(TBKTSG) - Chuyến thăm chính thức nước Mỹ mới vừa kết thúc của Chủ tịch Trương Tấn Sang đã làm báo chí tốn nhiều giấy mực. Ngoài ý nghĩa chính trị và các lĩnh vực khác, giới thạo tin không thể không chú ý đến khía cạnh kinh tế: nước Mỹ là một trong những bạn hàng lớn nhất của Việt Nam, đặc biệt với tư cách nhà nhập khẩu.

Thời báo Kinh tế Sài Gòn

So với năm 1995, hàng Việt xuất đi Mỹ đã tăng hơn 115 lần trong vòng chưa đầy 20 năm khi tổng kim ngạch thương mại hai chiều lên đến 24,5 tỉ đô la Mỹ hồi năm ngoái. Điều đáng chú ý là trong thương mại song phương, Việt Nam luôn là nước xuất siêu. Đến năm 2010, Việt Nam đã thặng dư hơn 10 tỉ đô la trong buôn bán với Mỹ. Hai năm sau, con số này lên đến 14,8 tỉ/năm. Sáu tháng đầu năm nay, thương mại hai chiều đạt 13,5 tỉ, tăng hơn 16% so với cùng kỳ, trong đó Việt Nam xuất siêu 8,3 tỉ, tăng 19,2 % so với cùng kỳ.

Trong khi đó, bức tranh thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc - quốc gia mà Chủ tịch Trương Tấn Sang vừa viếng thăm không lâu trước chuyến đi Mỹ - lại hoàn toàn tương phản. Giá trị nhập siêu của Việt Nam từ Trung Quốc năm 2007 là trên 7 tỉ đô la Mỹ, tăng lên 12,7 tỉ năm 2010, rồi gần 13,5 tỉ năm 2011 và 16,4 tỉ năm 2012. Con số này dường như không có điểm dừng khi chỉ trong năm tháng đầu năm nay, nhập siêu của Việt Nam từ Trung Quốc đã lên đến gần 9 tỉ đô la!

Nhập siêu liên tục và tăng cao với Trung Quốc là một vấn nạn kéo dài từ lâu. Trước hết, dù nguyên liệu, máy móc dành cho sản xuất chiếm một lượng rất lớn hàng hóa nhập từ Trung Quốc, điều này cũng làm cho các doanh nghiệp Việt Nam ngày càng lệ thuộc nhiều hơn vào nước láng giềng phía Bắc. Tệ hại không kém, trong cơ cấu hàng Trung Quốc nhập khẩu, nhiều mặt hàng đang cạnh tranh một cách khốc liệt với các sản phẩm trong nước.

Chưa hết, nhiều loại hàng hóa Trung Quốc - nhất là đồ chơi, hàng tiêu dùng, hàng dệt may, cũng như nông sản và thực phẩm - là các sản phẩm giả mạo hoặc chứa các chất độc hại gây nguy hiểm đến sức khỏe người tiêu dùng.

Một điều cần lưu ý khác là doanh nghiệp Việt Nam không chỉ vô vọng trên thị trường Trung Quốc mà còn yếu thế ngay trên sân nhà. Trong khi các cấp chính quyền Trung Quốc làm mọi cách để bảo vệ doanh nghiệp của họ thì các biện pháp của các cơ quan chức năng Việt Nam dường như vừa thiếu quyết tâm vừa thiếu hiệu quả.

Nhiều người chỉ biết thở dài trước tình trạng ngày càng trầm trọng và không có lối ra này. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng chưa hẳn là như thế nếu Việt Nam có các quyết sách đúng đắn và có đủ quyết tâm thực hiện các kế sách này. Thời báo Kinh doanh dẫn lời ông Hoàng Thọ Xuân, chuyên gia của Viện Nghiên cứu thương mại, cho rằng một chiến lược ba bước có thể giúp giải quyết dần dần vấn đề. Theo ông Xuân, nên duy trì một tỷ lệ nhập khẩu thỏa đáng cho một số mặt hàng như hóa chất, nguyên phụ liệu cho ngành dệt. Nhưng trong một số trường hợp có thể, chúng ta nên chọn hàng hóa từ các thị trường khác Trung Quốc - đặc biệt là máy móc, thiết bị, công nghệ - dù giá có đắt hơn nhưng do bền hơn, năng suất cao hơn, tốn ít nhiên liệu hơn, lợi ích về lâu về dài sẽ cao hơn. Bên cạnh đó, kiểm soát hàng tiêu dùng nhập từ Trung Quốc là điều hết sức cần thiết để giảm nhập siêu.

Có lẽ lời cảnh báo của Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông đưa ra trong một cuộc họp gần đây cần được mọi người lắng nghe một cách nghiêm túc. Ông Đông đã dùng hình ảnh con ếch trong cốc để minh họa cho mối nguy hại nhập siêu nghiêm trọng kéo dài từ Trung Quốc. Ông bảo khi đổ nước thật nóng vào cốc, con ếch sẽ tìm cách nhảy ra ngay, nhưng nếu nước trong cốc được đun sôi từ từ, thì con ếch sẽ dửng dưng chờ chết.