Trong chuyến thăm làng nghề Bát Tràng do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức tuần qua, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên vì đường làng ngõ xóm sạch sẽ phong quang, không còn bụi mù như trước. Đây là kết quả của 5 năm tham gia sử dụng các lò nung tiết kiệm năng lượng, không chỉ đời sống kinh tế của các hộ dân ngày càng phát triển mà môi trường làng nghề cũng được cải thiện rất nhiều.

Trong chuyến thăm làng nghề Bát Tràng do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức tuần qua, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên vì đường làng ngõ xóm sạch sẽ phong quang, không còn bụi mù như trước. Đây là kết quả của 5 năm tham gia sử dụng các lò nung tiết kiệm năng lượng, không chỉ đời sống kinh tế của các hộ dân ngày càng phát triển mà môi trường làng nghề cũng được cải thiện rất nhiều.

CôngThương - Ông Đào Xuân Hùng, Bí thư Đảng ủy – Chủ tịch UBND xã Bát Tràng cho biết, nghề gốm truyền thống từ bao đời nay đã đem lại lợi ích kinh tế to lớn cho người dân trong xã, nhưng lại đặt ra nhiều thách thức về môi trường. Trước đây, mỗi ngày làng nghề tiêu thụ khoảng 800 tấn than và thải vào môi trường các loại khí độc hại gồm: CO, SO2, H2S, bụi silic, chất thải rắn… khiến nhiều người dân trong vùng mắc bệnh về đường hô hấp và mắt. Theo điều tra tại thời điểm đó, cứ 5 người dân trong xã thì có 1 người bị nhiễm bệnh về đường hô hấp liên quan đến bụi, khói than và nước thải của các lò gốm. Giai đoạn 1998 - 2005, Bát Tràng thực hiện công nghệ lò con thoi sử dụng khí gas hóa lỏng (LGP) đã giúp cải thiện chất lượng môi trường nhưng chi phí đầu tư còn cao, tiêu thụ nhiều nhiên liệu…

Để giải quyết bài toán phát triển bền vững, các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất làng nghề Bát Tràng chỉ còn cách tích cực tham gia chuyển đổi công nghệ sản xuất. Đầu năm 2006, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Quỹ Môi trường toàn cầu của UNDP triển khai dự án “Nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam” tại làng nghề. Dự án này đã giúp 30 doanh nghiệp ở làng nghề chuyển đổi công nghệ nung gốm từ các lò than, lò gas truyền thống sang lò gas hiện đại. Khó khăn lớn nhất trong việc chuyển đổi công nghệ tiết kiệm năng lượng là chi phí đầu tư ban đầu khá lớn. Vì vậy, những doanh nghiệp tham gia dự án được bảo lãnh vốn vay với số tiền gần 800 triệu đồng đầu tư chuyển đổi công nghệ lò nung bằng than gây ô nhiễm môi trường sang lò gas cải tiến. Sau 3 năm chuyển đổi công nghệ sản xuất, anh Nguyễn Mạnh Cường, chủ Doanh nghiệp Mạnh Cường cho biết: Nung sản phẩm bằng lò gas cải tiến giúp DN giảm tỷ lệ tiêu hao năng lượng trên một đơn vị sản phẩm tới 30%, giúp tăng tỷ lệ sản phẩm ra lò đạt tiêu chuẩn chất lượng lên tới 95 - 98% so với mức từ 60 - 70% trước kia. Thời gian nung chỉ mất 36 - 48 tiếng cho một mẻ nung trong khi lò than mất 3- 5 ngày. Lợi nhuận tăng gấp 2 - 3 lần so với công nghệ cũ. Chỉ sau 3 năm đầu tư, doanh nghiệp của anh Cường đã thu hồi được vốn.

Theo ông Đào Hồng Thái - Giám đốc Trung tâm Tiết kiệm năng lượng Hà Nội, cũng như nhiều làng nghề khác, việc ứng dụng các giải pháp sản xuất sạch hơn tại Bát Tràng nhằm giảm ô nhiễm và tăng hiệu quả kinh tế được coi là một trong những trọng tâm của hoạt động SXSH được triển khai trên địa bàn TP. Hà Nội. Ông Nguyễn Bá Vinh, Giám đốc Dự án “Nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam” cho biết, đến thời điểm này, Bát Tràng đã có trên 400 hộ sử dụng lò nung gốm bằng khí gas hóa lỏng, góp phần làm giảm phần lớn lượng phế phẩm so với lò than và hạn chế ô nhiễm ra môi trường xung quanh. Thành công của dự án này ở làng nghề Bát Tràng đã có sức lan tỏa rất lớn. Các DN tham gia dự án thành công với việc chuyển đổi sang mô hình tiết kiệm năng lượng đã khích lệ DN và các hộ sản xuất khác trong làng nghề học tập và làm theo. Đến nay, cả làng nghề Bát Tràng đã có 131 DN và hộ sản xuất áp dụng công nghệ lò gas cải tiến. Đặc biệt, nhờ có hơn 90% các hộ sản xuất gốm sứ chuyển sang sử dụng công nghệ lò gas cải tiến đã giúp giảm tiêu hao năng lượng, giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường của công nghệ sản xuất trước kia, giải quyết việc làm cho khoảng 4.000 lao động. Doanh thu của xã Bát Tràng hiện nay đạt 400 tỷ đồng/năm, bình quân 22 triệu đồng/người, (đạt và vượt tiêu chí quốc gia về nông thôn mới).

Cũng theo ông Vinh, việc chuyển đổi thành công mô hình sản xuất sạch hơn theo hướng tiết kiệm năng lượng, hạn chế tác động tới môi trường đã giúp làng nghề Bát Tràng phát triển ngày càng bền vững, thu hút khách du lịch và đẩy mạnh phát triển sản xuất, kinh doanh tại địa phương.