Theo kế hoạch đến năm 2010, 70% diện tích trồng lúa trên địa bàn tỉnh Kiên Giang sẽ được gieo sạ bằng nguồn giống cấp xác nhận và tăng dần trong những năm tiếp theo. Nhằm đạt được mục tiêu này, ngành nông nghiệp tỉnh đang tập trung đẩy mạnh các chương trình nhân giống lúa, trong đó chương trình nhân giống nông hộ đang được nhiều nông dân tham gia áp dụng.

Hiện nay, tỉnh Kiên Giang đang triển khai song song 2 chương trình nhân giống lúa: chương trình nhân giống lúa tập trung (diện tích canh tác lớn) do Trung tâm giống nông lâm ngư nghiệp (NLNN) phụ trách và chương trình nhân giống lúa nông hộ (0,1-0,2 ha/hộ) do Trung tâm Khuyến nông Khuyến ngư (KNKN) triển khai. TS. Đỗ Minh Nhựt – GĐ Trung tâm KNKN Kiên Giang cho biết, theo chỉ đạo của Sở NN&PTNT tỉnh, vụ hè thu 2009 Trung tâm đã triển khai chương trình nhân giống với tổng diện tích 500 ha trên địa bàn toàn tỉnh và có sự chuyển đổi từ nhân giống tập trung (1 ha/hộ và 5 ha/điểm) sang nhân giống nông hộ (0,1 – 0,2 ha/hộ). Với cách làm này, số hộ nông dân tham gia vào chương trình nhân giống lúa của trung tâm đã tăng lên gấp nhiều lần, từ khoảng 500 hộ tăng lên gần 5.000 hộ. Các địa phương có diện tích và số hộ tham gia nhiều là Hòn Đất (100 ha, 1.000 hộ tham gia), Giồng Riềng (90 ha, 900 hộ), Tân Hiệp (80 ha, 800 hộ), Châu Thành, Gò Quao (mỗi huyện 50 ha, 500 hộ)… Tất cả các điểm nhân giống đều được áp dụng theo quy trình kỹ thuật nhân giống cấp xác nhận của Bộ NN&PTNT (có một số điều chỉnh nhỏ cho phù hợp với điều kiện địa phương). Nguồn giống là giống lúa cấp nguyên chủng được lấy từ các Viện, Trường, Trung tâm Giống NLNN tỉnh và chủ yếu là các giống chất lượng cao, đáp ứng tốt nhu cầu sản xuất lúa hàng hóa phục vụ xuất khẩu. KS. Lê Huyên – Trưởng phòng Kế hoạch, Trung tâm KNKN Kiên Giang cho biết, những hộ nông dân được chọn tham gia chương trình phải là những người ham học hỏi, chịu áp dụng những tiến bộ kỹ thuật mới vào sản xuất, có tinh thần tương thân tương ái… Để có thể thực hiện được theo đúng quy trình đề ra, trung tâm đã mở nhiều lớp tập huấn nông dân theo từng giai đoạn sản xuất từ khâu làm đất, gieo sạ, chăm sóc, khử lẫn, thu hoạch, phơi sấy, bảo quản. Cụ thể vụ hè thu 2009, Trung tâm đã mở tổng cộng 250 lớp tập huấn nhân giống cho 5.000 lượt nông dân với 5 lần/vụ, mỗi lần một ngày ở tất cả các địa phương có triển khai chương trình. Vụ hè thu 2009, năng suất lúa bình quân của chương trình đạt 5,4 tấn/ha, với 500 ha tổng sản lượng thu được đạt trên 2.555 tấn. Trong đó, qua kiểm nghiệm có 2.090 tấn (đạt 82%) đủ tiêu chuẩn giống lúa cấp xác nhận được nông dân sử dụng làm giống cho vụ sau. Với lượng giống này, đảm bảo đủ gieo sạ cho gần 14.000 ha (mật độ gieo sạ 150 kg/ha). Dự kiến vụ đông xuân 2009 – 2010, trung tâm sẽ nâng diện tích sản xuất nhân giống nông hộ của tỉnh lên 1.000 ha với khoảng 10.000 hộ nông dân tham gia. KS. Nguyễn Ngọc Bil – Trưởng trạm KNKN Tân Hiệp cho biết, vụ HT vừa qua, trạm đã triển khai chương trình nhân giống nông hộ được 100 ha (20 ha do Trung tâm KNKN Quốc gia đầu tư) với sự tham gia hợp tác của hàng trăm hộ nông dân. Qua đó, đã tạo ra nguồn giống có chất lượng cho địa phương, phục vụ nhu cầu phát triển sản xuất. Qua chương trình này, đã giúp nâng cao nhận thức của các hộ nông dân về vai trò của giống trong sản xuất. Một số hộ dân tham gia chương trình vui mừng cho biết, trước đây, khi tỉnh chưa có chủ trương xã hội hóa công tác giống, họ thường phải dùng lúa hàng hóa để làm giống hoặc mua lúa giống ngoài thị trường với giá rất cao. Nhờ có chương trình này mà nhiều nông hộ đã giảm được chi phí đầu tư giống nhưng vẫn đảm bảo có nguồn giống tốt để sản xuất. Cuối mỗi vụ sản xuất, trung tâm đều có tổ chức hội thảo đầu bờ để rút kinh nghiệm cũng như đánh giá trình độ, nhận thức của nông dân. Sau khi nông dân đã đủ khả năng sản xuất lúa giống phục vụ sản xuất cho gia đình thì trung tâm sẽ chọn những nông hộ khác để triển khai. Với cách làm này, sức lan tỏa của chương trình ngày càng rộng hơn và hiệu quả hơn. Đánh giá về tính hiệu quả của chương trình, TS. Đỗ Minh Nhựt nhận xét, trong khi các cơ quan chuyên môn chưa thể đảm bảo cung cấp đủ nguồn giống phục vụ sản xuất thì việc triển khai chương trình nhân giống nông hộ sẽ giúp nhân nhanh các giống lúa mới, tạo nguồn giống xác nhận cho địa phương. Quan trọng hơn là chương trình đã giúp thay đổi nhận thức của nông dân về vai trò của giống. Hơn nữa, họ cũng mạnh dạn hơn trong việc áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới vào sản giúp, từ đó giúp giảm chi phí, tăng thêm lợi nhuận.