PNO - Tôi đang du học ở Anh. Thời gian sống ở đây, tôi đặc biệt hứng thú với cách dạy trẻ con của cha mẹ ở Anh, xin phép được chia sẻ một tình huống thú vị cùng các phụ huynh Việt Nam.

Mỗi đứa trẻ có đặc điểm nhân cách khác nhau, các yếu tố xã hội của mỗi đất nước ảnh hưởng đến cách dạy con của các phụ huynh cũng khác, nên kinh nghiệm hay lý thuyết giáo dục trẻ cũng không thể áp dụng rập khuôn.Vì thế, kinh nghiệm 'đáp ứng đòi hỏi của trẻ', xin được xem như một kinh nghiệm để tham khảo.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Giáng sinh năm ngoái, tôi đến nhà con trai của chị chủ nhà tôi đang thuê để dự tiệc. Cả đại gia đình tụ tập nên trẻ em cũng đông. Con của cậu em chị chủ nhà mới 20 tháng, vừa đến là thích thú ngay với con heo bằng bông to đùng, nhấn vào mũi thì phát ra nhạc. Con heo đó thuộc 'quyền sở hữu' của một cô bé 10 tuổi, cũng là con cháu nhà đấy. Ban đầu, bé lớn sẵn lòng cho bé nhỏ mượn chơi, nhưng sau khoảng 30 phút thì bé lớn đòi lại. Lập tức, bé nhỏ khóc ré lên, lao về phía mẹ mình, chỉ tay về con heo. Mọi người trong nhà đều hiểu con bé muốn gì.

Tình huống trên nếu xảy ra ở Việt Nam người lớn sẽ phản ứng thế nào? Thông thường, có người sẽ quát bé lớn vì tội 'giành' đồ chơi em đang chơi, người tâm lý hơn sẽ dỗ ngọt bé lớn nhường đồ chơi cho bé nhỏ. Tôi cũng suýt phản ứng 'vô duyên' khi định nói với mẹ bé bảo bé lớn nhương bé nhỏ để bé nín khóc. May mà tôi kịp 'ngậm miệng', chờ xem gia đình xử lý thế nào.

Cả nhà im lặng, không ai phụ dỗ bé nhỏ, dù nó gào rất to. Mẹ bé bế lên, dụ con bằng các món đồ chơi khác, không ngừng nói: "Coi cái này đi con, cái này cũng vui nè! Cái đó không phải của con, của chị Florence'. Con bé vẫn khóc la, mẹ bé dù mềm mỏng nhưng cương quyết không chiều theo. Tuyệt không một người lớn nào trong nhà lên tiếng bảo bé lớn đưa đồ chơi cho em. Lúc đó, tôi cũng hơi bực với thái độ đó vì xót bé nhỏ! Nhưng, sau khoảng 10 phút, bé nhỏ cũng nín khóc và chấp nhận món đồ chơi khác. Tôi nói với mẹ của bé: "Ely ngoan quá! Nhưng sao chị không kêu Florence đưa con heo cho Ely, được vậy thì Ely đã không khóc lâu như thế!". Chị ấy mỉm cười giải thích: “Ồ, không nên chút nào! Đó vốn không phải là đồ chơi của Ely mà là của Florence. Florence đã cho mượn 30 phút, nếu Florence muốn lấy lại cũng là hợp lý! Quan trọng hơn là không nên tập cho trẻ con, dù còn rất nhỏ tuổi thói quen ĐÒI GÌ ĐƯỢC NẤY, NHẤT LÀ NHỮNG ĐÒI HỎI VÔ LÝ như vừa rồi!".

Tình huống rất rõ ràng, không phải Florence ích kỷ không cho em mượn. Cô bé đã để Ely chơi 30 phút rồi mới đòi lại. Do đó, đòi hỏi của Ely, như mẹ bé nhận định, là vô lý. Vì thế, việc tất cả mọi người không đáp ứng là một ứng xử phù hợp. Không phải cứ nhỏ hơn là có quyền được ưu tiên mọi thứ.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Câu chuyện gợi cho tôi nhớ đến kinh nghiệm dạy con của các bà mẹ Pháp mà tác giả Pamela Druckerman đã ghi lại trong cuốn 'Dạy con kiểu Pháp'. Họ có khuynh hướng 'trì hoãn sự ham muốn' của con mình và rèn cho con sự kiên nhẫn chờ đợi. Có khi đứa trẻ muốn ăn kẹo, nhưng dù có kẹo tCrước mặt, trẻ vẫn phải chờ đến giờ ăn vặt mới được phép ăn. Điều này cũng giúp trẻ rèn luyện được tính kỷ luật. Có một nghiên cứu rất nổi tiếng về việc 'trì hoãn sự ham muốn' (Delay of gratification) của trẻ em của nhà tâm lý học người Mỹ Walter Mischel được lặp lại nhiều lần từ cuối những năm 1960 tới nay.

Thí nghiệm gốc của ông diễn ra trên 600 trẻ từ 4- 6 tuổi vào năm 1970, các bé được đưa vào căn phòng trống, nhà nghiên cứu đưa mỗi em một phần thưởng nhỏ (kẹo/ bánh quy...) và nói các em có thể ăn nhưng nếu em nào chờ tới khi nhà nghiên cứu quay lại (khoảng 15 phút) mới ăn thì sẽ được thưởng thêm một phần nữa. Kết quả, 1/3 trẻ đã trì hoãn được sự ham muốn ăn kẹo bánh bằng cách phân tán sự chú ý của chính mình với việc nhìn vào tay mình thay vì nhìn đĩa kẹo bánh, chạy loanh quanh, chơi đùa với bím tóc, đá chân bàn... Những nghiên cứu sau đó của ông cho thấy, những trẻ trì hoãn lâu sự ham muốn của mình sau này có kết quả học tập, thể trạng, khả năng chịu áp lực cao hơn.

Thực tiễn và lý luận trên gợi ý cho chúng ta một thái độ ứng xử phù hợp trước những đòi hỏi của trẻ. Ứng xử này nên được thống nhất trong tất cả các thành viên của gia đình và nên bắt đầu khi trẻ càng nhỏ càng tốt. Với trẻ nhỏ, cách thức đơn giản có thể làm như mẹ bé Ely (có căn cứ khoa học từ nghiên cứu của Mischel), đó là chuyển sự chú ý của bé sang một vật thể khác hoặc hoạt động khác. Tôi nghĩ, đây là một kinh nghiệm hữu ích các phụ huynh Việt Nam có thể tham khảo.

NGUYỄN THỊ THU HUYỀN
Nghiên cứu sinh Đại học East Anglia- Vương quốc Anh