Coi như phương Tây đã giật được Ukraina từ tay Nga. Vậy thì sao? Cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính tại quốc gia này giờ đây Mỹ và EU sẽ “ăn cho hết”. Nếu bảo Tổng thống Yanukovych “bán linh hồn” cho Nga khi không chơi với EU, thế giới hãy xem Mỹ và EU sẽ “sai bảo” chính quyền mới ở Ukraina như thế nào nếu muốn nhận được những đồng tiền cứu trợ của họ!

Tổng thống tạm quyền Ukraina Oleksander Turchynov, đồng minh của cựu Thủ tướng Yulia Tymoshenko.

Nguồn cơn bắt đầu từ khủng hoảng kinh tế - tài chính

Cần phải nói ngay rằng, cuộc khủng hoảng chính trị tại Ukraina hiện nay bắt nguồn từ một cuộc khủng hoảng khác, khủng hoảng kinh tế và tài chính. Để hiểu được điều này, cần phải trở lại trước thời điểm nổ ra các cuộc biểu tình phản kháng của phe đối lập thân châu Âu tại Ukraina.

Tháng 11/2013, kinh tế Ukraina mấp mé bờ vực phá sản. Nợ công bằng gần 180% GDP và dự trữ ngoại tệ chỉ còn đủ cho 2 tháng rưỡi nhập khẩu. Các phe phái chính trị chưa có mâu thuẫn gì gây căng thẳng.

Để cứu nguy nền kinh tế, Chính phủ Ukraina cần ít nhất 10 tỉ USD để trả nợ. Chính quyền Yanukovych đành "muối mặt" đi hỏi vay thêm Quỹ Tiền tệ Quốc tế (trước đó Kiev đã có nợ IMF rồi) số tiền 11,8 tỉ USD. Nhưng IMF (nơi giữ tiền đóng góp của Mỹ và EU là chủ yếu) "xua đuổi" vì cho rằng Ukraina tăng lương cho viên chức, giữ giá đồng tiền quá cao và không tạo thuận lợi cho kinh doanh…

Bị IMF khước từ, Ukraina gõ cửa Liên minh châu Âu. Nhưng khối này chỉ hứa hẹn những khoản trợ giúp nhỏ bé (khoảng 2 tỉ USD) đi kèm với cả tá điều kiện vì nhiều nguyên nhân. Thứ nhất, Ukraina không thuộc khối EU nên không được hưởng những quy chế cấp cứu của các thành viên. Kiev chỉ ký hiệp ước liên kết với EU. Thứ nữa, các thành viên EU lúc này cũng chia rẽ về khả năng cứu trợ Ukraina, nhiều nước giàu có thì đồng ý nhưng một số thành viên còn đang khủng hoảng nợ chẳng kém gì Ukraina thì nhất mực từ chối. Với lãnh đạo Ukraina, lúc này mà chờ được tiền của EU chắc nền kinh tế Ukraina "chết mất xác".

Có bệnh thì vái tứ phương. Trong tình thế cấp bách này, Ukraina cầu cứu Nga. Trái ngược với những điều kiện hà khắc đi kèm với những khoản vay "hà tiện" của EU, Nga sẵn sàng cấp cho Ukraina 15 tỉ USD vô điều kiện, đồng thời cũng cho biết sẽ giảm 1/3 giá bán khí đốt cho Kiev. Vì lợi ích người dân, vì sự tồn vong của kinh tế đất nước, đây là lúc lãnh đạo Ukraina từ chối ký một thỏa thuận thương mại với Liên minh châu Âu và thay vào đó đã quyết định thắt chặt quan hệ với Nga. Đây là một quyết định mà ngay cả giới quan sát viên phương Tây trung lập cho là sáng suốt, phù hợp với lợi ích dân tộc. Tuy nhiên, đây cũng là quyết định làm bùng phát sự phản kháng của phe đối lập thân châu Âu và những gì tiếp theo chúng ta đã được chứng kiến trong suốt 3 tháng rưỡi qua.

Như vậy rõ ràng cuộc khủng hoảng chính trị hiện nay tại Ukraina không bắt nguồn từ nguyên nhân chính trị mà là kinh tế. Giờ đây, việc phe đối lập thâu tóm Quốc hội, phế truất Tổng thống và kêu gọi bầu cử sớm dường như chỉ là những giải pháp mang tính chính trị, tuyệt nhiên không đả động gì đến hướng sẽ giải quyết cuộc khủng hoảng kinh tế như thế nào.

Trở lại gói cứu trợ của Nga, một ngày sau khi Tổng thống Yanukovych bị phế truất, Bộ trưởng Tài chính Liên bang Nga Anton Siluanov ngày 23/2 cho biết, Nga sẽ xem xét về việc phân bổ đợt hỗ trợ tài chính tiếp theo cho Ukraina chỉ sau khi chính phủ mới được thành lập ở Kiev.

