Họ hầu hết đều xinh xắn, đều xuất thân trong những gia đình đủ ăn đủ mặc. Người đã có gia đình, làm vợ, làm mẹ, người thì chưa hề biết đến hai tiếng hạnh phúc của một mái ấm riêng tư. Nhưng điều giống nhau ở họ lại là điều nghiệt ngã, ấy là cùng vướng vào ma túy, cùng phải gánh chịu những hệ lụy đau lòng sau những tháng ngày cả tinh thần và thể xác phiêu diêu trong ảo giác.

Biết chồng nghiện đúng vào ngày cưới

Ngay tận đến lúc ngồi trước mặt tôi, trong buổi giới thiệu cuốn sách ảnh Phụ nữ tiêm chích ma túy - Không chỉ là con số nhân Ngày Thế giới phòng chống HIV/AIDS 1/12 của nhà nhiếp ảnh Phạm Hoài Thanh, Đinh Thị H. vẫn ngần ngừ không muốn kể lại quãng đời đen tối dính dấp đến ma túy của mình. Dù là một trong những nhân vật của cuốn sách ảnh, nhưng H. vẫn nguây nguẩy lắc đầu bởi “trong nhóm Về nhà của chúng em còn đầy chị “hoành tráng” hơn nhiều, với lại chị đưa em lên báo, cả làng cả nước cùng biết, em sợ con em nó xấu hổ với bạn bè”. Chỉ đến khi anh Hoài Thanh, người mà H. coi như một trong những ân nhân đã giúp H. trở lại hòa nhập cộng đồng đến động viên, H. mới chịu mở lòng kể câu chuyện đời mình.

Đinh Thị H. giơ chiếc xích sắt đã từng "làm bạn" với cô suốt một thời gian dài để tự cai nghiện. Ảnh: Hoài Thanh

Sinh năm 1978 ở Vân Hồ, Hà Nội, 18 tuổi, cô gái được mệnh danh là hoa khôi của khu phố lên xe hoa theo chồng. Ứa nước mắt khi dòng ký ức đã nhạt nhòa giờ khơi gợi lại, H. bảo: “Đúng lúc đến đón dâu, vừa đưa bó hoa vào tay em là chồng em chạy luôn vào nhà vệ sinh. Sợ chồng đau bụng hay trúng gió mà vào nhà vệ sinh lâu thế, em túm cái váy cưới rồi lót tót chạy vào. Vì vội vàng nên chồng em quên không chốt cửa, và em lần đầu tiên chứng kiến người nghiện ma túy phê thuốc thì lại chính là chồng mình.

Giờ chẳng thể tả lại tâm trạng khi đó, em đứng lặng một lúc rồi vò khăn lau mặt cho chồng, gần như dắt tay chồng đang lừ đừ trong cơn phê thuốc đi chào bà con họ hàng. Về đến tận nhà trai, chồng em mới bắt đầu tỉnh. Đêm tân hôn của em chỉ toàn nước mắt”. Yêu chồng, thương đứa con đang dần thành hình trong bụng, H. giấu biệt gia đình chuyện động trời về chàng rể, cố gắng động viên chồng cai nghiện. Thế nhưng mọi nỗ lực của H. tan như bong bóng xà phòng. 3 năm sau ngày cưới, H. và chồng ly dị. Buồn, chán, H. lao theo đám bạn cùng khu phố để rồi một ngày, chính cô cũng vướng vào làn khói thuốc phù du, ma mị. Hút được gần 4 năm, H. chuyển sang chích.

Cuộc đời cô chính thức ngoặt sang trang khác từ ngày cô bị bắt với 2 tép ma túy giấu trong người. Bị án tù 2 năm, 700 ngày đằng đẵng giữa 4 bức tường trại giam, H. như bừng tỉnh. Cô khao khát được nghe một tiếng con gọi mẹ, khao khát được cầm bàn tay nhỏ xíu của con để ấp lên má mình, khao khát được hít hà cái mùi thơm da thịt của con trẻ, được ôm con trong vòng tay. Thế nhưng những điều giản đơn ấy, thời điểm ấy với H. là không thể. Cô bảo như người mộng du, đêm nào cô cũng chỉ ngủ được vài tiếng rồi tỉnh giấc, chìa hai cánh tay chi chít vết tiêm của mình ra nhìn rồi úp mặt khóc.

