Trong điều kiện văn hóa giao thông và mạng lưới đường bộ còn nhiều hạn chế, yếu kém, không thể tăng tốc làm đường cao tốc bằng mọi giá. Bởi có khi chưa kịp hưởng lợi từ phát triển đường cao tốc đã phải gánh chịu những hậu quả nặng nề.

Quan điểm trên được PGS.TS Nguyễn Quang Toản, chuyên gia đường bộ ĐH GTVT Hà Nội đưa ra trong cuộc trao đổi với phóng viên Đất Việt. Ông Toản cho biết: Nhiều nước quan niệm đường cao tốc không hạn chế tốc độ chạy trên (bao nhiêu km/h) mà hạn chế tốc độ chạy dưới (thường là 60km/h). Dưới khái niệm “đường cao tốc” có khái niệm “đường tốc hành” - hạn chế tốc độ xe chạy trên (không quá 110 km/h) và phụ thuộc vào dòng xe, giờ cao điểm để hạn chế tốc độ xe chạy dưới. Tuy nhiên, ở Việt Nam khái niệm “đường cao tốc” còn phân tán, không rõ ràng và nhiều khi gộp hai khái niệm “đường cao tốc” và “đường tốc hành” thành một. - Thưa ông, phải chăng chúng ta đã kỳ vọng quá lớn vào đường cao tốc và đặt ra cho nó quá nhiều nhiệm vụ? - Đường cao tốc của nước nào cũng vậy, người tham gia giao thông phải đi từ 50 - 100km/h trở lên mới nên đi vào đường này vì đi quãng đường ngắn hơn sẽ không tiết kiệm được thời gian và chi phí. Tuy nhiên, để thỏa mãn nhu cầu đi lại thường phải chú ý phát triển hệ thống đường bộ thông thường hơn là chú ý quá nhiều tới đường cao tốc. Như thế mới tránh kẹt xe, không ùn tắc và giúp người dân tiếp cận dễ dàng hơn. Trong khi đó năng lực đường cao tốc có hạn, muốn xe chạy nhanh thì lượng xe phải ít, nếu lượng xe đông thì dù đường có tốt cũng không giúp phương tiện tăng tốc được. - Thực trạng mạng lưới đường bộ hiện nay còn nhiều hạn chế, yếu kém ảnh hưởng thế nào đến việc phát triển đường cao tốc? - Có thể thấy thời điểm ra đời, phát triển của đường cao tốc tại Việt Nam chưa chắc đã đúng bởi mạng lưới đường bộ của chúng ta chưa tốt. Điều này trái với quy luật phát triển đường cao tốc trên thế giới: khi xây dựng được mạng lưới đường bộ đủ mạnh, họ mới tính tới phát triển đường cao tốc. Đó là chưa kể tới phương tiện tham gia giao thông ở Việt Nam chất lượng chưa cao, trình độ tham gia giao thông kém, bộc lộ ngay trong thời gian đưa vào khai thác thử tuyến cao tốc TP.HCM - Trung Lương. Ngoài ra, phát triển kinh tế cũng chưa đáp ứng nổi việc xây dựng quá nhiều đường cao tốc. Các nước xây dựng đường cao tốc bằng nguồn vốn Nhà nước, trong khi ở Việt Nam, nguồn vốn làm đường cao tốc thường đi vay hoặc huy động từ công ty, tập đoàn bất động sản. Điều này dễ dẫn tới rủi ro và thiếu vốn, dẫn tới chậm tiến độ. - Như vậy có nghĩa là không thể tăng tốc phát triển đường cao tốc bằng mọi giá? - Đúng như vậy. Theo một số tính toán mà tôi biết, việc xử lý nền đất yếu khi xây dựng đường cao tốc ở đồng bằng sông Hồng và ĐBSCL chiếm tới 1/3 chi phí thực hiện tuyến đường. Việc xử lý nền đất yếu càng nhanh thì chi phí càng đắt, có khi gấp tới 1,5 - 2 lần tính toán ban đầu. Khi chúng ta tập trung lượng tiền lớn để phát triển đường cao tốc mà không chú ý tới đầu tư cho mạng lưới đường bộ có thể kìm hãm sự phát triển của nhiều ngành khác. Chi phí làm 1km đường cao tốc bằng làm 20km đường bộ thông thường. Đổ tiền làm 100km đường cao tốc mà thiếu tiền khiến 2.000km đường bộ xuống cấp thì rất tai hại. Làm đường cao tốc phải lấy rất nhiều đất của địa phương trong khi người dân địa phương chưa chắc được hưởng lợi, dẫn tới giải phóng mặt bằng chậm trễ, giá thành bị đẩy lên. - Việc đưa vào thí điểm đường cao tốc TP HCM - Trung Lương vừa qua đã bộc lộ một số hạn chế như: sự cố, tai nạn giao thông… Từ đây cần rút ra những bài học gì, thưa ông? - Hiệu quả của một tuyến đường phụ thuộc rất nhiều vào trình độ của người tham gia giao thông trên tuyến đường đó. Muốn tạo thói quen cho người đi trên đường cao tốc phải mất từ 5 - 10 năm. Trước ngày thông xe đường cao tốc này hơn 1 tháng, Bộ GTVT mới ban hành quy chế lưu hành trên đường cao tốc thì rất khó để người dân tuân thủ nghiêm ngặt, biết cách lưu thông đúng luật cũng như tránh được rủi ro. Theo tính toán của thế giới, trong 5 - 10 năm đầu, tỷ lệ tai nạn khi tham gia trên đường cao tốc khá cao. Nếu các cơ quan giao thông không có biện pháp xây dựng, tuyên truyền tốt về ý thức tham gia giao thông thì tỷ lệ tai nạn sẽ không nhỏ. Đường cao tốc là một “khái niệm mới” đối với người dân Việt Nam. Nếu ý thức đi đường bộ thông thường chưa được thay đổi thì khi lên đường cao tốc sẽ gặp không ít khó khăn và dẫn tới nguy cơ tai nạn. - Xin cảm ơn ông!