Dư chấn của khủng hoảng kinh tế toàn cầu, của trận động đất, sóng thần và khủng hoảng hạt nhân tại Nhật Bản, của chính biến tại một số quốc gia Bắc Phi và Trung Đông đã làm thay đổi đáng kể môi trường kinh doanh quốc tế.

Sự bất ổn ở Libia - một quốc gia giàu giàu mỏ - đã đẩy giá xăng dầu thế giới tăng mạnh trong thời gian qua Hiện chưa thể nói kinh tế thế giới đã qua hết thời kỳ khó khăn và khủng hoảng, đã hết hẳn suy thoái hay thoát khỏi trì trệ để bước sang thời kỳ tăng trưởng mới. Nhưng môi trường kinh tế quốc tế đang có vẻ như dần đi vào ổn định và bức tranh chung về kinh tế thế giới dường như ngày càng sáng dần ra. Lửa thử vàng, gian nan thử sức Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và suy thoái kinh tế thế giới từ năm 2008 với tất cả hậu quả và hệ lụy của chúng đã đẩy kinh tế thế giới đến bên những thách thức có thể được coi là thuộc diện lớn nhất trong nhiều thập kỷ qua. Thực tiễn đến nay cho thấy cuộc thử sức chịu đựng của kinh tế thế giới tuy chưa hẳn đã hết, nhưng chiều hướng ngã ngũ xem chừng thuận lợi nhiều hơn là bất lợi đối với kinh tế thế giới. Cái kịch bản tồi tệ nhất đã không xảy ra. Những nỗ lực đối phó với khủng hoảng ở các nền kinh tế trên các châu lục đã đưa lại kết quả tích cực. Cú trượt dốc đã được ngăn chặn và cuộc hành trình vươn tới mục tiêu tăng trưởng trở lại đã được bắt đầu. Cuộc chiến tranh ở Libia, thiên tai ở Nhật Bản, giá dầu và nguyên vật liệu tăng cũng như những mất cân đối về tiền tệ trên phạm vi khu vực và thế giới cũng như trong quan hệ kinh tế đối ngoại giữa nhiều nền kinh tế khác nhau không phải không gây tác động gì, nhưng rõ ràng cũng không để lại hậu quả ghê gớm đến mức làm nền kinh tế thế giới bị chao đảo. Những biểu hiện tích cực trong môi trường kinh tế quốc tế thời gian qua có nguồn gốc từ ngay chính khả năng đề kháng và ứng phó khủng hoảng của các nền kinh tế đóng vai trò trụ cột cho cả kinh tế thế giới, từ những biện pháp điều tiết vĩ mô từ phía các chính phủ và các ngân hàng trung ương và từ nhận thức chung là vì đã cùng trên một con thuyền thì tất cả đều có trách nhiệm phải ứng xử làm sao để nó không những không bị chìm mà còn đồng thời có thể tiến lên phía trước. Cuộc chiến tranh ở Libia ngày càng thêm quyết liệt và chưa biết đến khi nào mới kết thúc, chính biến ở nhiều quốc gia trong khu vực Trung Đông và vùng Vịnh vẫn rất sôi động và kết cục cuối cùng như thế nào vẫn còn là câu hỏi chưa thể trả lời được, nhưng không vì thế mà giá dầu leo thang đột biến và tình hình chính trị an ninh ở khu vực này cho tới nay không chi phối đáng kể triển vọng kinh tế thế giới. Thỏa thuận mới rồi trong EU về tăng cường khả năng và hoàn chỉnh cơ chế cứu đồng Euro thể hiện quyết tâm của các nền kinh tế trong EU không chỉ cứu đồng Euro, mà trước hết không để khủng hoảng tương tự tái phát. EU chủ định cứu đồng Euro bằng mọi giá vì ý thức được rằng tác động về chính trị, kinh tế và tiền tệ của việc cứu đồng Euro và ngăn ngừa khủng hoảng động chạm tới cả tương lai của tất cả các nền kinh tế trong EU. Dù là Nhóm G20 hay Nhóm G7, dù là hợp tác liên châu lục hay xúc tiến hình thành khu vực mậu dịch tự do song phương giữa các nền kinh tế với nhau - tất cả dường như đã tận dụng khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế trên thế giới vừa qua như một lời cảnh tỉnh và cơ hội để đạt được những bước tiến mà dường như trong hoàn cảnh bình thường sẽ bị để mãi trong tình trạng “có cũng được, không có cũng chẳng sao”. Môi trường kinh tế quốc tế thời gian qua tiếp tục có được những chiều hướng diễn biến tích cực chính nhờ vào đó. Còn đó những nỗi lo ngại Lạm phát, thảm