"Chúng tôi thực sự đã thảo luận về thương vụ mua 2 tỉ USD trái phiếu châu Âu của Ukraina vào tuần trước, nhưng vì tình hình chính trị đã đột ngột thay đổi, chúng tôi phải hiểu là sẽ hợp tác với chính phủ nào. Do đó, chúng tôi dự định chờ đợi việc hình thành chính phủ mới và sự hiểu biết về chính sách của chính phủ. Và căn cứ theo đó chúng tôi sẽ xác định sau" - trích tuyên bố của Bộ trưởng Tài chính Nga.

Tuyên bố này có thể hiểu được là nếu chính phủ mới tại Ukraina quyết theo châu Âu thì những lời hứa của Moskva về hỗ trợ tài chính cũng như giảm giá khí đốt dành cho Kiev khó mà giữ được. Đó là điều hiển nhiên. Trước những lời bóng gió của phương Tây về lời hứa của Nga, ngày 24/2, Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev đã tuyên bố tất cả các thỏa thuận đã ký với Ukraina sẽ được tôn trọng.

Tại cuộc họp báo ở Sochi, ông nhấn mạnh: "Các hiệp định có tính ràng buộc pháp lý đều cần được thực hiện". Lưu ý rằng khoản viện trợ 15 tỉ USD mà Tổng thống Putin hứa với Tổng thống Yanukovych hồi tháng trước không có tính ràng buộc này. Thủ tướng Nga nói thêm, Nga và Ukraina không hợp tác ở cấp độ "các nhân vật hay cá nhân riêng lẻ", mà đó là "mối quan hệ giữa các quốc gia".

Tuy nhiên, ông Medvedev đã lưu ý đến động thái chưa từng có của Nga - triệu tập Đại sứ tại Kiev về nước để tham vấn. Ông nhấn mạnh rằng bước làm này có nghĩa sự quan ngại đặc biệt của Nga trước tình hình ở Ukraina. Thủ tướng nói: “Động thái như vậy có nghĩa chúng tôi không hiểu rõ những gì đang diễn ra, hiện hữu mối đe dọa đến lợi ích của chúng tôi, đến sinh mạng và sức khỏe của công dân chúng tôi".

Từ trái qua: Tổng thống Urkaina Yanukovych tuyên bố không từ chức bất chấp việc quốc hội do phe đối lập kiểm soát ra lệnh phế truất ông; Giám đốc điều hành IMF Christine Lagarde nói sẵn sàng giúp đỡ Ukraina; Thủ tướng Medvedev ngày 24/2 nói Nga sẽ hoàn thành tất cả các thỏa thuận có ràng buộc pháp lý với Ukraina.

Truyền thông châu Âu thích phẫn nộ chứ không suy nghĩ

Như bắt vị được gốc rễ của vấn đề, chỉ ít giờ sau khi Tổng thống Yanukovych bị phế truất, cả Liên minh châu Âu và IMF đều lên tiếng. Ngày 22/2, người đứng đầu Ủy ban Đối ngoại của Nghị viện châu Âu Elmar Brock tuyên bố sẵn sàng cấp cho Kiev 20 tỉ euro để tiến hành cải cách sau khi thành lập chính phủ mới ở Ukraina.

Phát biểu trên kênh truyền hình Ukraina "1+1", ông Brock nói: "Sẽ có 20 tỉ euro đặt sẵn trên bàn nghị sự dành cho cải cách, sự hỗ trợ này có thể được cung cấp ngay lập tức để tránh xảy ra suy sụp mặc định. Mọi người không nên sợ viễn cảnh suy sụp mà chẳng có gì đảm bảo cho cải cách, không nên sợ rằng Ukraina sẽ thiếu sự hỗ trợ".

Cùng ngày IMF tuyên bố sẵn sàng giúp đỡ Ukraina nếu các nhà chức trách Ukraina yêu cầu. Hãng tin AFP dẫn tuyên bố của Giám đốc điều hành IMF Christine Lagarde nói: "Nếu nhà chức trách Ukraina yêu cầu IMF trợ giúp, cho dù là để được tư vấn, hỗ trợ tài chính cùng với thảo luận về cải cách kinh tế, tất nhiên, chúng tôi đã sẵn sàng cho việc này. Chúng tôi sẵn sàng giúp đỡ trong việc chẩn đoán tình hình hiện nay, dĩ nhiên là trước khi IMF sẽ thực hiện những động thái kế tiếp mà tổ chức thường tiến hành trong những tình huống tương tự".

Trước đó, một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Mỹ cũng cho biết, Chính phủ Mỹ đã đưa ra những điều kiện chính trị cho việc Ukraina đâm đơn lên IMF, bao gồm cải cách hiến pháp và thiết lập chính phủ liên minh.