Mil trộm cắp 170 kg cà phê tươi đang của nhân dân đang trên đường vận chuyển đi tiêu thụ.

Tiếp đó, vào tối ngày 21-11, ông Nguyễn Văn Huyên, ở xã Đác Wer, huyện Đác R’lấp khi đi tuần tra vườn cà phê thì phát hiện một số đối tượng đang hái trộm cà phê của gia đình mình. Thấy động các đối tượng liền bỏ chạy vứt lại rổ, rá và các bao cà phê quả còn xanh. Từ đó đến nay, đêm nào ông cũng cùng với các con ra ở lại ngoài rẫy để canh gác.

Nạn trộm cắp cà phê đang xảy ra khắp các địa phương vào chính vụ , khiến người dân lo lắng.

Do khan hiếm lao động và nạn trộm cắp cà phê khiến nhiều nông dân ở Đác Nông vội thu hoạch khi tỷ lệ quả chín mới được 50%. Mặc dù họ thừa biết thu hoạch theo kiểu này sẽ giảm từ 15-20% sản lượng và ảnh hưởng đến chất lượng cà phê xuất khẩu, nhưng vẫn bấm bụng chấp nhận bởi không còn cách nào khác. Đây thật sự là vấn đề nan giải mà hàng năm cứ vào vụ thu hoạch cà phê là người nông dân Tây Nguyên phải đối mặt.