Mặc dù giữa các quốc gia có những xung đột, cạnh tranh về lợi ích, Liên hợp quốc vẫn là diễn đàn quan trọng và hiệu quả để các quốc gia gặp gỡ, đối thoại nhằm giữ gìn hòa bình, an ninh và thúc đẩy giải quyết các vấn đề toàn cầu. Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hà Kim Ngọc khẳng định điều đó khi trả lời phỏng vấn TG&VN nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập Liên Hợp Quốc (24/10/1945-24/10/2015).

LHQ: Nen tang khong the thieu de giai quyet cac van de toan cau - Anh 1

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hà Kim Ngọc.

Thứ trưởng có thể cho biết vai trò của Liên hợp quốc (LHQ) trong việc gìn giữ hòa bình thế giới sau Chiến tranh Lạnh đến nay, đặc biệt trong việc tìm giải pháp cho những điểm nóng xung đột và chiến tranh và trong nỗ lực thúc đẩy sự phát triển toàn cầu với các chương trình nghị sự có ý nghĩa như các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ (MDGs) và các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs)?

Trải qua 70 năm hoạt động, LHQ đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đặc biệt trong việc bảo đảm hòa bình - an ninh quốc tế và thúc đẩy hợp tác phát triển và bảo vệ quyền con người. Cộng đồng quốc tế thừa nhận LHQ là tổ chức toàn cầu có uy tín và quy mô lớn nhất, có vai trò hết sức quan trọng trong đời sống chính trị quốc tế và là nền tảng không thể thiếu cho một thế giới hòa bình, thịnh vượng và công bằng hơn.

Đóng góp lớn nhất của LHQ là đã góp phần ngăn ngừa không để xảy ra một cuộc chiến tranh thế giới mới. Đặc biệt, vai trò của LHQ trong việc duy trì hòa bình, an ninh quốc tế sau Chiến tranh Lạnh được đánh giá khá thành công do có sự hợp tác của các nước liên quan. Một số cuộc khủng hoảng quốc tế đã được giải quyết với sự trung gian hòa giải của LHQ. Theo thống kê, LHQ đã hỗ trợ đạt giải pháp hòa bình cho gần 200 cuộc xung đột ở các khu vực và triển khai 69 hoạt động gìn giữ hòa bình nhằm góp phần tạo môi trường thuận lợi cho các bên đi đến các thỏa thuận chấm dứt xung đột và thực hiện các thỏa thuận đó. Lực lượng gìn giữ hòa bình của LHQ đã được trao tặng Giải thưởng Hòa bình Nobel vào năm 1988.

LHQ còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm tạo dựng môi trường kinh tế, thương mại, tài chính quốc tế thuận lợi, công bằng hơn, trên cơ sở có sự tham gia bình đẳng của các nước, đáp ứng được những lợi ích chính đáng của các quốc gia thành viên, nhất là những nước đang phát triển. LHQ đã đưa ra nhiều chương trình, chiến lược nhằm huy động hợp tác quốc tế cho các mục tiêu phát triển chung. Các tổ chức quốc tế thuộc LHQ đã hỗ trợ trực tiếp về vốn, tri thức cho các nỗ lực phát triển kinh tế, xã hội, giảm đói nghèo cho các quốc gia đang phát triển. Có thể nói nhờ những thành công này mà các nước thành viên LHQ đã nhất trí đề ra 8 MDGs vào tháng 9/2000. Và hiện nay khi chương trình MDGs sắp sửa kết thúc sau 15 năm thực hiện, LHQ lại thúc đẩy thông qua chương trình nghị sự vì sự phát triển bền vững cho 15 năm tới. Dù còn có ý kiến cho rằng chương trình này quá tham vọng, vượt ra ngoài khả năng thực hiện của nhiều quốc gia, nhưng với việc hoàn thành tốt nhiều MDGs mà Việt Nam là một ví dụ điển hình, LHQ hoàn toàn có khả năng thúc đẩy việc triển khai tốt các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), góp phần tạo dựng một thế giới hòa bình, thịnh vượng hơn.

Thứ trưởng có thể đánh giá về quan hệ Việt Nam - LHQ thời gian qua, đặc biệt là những đóng góp nổi bật của Việt Nam vào các chương trình nghị sự của LHQ từ khi gia nhập?

Gần 40 năm qua đã chứng kiến sự phát triển vượt bậc của mối quan hệ hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và LHQ. Việt Nam luôn phấn đấu là một thành viên chủ động, có trách nhiệm, ủng hộ mạnh mẽ các nguyên tắc và mục tiêu của Hiến chương và vai trò trung tâm của LHQ trên cả ba trụ cột là hòa bình, an ninh quốc tế, hợp tác phát triển và thúc đẩy, bảo vệ quyền con người.

