“Sách giáo khoa chỉ là một phần để học sinh không lựa chọn thi môn Lịch sử, điều quan trọng nhất chính là yếu tố con người, bao gồm cả dạy và học", đó là ý kiến của GS.TS Nguyễn Ngọc Cơ, nguyên Phó chủ nhiệm Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội - người đã có 40 năm trong công tác giảng dạy bộ môn Lịch sử và tham gia viết sách giáo khoa môn Sử khi trao đổi với phóng viên Một Thế Giới.

GS.TS Nguyễn Ngọc Cơ

Các số liệu mới đây cho thấy rất ít học sinh lựa chọn thi Sử trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, vậy đâu là nguyên nhân thưa ông?

Tôi cho rằng, học sinh không chọn thi Sử vì đây là môn thi tự luận và thời gian thi không đủ dài và có nguyên nhân từ lối học "thực dụng" của học sinh. Nhưng điều quan trọng nhất là do Bộ GD-ĐT đã để nó trở thành môn thi tự chọn, vì vậy học sinh chẳng có lý do gì chọn môn "có khả năng" được ít điểm, thi khó để mạo hiểm bản thân.

Lịch sử là một môn học bắt buộc ở tất cả các nước, kể cả những nước tiên tiến, nó chính là tư liệu kể lại một cuộc đời, một dân tộc, một quốc gia... nó thuộc về lịch sử. Nếu một công dân của một đất nước mà không hiểu về đất nước mình, thì có xứng là công dân của nước đó nữa không?

Tôi đã đi dạy nhiều nơi, tôi biết rằng học sinh rất thích môn Lịch sử vì môn học đó không chỉ dạy sử mà còn dạy người, dạy đạo làm người. Nhân cách của một con người hình thành nên cũng một phần do môn Lịch sử truyền thụ.

Bộ GD-ĐT đã đưa môn này trở thành môn tự chọn, đây là điều mà ở các nước khác hầu như không có. Càng ở các nước tiên tiến, họ càng quy định môn Lịch sử là môn bắt buộc. Kể cả khi anh nhập cư vào đất nước họ, anh không hiểu lịch sử của nước đó, anh cũng không được nhập cư. Còn nước ta thì lại đưa môn đó là môn tự chọn, đó là một điều đáng tiếc.

Chúng ta có cần viết lại sách giáo khoa của môn Sử, để học sinh tiếp cận lịch sử một cách tốt hơn?

Hiện nay, học sinh không chỉ học trong sách vở, mà học trong thực tế rất nhiều, giáo dục nhà trường luôn gắn liền với thực tiễn xã hội.

Trong chương trình của môn Sử, cũng có nhiều ý kiến đề xuất các tiết học nên đưa học sinh đi bảo tàng, xem phim tư liệu để tiếp cận lịch sử. Nhưng liệu 45 phút học có đáp ứng đủ hay không? Thêm nữa, ai sẽ đứng ra tạo một quỹ thời gian, một quỹ về tài chính để thực hiện vấn đề này?

Về đổi mới sách giáo khoa, chúng ta cũng đã làm lâu rồi, nhưng tài liệu vẫn là những con số, những số liệu, những bài lịch sử dài ở trong sách. Tất cả vẫn là một quyển sách lịch sử với những tài liệu liên quan, những bài giảng dài đòi hỏi giáo viên phải giảng dạy liên tục mới truyền tải hết những sự kiện trong các thời kỳ lịch sử.

Đâu thể đổ lỗi cho sách giáo khoa để chứng minh học sinh không lựa chọn thi môn Sử.

Ông Nguyễn Ngọc Cơ cũng cho rằng không nên để giáo viên không có nghiệp vụ sư phạm môn Lịch sử giảng dạy học sinh.

Vậy làm sao để các em yêu thích và lựa chọn môn Lịch sử trong các kỳ thi và để tiết học sử trở nên thú vị hơn thưa ông?