Trong một đêm nhòe nhoẹt nước mắt như thế, cô bỗng nghe người đàn bà bị tù chung buồng cất lời hát ru con, H. đã tự cắn ngón tay đến bật máu rồi thề rằng, cô sẽ cai ma túy và sẽ làm lại cuộc đời để tạ lỗi với chính con trai của mình. Việc đầu tiên sau ngày ra tù là H. đi xét nghiệm HIV vì sợ những ngày tháng tiêm chích có thể nhiễm phải căn bệnh chết người ấy. Cô bạn thân phải vào nhận thay kết quả vì H. không thể nhấc nổi bước chân vì lo lắng và hồi hộp. May mắn đã mỉm cười với H. và giờ cô đã có thể ôm con trọn vẹn trong vòng tay của mình. Tự nguyện tham gia nhóm đồng đẳng Về nhà, ngày ngày cô tiếp cận với những người nghiện ma túy, gia đình của họ và kiên trì vận động. Nhiều lần, cô đem chính câu chuyện đời mình để làm ví dụ, mong những người đồng cảnh như cô trước đây từ bỏ ma túy.

Cười rất duyên, ánh mắt lấp lánh niềm vui, H. khoe ngày ra mắt cuốn sách ảnh cũng là sinh nhật tròn 16 tuổi của cậu con trai yêu quý. “Cháu biết về quá khứ của em nhưng không một lời trách móc mẹ. Cháu bảo giờ mẹ đã trở thành người tốt rồi, con luôn yêu thương mẹ nhiều lắm”. Câu nói ấy của con trở thành động lực sống cho H. và tiếp thêm cho cô nghị lực trên chặng đường đời còn rất dài ở phía trước.

Người phụ nữ này còn rất trẻ nhưng cô bảo tại ma túy làm cô “tàn tạ” như thế này. Ảnh: Hoài Thanh

“Làm người xấu cho đỡ…vất vả”

Nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam về phụ nữ tiêm chích ma túy vừa được công bố cho thấy, phụ nữ chiếm khoảng 10% số người tiêm chích. Nghiên cứu bao gồm một điều tra trong hơn 400 phụ nữ tiêm chích, phỏng vấn và nghiên cứu sâu 25 trường hợp, phỏng vấn với nhân viên y tế, nhà lập chính sách, các thành viên nhóm tự lực của người sử dụng ma túy. Các kết quả cho thấy, một số phụ nữ bắt đầu sử dụng ma túy để quên đi nỗi đau hay bị lạm dụng, thường từ độ tuổi rất nhỏ. Một số khác sử dụng vì sự tò mò, sau đó bị ma túy cuốn theo. Một điểm chung giữa hầu hết các phụ nữ này là cảm giác về sự kỳ thị cũng như chối bỏ của xã hội đối với họ.

Đấy là câu trả lời của Ngọc A., 21 tuổi ở khu xóm liều dưới chân cầu Niệm - Hải Phòng, khi tôi trò chuyện cùng A. sau chầu phê ma túy đến đờ dại mặt mày. Hất mái tóc nhuộm màu hạt dẻ giờ đã trở nên xơ xác, A. rít từng hơi thuốc dài rồi nhả những vòng khói tròn lơ lửng trước mặt. Giọng tưng tửng, bất cần, A. bảo, chị có công nhận với em là làm người xấu đỡ vất vả hơn làm người tốt không. Người xấu thì đằng nào cũng xấu rồi, không phải cố gắng làm gì nữa cả.

Nhìn cô gái có nước da trắng hồng, khuôn mặt dù hơn 2 năm dính vào ma túy vẫn không thể tàn phá được hết nét thanh xuân, tôi nghĩ nếu cha mẹ A. nhìn thấy em trong cảnh này, họ sẽ xót xa biết mấy. Hỏi A. rằng sao đang học năm thứ 2 một trường nghệ thuật, lại bỏ học, rồi ra nông nỗi này, A. cười khẩy, buông thõng: “Đời nó thế”. Vứt toẹt đầu mẩu thuốc xuống đất, A. trân trối nhìn mặt sông loang lổ từng mảng tím sẫm trong ánh sáng nhập nhoạng cuối chiều…

Khá lâu, A. ngẩng lên bảo tôi: “Lâu lắm rồi mới có người trò chuyện mà không khinh rẻ em như chị”. Rồi cô con gái đầu lòng của gia đình có bố mẹ đều làm doanh nghiệp ấy kể cho tôi nghe con đường đến ma túy của cô. Gia đình khá giả, bố mẹ bận tối ngày nên A. tha hồ theo đám bạn bè đi chơi mà không phải lo đến giờ về nhà. Vũ trường, quán bar hay những khu ăn chơi nổi tiếng là điểm đỗ của những chàng trai, cô gái thừa thời gian chơi, thiếu thời gian học như A.