Thứ nhất, trong lĩnh vực hòa bình và an ninh, ngay từ khi trở thành thành viên chính thức của LHQ (ngày 20/9/1977), Việt Nam đã chủ động đóng góp cho hòa bình, ổn định, hợp tác ở Đông Nam Á tại Đại hội đồng LHQ. Đồng thời, chúng ta tích cực cùng nhiều quốc gia thành viên thúc đẩy LHQ thông qua các nghị quyết, quyết định cùng các biện pháp cụ thể nhằm phát huy vai trò của LHQ, tăng cường sự phối hợp giữa các dân tộc trong cuộc đấu tranh chống chạy đua vũ trang, giải trừ quân bị, ngăn ngừa và giải quyết hòa bình các tranh chấp, xung đột quốc tế, bảo vệ độc lập và quyền tự quyết của các dân tộc. Nổi bật nhất là việc Việt Nam đã hoàn thành tốt cương vị Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an (HĐBA) LHQ nhiệm kỳ 2008-2009, cử một số sĩ quan quân đội tham gia Phái bộ gìn giữ hòa bình của LHQ tại Nam Sudan và Cộng hòa Trung Phi và sẽ sớm cử đơn vị Bệnh viện dã chiến cấp hai và công binh, đồng thời tiếp tục cử các sĩ quan liên lạc, sĩ quan tham mưu tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình của LHQ.

Việt Nam luôn nghiêm túc thực hiện các nghĩa vụ thành viên của các điều ước quốc tế về chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, thực hiện và báo cáo đầy đủ các nghị quyết của HĐBA. Hiện chúng ta đang tiếp tục ứng cử vị trí Ủy viên không thường trực HĐBA nhiệm kỳ 2020-2021, Hội đồng Kinh tế -Xã hội 2016 - 2020 và Hội đồng chấp hành UNESCO 2015-2019 nhằm quyết tâm phối hợp cùng các quốc gia thành viên LHQ và các đối tác của LHQ phấn đấu phát huy hơn nữa vai trò của LHQ vì lợi ích chung của các dân tộc.

Thứ hai, quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và hệ thống phát triển LHQ đã không ngừng củng cố, tăng cường cả về bề rộng và bề sâu. Các tổ chức chuyên môn của LHQ đã tích cực hỗ trợ Việt Nam giải quyết nhiều vấn đề cấp bách trong quá trình tái thiết và phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực xóa đói giảm nghèo, tăng cường năng lực hội nhập quốc tế, bảo vệ môi trường, phòng chống dịch bệnh... Về phần mình, Việt Nam cũng có nỗ lực và đóng góp tích cực đối với sự phát triển của LHQ như hoàn thành trước thời hạn nhiều MDGs, đặc biệt là xóa đói nghèo - được quốc tế đánh giá cao; đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng các SDGs và Chương trình nghị sự đến năm 2030 về phát triển bền vững, triển khai thành công đồng thời chia sẻ kinh nghiệm của mình trong việc thực hiện các chương trình hành động của các hội nghị LHQ về phát triển xã hội, môi trường, an ninh lương thực, tài chính cho phát triển, nhà ở, dân số và phát triển, phụ nữ, trẻ em, phòng chống HIV/AIDS...

Việt Nam là một trong tám nước đi đầu trong việc thực hiện Sáng kiến "Một LHQ" trong khuôn khổ chương trình thống nhất hành động. Ngôi nhà Xanh LHQ tại Hà Nội thân thiện với môi trường được khánh thành vào tháng Năm vừa qua là đóng góp thiết thực của Việt Nam vào tiến trình cải cách hoạt động của LHQ trong lĩnh vực phát triển.

Thứ ba, chúng ta luôn coi trọng tăng cường đối thoại với các nước, hợp tác quốc tế trong và ngoài LHQ trên các vấn đề liên quan đến việc thúc đẩy và bảo vệ quyền con người. Là thành viên của bảy công ước chủ chốt của LHQ về quyền con người, Việt Nam hiện cũng là thành viên tích cực của Hội đồng Nhân quyền LHQ nhiệm kỳ 2014-2016. Bên cạnh việc hoàn thành đầy đủ các nghĩa vụ đối với các công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, Việt Nam đã tích cực hợp tác, tham gia và có những đóng góp thực chất, góp phần thúc đẩy đối thoại và hợp tác, tăng cường tính hiệu quả, minh bạch và cân bằng trong hoạt động của các cơ chế nhân quyền của LHQ.