Tôi đã trao đổi với nhiều thế hệ học sinh, các bạn sinh viên học sử, dạy sử, làm báo, làm văn. Tôi nhận thấy rằng, học sinh rất thích học môn Lịch sử và cả sinh viên cũng như vậy.

Nhưng thi môn Sử, các em phải đối diện với các sự kiện, các nhân vật khác nhau ở từng thời kỳ khác nhau, các em sẽ phải vận dụng tư duy của mình để phân tích và đưa nhân vật đó vào bài viết tự luận của mình một cách hợp lý. Quá nhiều vấn đề để suy luận dễ khiến các em không lựa chọn môn Lịch sử làm môn thi tốt nghiệp, nếu như nó không phải là bắt buộc.

Bên cạnh đó, việc học sinh không chọn thi môn Sử, ban đầu có thể do “tâm lý" của các em, thấy bạn bè không lựa chọn, mình cũng sẽ không chọn. Thứ hai, đó chính là sức ép của bố mẹ các em, không ai quay lưng lại với lịch sử cả, nhưng lựa chọn môn Sử để thi thì lại là vấn đề khác. Bố mẹ đều mong muốn các em đi thi được điểm cao, các em đi thi cũng mang theo áp lực buộc phải đỗ.

Tuy nhiên, Lịch sử là một môn học khó, vì vậy giáo viên phải tìm tòi làm thế nào để học sinh thích học Sử và yêu lịch sử. Học sử phải nhớ mốc thời gian như ngày, tháng, năm gắn với sự kiện lịch sử, phải hiểu sự kiện ấy có ý nghĩa như thế nào... Do đó, người giáo viên cần phân tích, chứng minh, đưa nhiều dẫn chứng, thổi hồn vào những con số ấy cho bài giảng thêm phong phú, hấp dẫn.

Hiện nay, nhiều người cho rằng, học sử ra trường khó xin được việc, vậy theo ông, đó có phải là một nguyên nhân khiến các bạn trẻ ngày nay không mặn mà lắm môn học này?

Thực tế ở đâu thì tôi không biết, nhưng sinh viên trường sư phạm chúng tôi hầu hết ra trường đều có việc làm ổn định. Môn học Lịch sử là một môn hàn lâm, nó có tầm ảnh hưởng lớn, phải có tri thức mới học được môn học này một cách cơ bản.

Bên cạnh đó, tùy từng thầy cô giảng dạy, trình độ của các thầy cô như thế nào? Ví dụ ở một trường, dạy Văn kiêm luôn cả dạy Sử, khi người đó không có nghiệp vụ về sư phạm môn Sử, ngoài việc đọc chép cho học sinh thì họ biết làm gì hơn? Các giáo viên không có nghiệp vụ sư phạm về lịch sử thì đừng bao giờ giảng dạy môn Lịch sử.

Tôi cũng cho rằng đó là một phần lý do vì sao ít học sinh lựa chọn môn Sử.

Tôi cũng đã từng đề xuất nên đưa chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm vào quy chế bắt buộc với từng giáo viên, để tránh tình trạng chính những người không có nghiệp vụ làm “thui chột” những mầm non yêu lịch sử nước nhà.

Sách giáo khoa cũng chỉ là một phần, cơ chế cũng chỉ một phần, nhưng quan trọng đội ngũ giảng viên không đúng chuyên môn cũng dẫn đến các bạn trẻ không mặn mà lắm với chính môn học là tài sản quốc gia này.

Tôi chỉ xin nhắc lại, đổi mới căn bản – hiện đại – cập nhật – thực tiễn nhưng phải phù hợp với thời đại. Ở các nước khác đưa môn Lịch sử là môn bắt buộc, còn ở đất nước mình, lần đầu tiên tôi thấy môn Lịch sử là môn tự chọn để học sinh dễ dàng buông tay với môn học.

Cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!

Dạ Thảo