Thời nay, nói đến du lịch không thể không liên tưởng đến Thomas Cook – một cái tên đã trở thành biểu tượng cho du lịch, một thương hiệu nổi tiếng và đắt giá, hiện thân cho cả thuở sơ khai ban đầu lẫn tương lai của ngành du lịch thế giới.

Edinburgh, một điểm du lịch nổi tiếng ở Anh theo khái niệm thiên nhiên gắn với lịch sử, trầm lặng gắn với nổi tiếng của Thomas Cook Du lịch vốn là một ham muốn bẩm sinh của con người. Để thỏa mãn được ham muốn đó, con người cần phải có tiền bạc và thời gian, phương tiện giao thông và cơ sở hạ tầng du lịch. Chính vì thế mà không phải bất cứ ai cũng đều có thể thực hiện được ham muốn đó trong đời và không phải ở bất cứ nơi nào cũng có thể trở thành điểm du lịch. Ngày nay, du lịch đã không còn là thứ xa xỉ dành riêng cho diện người lắm quyền nhiều của, nổi tiếng hay thượng lưu nữa. Ý tưởng tiên phong bất ngờ và đơn giản Ngày 9/6/1841 được coi là ngày sinh của ngành du lịch hiện đại. Hôm đó, trong lúc đi bộ trên quãng đường dài 24 km từ Harborough đến Leicester (ở nước Anh) dự cuộc hội họp thường kỳ của Hội những người kiêng khem, Thomas Cook nhìn đoàn tầu lửa chạy bằng hơi nước mà tự đặt câu hỏi: Tại sao lại không sử dụng tiến bộ mới nhất của khoa học kỹ thuật này phục vụ cho hoạt động của hội và đẩy mạnh phong trào kiêng khem. Đến Leicester, anh chàng này chạy ngay đến bục diễn thuyết và quảng bá cho ý tưởng: Cuộc họp lần sau sẽ được tổ chức ở nơi khác và tất cả thành viên của hội sẽ đi tàu hỏa đến đó. Thời ấy, tàu hỏa chạy bằng hơi nước không dùng để vận chuyển hành khách mà chỉ để chở hàng. Đề nghị của Thomas Cook được chấp thuận và cả vị giám đốc hãng tàu hỏa Midland Railway cũng không ngần ngại: “Tôi không biết cả anh lẫn hội của anh. Nhưng các anh sẽ có tàu để đi”. Một tuần sau, tất cả 485 hội viên của hội đi tàu từ Leicester đến Loughborough, với giá chỉ có 1 Schilling một người, toa mui trần, chỉ với những dãy ghế ngồi bằng gỗ thô mộc, một đội kèn chơi những bản nhạc vui nhộn. Hàng ngàn người tò mò tụ tập hai bên đường tàu chứng kiến sự kiện đó. Và đương nhiên tâm điểm của sự kiện là Thomas Cook. Ít ai có thể ngờ được rằng họ đang chứng kiến sự ra đời của ngành du lịch hiện đại: du lịch cho số đông, cho người có thu nhập thấp và du lịch sử dụng phương tiện vận tải tiên tiến, du lịch là hoạt động chung của nhiều người, là thỏa mãn và khám phá, là giải trí và học hỏi, là quan hệ con người và hoạt động xã hội. Thomas Cook đã phát hiện ra tác dụng đa năng của du lịch. Ông coi du lịch như một thứ gì đó có thể thay thế cho và tác dụng như ma túy: nó làm con người cảm thấy thỏa mãn và đam mê, thức tỉnh khao khát đi tới những miền xa và ấp ủ ước mơ tới những chân trời mới lạ trên trái đất, thử thách trí tuệ và sức khỏe của chính mình. Thomas Cook qua đời cách đây đã hơn một thế kỷ, vậy mà hậu thế vẫn chẳng có ai chỉ ra và khái quát được bản chất và tác dụng của du lịch như ông: “Nhờ du lịch mà những bài học về phương diện đạo đức, luân lý và con người được khắc in sâu đậm, lịch sử và địa lý được học hỏi một cách say mê, tên tuổi và chức quyền chẳng có nghĩa lý gì trước vẻ đẹp kỳ vĩ của thiên nhiên, và những con người chưa từng gặp nhau bao giờ lại làm quen và thân thiết với nhau”. Thomas Cook sinh ngày 22/11/1808 ở Melbourne trong một gia đình bình thường ở nước Anh thời đó. Từ năm 10 tuổi, cậu bé Thomas đã phải kiếm tiền bằng việc hàng ngày đưa báo chí đến từng nhà của độc giả. Về sau, anh chàng Thomas Cook mở một cửa hàng bán giấy viết và sách báo. Ai cũng công nhận Thomas có năng khiếu bẩm sinh về tổ chức công việc, nhưng chuyện kinh doanh với cửa hàng này lại rất không thành công. Sau khi tổ chức chuyến đi nói trên, Thomas Cook còn hợp tác với chính công ty tàu hỏa nói trên tổ chức nhiều chuyến đi nữa, không nhằm kinh doanh mà thuần túy chỉ vì ham thích, chỉ lấy thu đủ để bù chi, trong đó có lần cho