Theo Thứ trưởng, LHQ cần có những cải cách như thế nào để xử lý tốt hơn những thách thức hiện nay? Việt Nam có thể đóng góp gì để thúc đẩy tiến trình cải cách này?

Là tổ chức đa phương toàn cầu lớn nhất, LHQ ngày càng được cộng đồng quốc tế coi trọng và trông đợi như một tổ chức duy nhất có đủ uy tín và khả năng để giải quyết các vấn đề toàn cầu hiện nay trên cả ba lĩnh vực ưu tiên là duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, phát triển bền vững, bảo đảm ngày một tốt hơn các quyền con người.

Để thực hiện tốt những nhiệm vụ này, LHQ cần được cải tổ cả về cơ chế, phương pháp làm việc và nguồn lực nhằm tăng cường sự hiệu quả, tính dân chủ và minh bạch. Đây là vấn đề được nhiều nước nêu đậm tại phiên thảo luận cấp cao của Khóa 70 Đại hội đồng LHQ tháng Chín vừa qua.

Các cơ chế hàng đầu về bảo đảm hòa bình và an ninh, nhất là HĐBA, cần được cải tổ theo hướng dân chủ hóa, trước hết là qua việc mở rộng thành phần để phản ánh tương quan lực lượng hiện nay, đồng thời phương pháp làm việc cần minh bạch hơn. Các nhiệm vụ gìn giữ hòa bình cần được cung cấp nguồn lực đầy đủ, cả về con người và tài chính, được bảo đảm an ninh, an toàn. Các cơ chế về xây dựng và thực thi luật pháp quốc tế cần được tôn trọng và hoạt động công bằng, hiệu quả hơn.

Các cơ chế về phát triển cần được hợp lý hóa phù hợp với ưu tiên từng giai đoạn, từng quốc gia, để việc thực hiện các SDGs trực tiếp phục vụ lợi ích của người dân nước đó, đồng thời bảo đảm lợi ích chung của cả nhân loại, trên cơ sở nguyên tắc trách nhiệm chung, nhưng có khác biệt về mức độ. Nguồn lực cho phát triển cần được ưu tiên hỗ trợ các nước đang phát triển. Các cơ chế về quyền con người cần được dân chủ hóa, giảm chính trị hóa, tránh trùng lặp và có sự tiếp cận cân bằng giữa các nhóm và lĩnh vực.

Là thành viên có trách nhiệm của LHQ, Việt Nam đã và sẽ tiếp tục có đóng góp thiết thực vào quá trình trên theo hai hướng sau đây:

Thứ nhất, bằng sự tham gia tích cực, có trách nhiệm vào tất cả các quá trình thảo luận và thông qua những quyết định quan trọng liên quan đến cải tổ LHQ, chúng ta góp phần thúc đẩy quá trình này phù hợp với các mục tiêu nêu trên, với lợi ích của Việt Nam và của các nước đang phát triển.

Thứ hai, bằng thực tiễn của chính mình, chúng ta có những đóng góp trực tiếp, cụ thể, vào các nỗ lực cải tổ, được LHQ và các nước đánh giá cao. Năm 2008, tại HĐBA, chúng ta đã có sáng kiến tổ chức tham khảo rộng rãi về Báo cáo thường niên, qua đó thúc đẩy dân chủ hóa, minh bạch hóa quy trình làm việc của cơ quan này. Hiện chúng ta đã bắt đầu và dự kiến sẽ tham gia ngày càng sâu rộng hơn vào các hoạt động gìn giữ hòa bình LHQ. Chúng ta là nước đi đầu thực hiện thành công nhiều MDGs, triển khai sáng kiến Thống nhất hành động ở cấp quốc gia và được trông đợi tiếp tục đi đầu thực hiện các SDGs trong 15 năm tới. Trong lĩnh vực quyền con người, là thành viên Hội đồng Nhân quyền, năm 2014 chúng ta đã nỗ lực hoàn thành Báo cáo Rà soát định kỳ phổ quát lần thứ hai theo quy trình mới, và hiện đã tham gia bảy trong số chín công ước chủ chốt về quyền con người.

Thời gian tới, tôi tin tưởng rằng chúng ta sẽ tiếp tục có nhiều đóng góp theo hướng trên, đặc biệt với việc tiếp tục triển khai sáng kiến Thống nhất hành động ở Việt Nam và ứng cử vào một số cơ quan quan trọng của LHQ.

Nhất Phong (thực hiện)