Ngày càng có nhiều lái tàu bị tai nạn trong khi đang lái máy. Đây là một thực tế đáng buồn. Trong khi đó, nhiều năm nay, chế độ chính sách cho lái tàu khiến họ chưa thể yên tâm mỗi khi lên ban lái.

TIN LIÊN QUAN
Gian nan đời lái tàu: Vụ tai nạn đã lấy đi tất cả

Lái tàu Nguyễn Ngọc Thạch

“Thạc sỹ lái tàu”

Ông Nguyễn Văn Hiển - nguyên lái tàu của Xí nghiệp Đầu máy Hà Nội, nay là Phó Chánh Thanh tra phụ trách (Cục Đường sắt Việt Nam) đùa với tôi, “kiếm” được cái bằng lái tàu chính còn khó hơn cả thi thạc sỹ.

Phải học 2 năm trong Trường Cao đẳng Đường sắt, rồi một năm mòn đũng quần trên ban lái để học việc mới được thi lái phụ. Có người cả đời chỉ làm lái phụ, bởi không qua được các kỳ sát hạch, hoặc lái cả nghìn cây số an toàn sắp đủ chỉ tiêu thì gặp sự cố.

Khi tìm hiểu, tôi mới biết ông Hiển thực ra không phải đùa. Theo giáo trình đào tạo, lái tàu phải học rất nhiều môn kiến thức, nắm vững cấu tạo, nguyên lý hoạt động của các hệ thống và thiết bị trên các loại đầu máy. Đặc biệt, lái tàu phải nằm lòng Luật Giao thông đường sắt, quy trình tác nghiệp, quy trình tín hiệu đường sắt, quy trình chạy tàu, quy phạm khai thác kỹ thuật đường sắt…

Không chỉ thế, lái tàu phải đọc được bản vẽ kỹ thuật; Kiểm tra, chỉnh bị thành thạo đầu máy theo đúng quy trình. Thậm chí còn phải phát hiện và khắc phục được các sai sót kỹ thuật, các hư hỏng phát sinh khi đầu máy đang vận hành… Ngoài ra, họ cũng phải học các môn cơ bản như chính trị, đạo đức, tin học…

Ông Phí Kim Thịnh - Phó Giám đốc Xí nghiệp Đầu máy Hà Nội khẳng định một đoàn tàu chở hàng trăm người, chỉ một sơ sảy nhỏ của lái tàu cũng có thể gây hậu quả rất nghiêm trọng. Thế nên tuyển chọn lái tàu rất khắt khe, cẩn trọng. Lái tàu giỏi cũng đồng nghĩa với việc phải có đạo đức tốt, chấp hành kỷ luật nghiêm.

Chưa hết, cứ 6 tháng, họ lại phải trải qua kỳ sát hạch bằng lái, kiểm tra sức khỏe. Theo ông Thịnh, ai không đạt, coi như bị loại khỏi cuộc chơi. Đấy là chưa kể đến những “kỷ luật sắt” như phải lên ban trước 4 tiếng; không được uống rượu, bia… trước khi lái tàu.

Làm nhiều, hưởng được bao nhiêu

Khắc nghiệt là vậy, nhưng chế độ, lương thưởng cho anh em lái tàu hiện nay chưa tương xứng. Theo định mức của ngành, mỗi ca lái máy khoảng 6 tiếng, lái tàu được nhận 200.000 đồng. Tháng cao điểm chạy được 25 ca là nhiều, tính ra bình quân được khoảng 5 triệu đồng/tháng. Nhưng đặc thù nghề nghiệp khiến lái tàu thường phải xa nhà, nên mức thu nhập này không đáng là bao. Anh Nguyễn Ngọc Thạch - lái tàu của Xí nghiệp Đầu máy Hà Nội, người từng 5 lần đạt kiện tướng an toàn của ngành Đường sắt cho biết mỗi tháng anh em xa nhà ít nhất chục ngày. Những tháng cao điểm phải tăng chuyến thì nhiều hơn.

Thừa nhận mức thu nhập của lái tàu hiện nay còn thấp, ông Phạm Văn Phương - Trưởng Ban Đầu máy toa xe (TCT Đường sắt VN) cho biết, ngành Đường sắt cũng đã tìm mọi cách để có thể nâng cao thu nhập cho lái tàu. Hiện nhiều xí nghiệp đang khoán nhiên liệu theo từng chặng đường cụ thể. Nếu chạy thừa mức khoán, xí nghiệp sẽ mua lại số dầu thừa và lái tàu được hưởng. Tuy nhiên, thực tế thì từ dịp hè vừa qua do phải kẻ lại biểu đồ chạy tàu (thời gian tàu dừng đỗ nhiều hơn, thời gian đến ga vẫn giữ nguyên, lái tàu phải tăng ga nhiều dẫn đến hao dầu) nên gần như không ban lái nào đạt được mức khoán này. Thậm chí có khi “âm” phải bù tiền, dù xí nghiệp cũng đã đỡ cho phần nào. Thế nên nhiều lái tàu rất sợ phải dừng tránh tàu, sau đó lại phải chạy bù tốc độ ở những cung đường vắng để đảm bảo thời gian về ga.

Do tính chất độc hại, nặng nhọc nên ngành Đường sắt cũng đã quy định lái tàu chỉ được lái đến 55 tuổi. Ai công tác lâu năm thì được hưởng hết bậc 3/3. Anh Thạch cho biết thêm, từ năm 1998 anh đã đạt bậc lương 3/3. 12 năm sau khi đạt kịch bậc, cho đến lúc nghỉ hưu, anh vẫn chỉ được hưởng bậc lương này mà không được thêm bất cứ khoản nào khác.

Ngày càng nhiều hiểm nguy

Trước năm 2008, chưa có một lái tàu nào tử vong hay phải nằm viện điều trị do TNGT đường sắt. Nhưng vài năm trở lại đây, con số lái tàu tử vong và bị thương do TNGT đường sắt đang có xu hướng gia tăng. Năm 2010, lái tàu Trương Xuân Thức bị cụt cánh tay trái, suy giảm trí nhớ trong một vụ TNGT đường sắt tại Hà Nam. Năm 2011, lái tàu Nguyễn Đình Trường bị tử vong do lật tàu hàng ở Lào Cai. Đây là những vụ điển hình được dư luận đặc biệt quan tâm. Và mới đây, lái tàu Đồng Khắc Thụy phải nhập viện điều trị sau vụ ô tô lao vào đường ngang ở Hải Dương. Lái tàu Nguyễn Văn Mạnh cũng bị thương nặng phải điều trị tại Bệnh viện Đường sắt sau vụ va ô tô ở Nghệ An ngày 30/7 vừa qua.

Rõ ràng, nghề lái tàu đang ngày càng đối mặt nhiều hiểm nguy trong bối cảnh cơ sở hạ tầng chưa được cải thiện nhiều, ý thức người dân còn kém và lượng phương tiện vận tải gia tăng. Thêm vào đó, họ vừa lái vừa lo mức khoán nhiên liệu, lo chạy tăng tốc bù giờ “nằm” tránh tàu, lo sự cố xảy ra ai lo cho vợ con họ đến hết đời. Bên trong ca bin đầu máy nặng gần trăm tấn, nếu người lái tàu không vững tâm, điều gì sẽ đảm bảo cho những chuyến tàu về bến đỗ an toàn?

Thiện Anh