họa hạt nhân ở Nhật Bản và việc thực thi những chương trình tiết kiệm chi tiêu, giảm vay nợ công ở tất cả các nền kinh tế hiện là những mối lo lớn ẩn chứa đầy rủi ro đối với kinh tế thế giới. Chúng phủ bóng xuống môi trường kinh doanh quốc tế và có tác động không chỉ đơn thuần về phương diện kinh tế hay tiền tệ. Những tác động về chính trị và xã hội của chúng đang có chiều hướng sâu sắc thêm ở không ít quốc gia. Chống lạm phát, thực hiện tiết kiệm chi tiêu và giảm vay nợ công đang là ưu tiên hàng đầu trong chính sách của gần như mọi chính phủ ở các nền kinh tế trên thế giới. Những việc ấy đã trở nên cấp thiết đến mức không thể trì hoãn được nữa, lại càng không thể bị xao nhãng, cho cả hiện tại lẫn trong tương lai. Không hành động như thế một cách quyết liệt, các nền kinh tế sớm hay muộn rồi cũng không thể duy trì được đà tăng trưởng, không thể sớm khôi phục lại được nhịp độ tăng trưởng như trước khủng hoảng và lại càng không thể gây dựng được sự tăng trưởng bền vững. Sự ổn định chính trị xã hội gắn liền với thành công của việc thực hiện các quyết sách ấy. Chính biến ở nhiều quốc gia Bắc Phi, Trung đông và Vùng Vịnh trong thời gian qua cũng có phần rất đáng kể bởi khó khăn về kinh tế xã hội, bởi sự mất cân đối và công bằng trong chính sách phát triển ở đó, bởi sự thiếu vắng lòng tin vào triển vọng phát triển trong tương lai. Chính phủ Canada và Bồ Đào Nha mới bị đổ cũng vì lý do ấy. Hy Lạp hay Ireland đều là những ví dụ điển hình. Cũng chính vì thế mà EU vừa buộc phải cứu các thành viên thoát khỏi khủng hoảng tài chính, vừa đặt những điều kiện ngặt nghèo đến mức bất chấp cả thể diện của các thành viên cho việc viện trợ tài chính giúp thoát khỏi khủng hoảng. Từ đó có thể thấy trong thời gian tới, mặt bằng lãi suất trên thế giới nói chung và ở nhiều nền kinh tế nói riêng sẽ dần được nâng lên. Nhưng lãi suất là con dao hai lưỡi nên cái lợi về mặt này bao hàm nguy cơ về cái bất lợi trên phương diện khác là kìm hãm nhịp độ phục hồi cũng như tăng trưởng kinh tế. Mối lo ngại khác trong môi trường kinh tế quốc tế hiện tại là tác động của thảm họa hạt nhân ở Nhật Bản. Vào thời điểm hiện tại có thể thấy cả mức độ thiệt hại do thảm họa hạt nhân này gây ra lẫn phương cách đối phó của Nhật Bản đều khiến phải lo ngại nhiều hơn là yên tâm. Có thể nói chính phủ Nhật Bản chưa kiểm soát được hoàn toàn tình hình trong thảm họa hạt nhân ở Fukushima và mức độ hậu quả thật sự của thảm họa đối với kinh tế Nhật Bản nói riêng và kinh tế thế giới nói chung hiện chưa thể dự báo đầy đủ được. Kinh tế Nhật Bản bị ảnh hưởng sẽ tác động tiêu cực - cho dù cũng chỉ có mức độ - tới kinh tế thế giới nói chung. Nhưng tác động to lớn hơn và nan giải hơn đối với chính phủ các nước trên thế giới là phải xác định lại chủ trương sử dụng năng lượng hạt nhân. Thủ tướng Đức Angela Merkel và liên minh cầm quyền ở Đức mới bị thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử nghị viện bang Baden-Wuerttenberg có phần đáng kể bởi chủ đề an toàn cho các nhà máy điện hạt nhân sau thảm họa hạt nhân ở Nhật Bản. Nhiều chính phủ đã phải tuyên bố sẽ xem xét lại chương trình xây dựng thêm nhà máy điện hạt nhân mới. Thế giới có lẽ chưa thể sớm từ bỏ các nhà máy điện hạt nhân, nhưng vấn đề an toàn hạt nhân sẽ được coi trọng hơn, tốn kém hơn và nhạy cảm hơn về chính trị nội bộ, từ đó ảnh hưởng mạnh mẽ đến chuyện đảm bảo an ninh năng lượng và như thế lại động chạm đến môi trường kinh doanh quốc tế. Kinh tế thế giới và môi trường kinh doanh quốc tế hiện tại có dấu hiệu mừng, có điều vẫn đáng phải lo ngại và chắc sẽ còn như vậy ít nhất thêm một thời gian nữa. Lư Châu