Để thể hiện đẳng cấp cùng các bạn, A. chơi thuốc lắc. Hàng tháng ròng, cô quay cuồng, bập bềnh trong ảo giác của thứ ma túy dạng viên nén. 6 tháng sau, bố mẹ A. biết chuyện, quyết định cắt nguồn kinh tế để con trở về nhà. A. không quay về mà theo đám bạn “dạt vòm”, thuê nhà ở chung. Hết tiền mua thuốc lắc, cả bọn chuyển sang chích. Từ 7 - 8 đứa, dần dần tan rã mỗi đứa mỗi nơi để tự “mưu sinh”. A. giờ ngày vật vờ ngủ, đến cữ thì đi mua thuốc về chích, đêm đi “tiếp khách”. Hỏi A. rằng có khi nào cô nghĩ đến một gia đình, với những đứa con - một câu hỏi chẳng ăn nhập gì với câu chuyện của chúng tôi và cũng chẳng mong nhận lấy một câu trả lời, A khẽ ngước mặt lên: “Chị đùa, em sống ngày nào biết ngày ấy”.

Kể cho A. nghe về nhiều, rất nhiều những người phụ nữ đồng cảnh như cô, giờ đã đứng lên để làm lại cuộc đời, A. bảo: “Cũng có những lúc thèm được có gia đình, hay có một ai đó để nương tựa, chia sẻ. Nhưng chỉ là thoảng qua thôi, khi cơn vật thuốc lên thì lại buông xuôi hết”. Chia tay A. khi màn đêm đã dâng đen kịt mặt sông, A. túm lại mái tóc bằng cái chun sặc sỡ nhiều màu để chuẩn bị “đi làm”. Cô nói, giọng đã bớt ương ngạnh: “Có mấy chị đến vận động em đi làm đồng đẳng viên, từ từ rồi em sẽ tính. Nhưng em không chích chung kim tiêm và luôn bảo khách dùng bao, giữ cho mình và giữ cho họ nữa, chị nhỉ”…

Sau cữ chích vào chiều tối, Ngọc A. sẽ “đi làm” để kiếm tiền cho những cữ chích của ngày hôm sau.Ảnh: Khánh Linh

Vẫn luôn khao khát được yêu thương

Đinh Thị H. chỉ là một trong hàng trăm thành viên của nhóm Về nhà, một câu lạc bộ đồng đẳng dành cho những người tiêm chích ma túy do Trung tâm Hỗ trợ sáng kiến phát triển cộng đồng (SCDI) hỗ trợ. Còn Ngọc A. cũng chỉ là một trong hàng trăm phụ nữ tiêm chích ma túy, bán dâm mà tôi đã gặp trong chặng đường tác nghiệp. Đã là người nghiện thì ai cũng giống ai, cũng vật vã khi đói thuốc, cũng kiếm đủ trăm phương nghìn cách để có tiền thỏa mãn cơn nghiện. Cũng dễ buông xuôi, cũng khó khăn vô cùng để có một động lực cai nghiện, cũng gập ghềnh con đường hoàn lương, hướng thiện. Thế nhưng hình như với những người phụ nữ trót vương vào ma túy, con đường của họ chông chênh, đau đớn hơn nhiều so với nam giới. Nói như bác sĩ Khuất Thị Hải Oanh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sáng kiến phát triển cộng đồng, thì những người phụ nữ sử dụng ma túy rất khao khát tình cảm, rất mong muốn có một điểm tựa, một sự chia sẻ chân thành. Và sự chân thành từ trái tim sẽ đến được trái tim, để những người phụ nữ trót sa chân vào con đường lầm lạc ấy sẽ có được một nơi chốn bình yên để quay về.

Lê Thanh Thúy