tới 5.000 người đến xem trận đua ngựa ở Derby. Cho nên có thể nói, Thomas Cook khởi nghiệp bằng việc sử dụng tàu hỏa và phát minh của ông về du lịch hiện đại cũng đồng thời thức tỉnh trong con người khát vọng về khả năng di chuyển và giao thông nhanh chóng trong cuộc sống nói chung, chứ không chỉ trong du lịch. Ít nhất thì cũng ở nước Anh thời đó. Cái tên thành thương hiệu Chuyến du lịch thương mại đầu tiên được Thomas Cook tổ chức năm 1846: đi suốt một đêm hè đến Scottland, đường dài 800 dặm mà giá chỉ có 1 Guinee, trên tàu không có nhà vệ sinh, không có nước uống và trời lại còn mưa. Nhưng rồi từ đó, những chuyến đi về xứ Scottland đã trở nên nổi tiếng đến mức người Anh nào cũng phải đi ít nhất một lần trong đời. Vẻ đẹp của phong cảnh thiên nhiên ở Scottland, những tác gia nổi tiếng của Scottland như Johnson, Scott hay Burns, những nơi nghỉ mùa hè của Hoàng gia Anh... đã biến những chuyến đi này của Thomas Cook trở thành biểu tượng của tính lãng mạn kiểu Anh: thiên nhiên gắn với lịch sử, trầm lặng gắn với nổi tiếng, đi tới miền xa để chứng tỏ hiểu biết thế giới. Năm 1871, Thomas Cook cùng với người con trai duy nhất là John Mason Cook thành lập ra công ty Thomas Cook and Son. Thương hiệu này chính thức ra đời từ đó. Nó biểu tượng cho những tour được tổ chức tốt, có chất lượng dịch vụ cao và nội dung sâu sắc. Gốc rễ giá trị của thương hiệu này ngày nay cũng vẫn chính ở chỗ đó. Những thành công của Thomas Cook thật ấn tượng. Chẳng hạn như năm 1851, Thomas Cook tổ chức cho 165.000 người tới xem triển lãm lớn ở London. Sau 60 lần tổ chức tour đến Scottland, Thomas Cook bị chính các hãng tàu hỏa sao chép ý tưởng và đẩy ra khỏi cuộc. Và thế là Thomas Cook vươn ra thế giới bên ngoài: châu Âu lục địa, Bắc Mỹ và Bắc Phi, Nam Mỹ và Ấn Độ. Thomas Cook cũng là người đầu tiên tổ chức đi du lịch vòng quanh thế giới. Chuyến đi bắt đầu vào ngày 26/9/1872 và kết thúc sau 222 ngày. Rất nhiều nhà nghiên cứu lịch sử văn học cho rằng, tác gia nổi tiếng về tiểu thuyết viễn tưởng người Pháp Jules Verne đã lấy ý tưởng từ đây để viết nên tác phẩm nổi tiếng “Vòng quanh thế giới trong 80 ngày”. Những phát minh mang tính cách mạng của Thomas Cook đối với du lịch thường hay được liệt kê nhất là du lịch trọn gói, phiếu nghỉ lại ở khách sạn, ngân phiếu du lịch, quảng cáo các tour, ấn phẩm giới thiệu du lịch. Công ty có chi nhánh và văn phòng đại diện ở rất nhiều nơi trên thế giới, đáp ứng mọi yêu cầu về tổ chức và hậu cần cho việc thực hiện các tour. Thomas Cook mất ngày 18/7/1892. Gần như cả thành phố Leicester đến dự lễ tang. 7 năm sau, người con trai cũng qua đời. Công ty do thế hệ thứ ba quản lý. Hai cha con Thomas Cook không được chứng kiến sự tỏa sáng của thương hiệu Thomas Cook trong suốt thế kỷ 20. Ngay từ năm 1990, Thomas Cook and Son đã trở thành công ty đứng đầu trong ngành du lịch trên thế giới. Năm 1919, công ty này là công ty đầu tiên bán cả vé đi máy bay. Năm 1928, thế hệ cháu của Thomas Cook bán công ty cho một công ty tàu lửa của Bỉ. Qua nhiều tay sở hữu khác nhau, ngày nay, công ty này thuộc về hãng hàng không Lufthansa của Đức và tập đoàn siêu thị Karstadt - Quelle cũng của Đức. Năm tháng trôi qua, công chuyện kinh doanh của cả Lufthansa lẫn Karstadt - Quelle không phải khi nào cũng thuận buồn xuôi gió, thậm chí thương hiệu Quelle mới đây cũng đã bị xóa sổ, nhưng Thoamas Cook and Son vẫn như cỗ máy in tiền cho các chủ sở hữu, với khoảng 34.000 nhân viên và doanh số khoảng 11,5 tỷ Euro (năm 2008). Giới chuyên môn kháo nhau rằng, bí quyết thành công của Thomas Cook and Son là ở chỗ hãng này đã thành công trong việc làm cho thương hiệu của mình trở thành thước đo và tiêu chí đánh giá chất lượng của ngành du lịch trên thế giới. Các đối thủ cạnh tranh của Thomas Cook and Son đương nhiên không công nhận điều đó, nhưng cũng đâu dám bác bỏ nó. Ngư Phủ